Mózgowe porażenie dziecięce: wszystko, co trzeba wiedzieć o MPD

03.07.2019
Aktualizacja: 04.07.2019 11:35
Dzieci  z mózgowe porażenie
fot. Shutterstock

Mózgowe porażenie dziecięce to zespół zaburzeń ograniczających zdolność do poruszania się, trzymania równowagi i postawy. Jest najczęstszą przyczyną niepełnosprawności ruchowej u dzieci. Do mózgowego porażenia dochodzi w wyniku mózgu w okresie płodowym, podczas porodu lub u niemowląt.

Mózgowe porażenie dziecięce (MPD) to zespół chorobowy niepostępujących, różnorodnych zaburzeń czynności ruchowych i postawy, który powstają na skutek nieprawidłowego rozwoju mózgu lub uszkodzenia niedojrzałego mózgu. MPD jest najczęstszą przyczyną niepełnosprawności ruchowej i drugą, po niepełnosprawności intelektualnej, przyczyną trwałych zaburzeń neurorozwojowych wśród dzieci.

Spis treści:

Mózgowe porażenie dziecięce: przyczyny

Na rozwój mózgowego porażenia dziecięcego wpływ mają zarówno czynniki genetyczne (zaburzenia chromosomalne, choroby monogenowe), jak i czynniki środowiskowe (patologie ciąży, niedotlenienie, poród przedwczesny).

Do uszkodzenia mózgu może dochodzić jeszcze przed urodzeniem dziecka, czyli w czasie, gdy mózg jest jeszcze nie do końca rozwinięty. Do uszkodzenia mózgu dochodzi jednak najczęściej w czasie porodu, czyli w okresie okołoporodowym. Zdarzają się również uszkodzenia po porodzie - w pierwszych trzech latach życia dziecka.

Czynniki ze strony matki, które mogą wpływać na wystąpienie mózgowego porażenia dziecięcego:

  • choroby somatyczne;
  • zażywanie niektórych leków w czasie ciąży;
  • promieniowanie X;
  • palenia papierosów i spożywanie alkoholu w ciąży;
  • zakażenia w czasie ciąży;
  • niedożywienie.

Czynniki związane z przebiegiem ciąży i porodu, które mogą wpłynąć na wystąpienie MPD:

  • leki tokolityczne, czyli hamujące czynność skurczową macicy;
  • łożysko przodujące, odklejanie łożyska;
  • przedwczesne odejście wód płodowych;
  • ciąża mnoga, pęknięcia macicy;
  • cięcie cesarskie;
  • poród przy pomocy próżnociągu, kleszczy, poród przedwczesny i po terminie.

Czynniki ryzyka wystąpienia MPD związane z okresem noworodkowym:

  • wcześniactwo;
  • mała masa urodzeniowa;
  • zespół niewydolności oddechowej;
  • zamartwica;
  • wylewy śródczaszkowe;
  • hiperbilirubinemia;
  • punktacja w skali Apgar poniżej 5 pkt w 1 minucie życia.

Mózgowe porażenie dziecięce: rozpoznanie

Rozpoznanie mózgowego porażenia dziecięcego polega na długotrwałej obserwacji dziecka. Ponieważ zaburzenia ruchu i postawy charakterystyczne MPD ujawniają się stopniowo, obserwacja może trwać dłuższy czas.

W pełni rozwinięty obraz choroby ujawnia się po 2 roku życia, ale wiek, w którym możliwe jest rozpoznanie MPD zależy od jego postaci.

Mózgowe porażenie dziecięce: rodzaje

Mózgowe porażenie dziecięce dzieli się na:

1. Spastyczne porażenie mózgowe, które objawia się wzmożonym napięciem mięśni (spastyczność), które moze ustępować po ucisku, powodując tzw. objaw scyzoryka.

Spastyczne porażenie mózgowe może przebiegać na trzy sposoby: połowicznie (hemiplegia), co polega na porażeniu jednej połowy ciała; dwukończynowo (diplegia), gdzie porażone są wszystkie kończyny, z widoczną przewagą porażenia kończyn dolnych oraz czterokończynowo (tetra lub quadriplegią), gdzie występuje znaczne porażenie wszystkich kończyn, zajęcie mięśni tułowia i słaba kontrola głowy. W porażeniu czterokończynowym często pojawia się padaczka i niepełnosprawność intelektualna.

2. Dyskinetyczne porażenie mózgowe wyróżnia zmienne napięcie mięśniowe – raz wzmożone, raz obniżonym, co jest widoczne jako ruchy „robakopodobne”, dyskinetyczne (ruchy niezależne od woli, wyginanie, prężenie, ruchy warg, wysuwanie i chowanie języka), ślinienie się, dysartria, dystonie, ruchy pląsawicze, atetoza, nasilające się podczas stresu i poruszania się.

3. Atetotyczno-hipotoniczne porażenie mózgowe obserwowane jest symetryczne obniżenie napięcia mięśni kończyn i tułowia (wiotkość); zaburzenia równowagi i rozwoju ruchowego; nieskoordynowane ruchy, drżenia zamiarowe (przy podejmowaniu aktywności) i chód ataktyczny (chwiejny, niezgrabny).

Mózgowe porażenie dziecięce: objawy

Główne objawy mózgowego porażenia dziecięcego to zaburzenia ruchu i postawy, niedowłady, mimowolne ruchy, zaburzenia napięcia mięśniowego, zaburzenia równowagi.

Wczesne objawy MPD: trudności w karmieniu, zaburzenia snu, nadwrażliwość na bodźce dźwiękowe, zmiana pozycji ciała, zaciskanie rąk w pięści, przywodzenie ud i ramion, prostowanie i krzyżowanie nóg w podwieszeniu pionowym, mniejsza spontaniczność ruchowa, ,,odgięciowe” ułożenie głowy, opóźnienie rozwoju psycho-ruchowego.

Późne objawy MPD (po 6 miesiącu życia): przetrwanie reakcji tonicznych z grupy odruchów postawy (odruchowi podparcia towarzyszy przywiedzenie ud i nadwyprost stóp, co powoduje, przy próbie stawiania dziecka, że staje ono na palcach przywodząc silnie uda), odruchów tonicznych ręki (silnie wyrażony odruch chwytny z kończyn górnych z przywiedzionym kciukiem
„małpi”), odruch Moro.

Dzieci z mózgowym porażeniem dziecięcym zbadają się z wieloma trudnościami. Oprócz typowych dla MPD objawów, występują również objawy towarzyszące. U 50 proc. chorych występują zaburzenia mowy i padaczka. Często występują również zaburzenia widzenia (zez, krótkowzroczność, astygmatyzm), wady zgryzu, dysfunkcje przewodu pokarmowego (refluks żołądkowo-przełykowy, dysfagia, zaparcia).

Mózgowe porażenie dziecięce jest zwykle połączone z niepełnosprawnością intelektualną. Chorzy mają problem z orientacją w terenie, koordynacją ruchową, koncentracją uwagi. Często mają również problemy pielegnacyjne, trudności z samoobsługą, dlatego wymagają całodobowej opieki.

Mózgowe porażenie dziecięce: leczenie

Mózgowe porażenie dziecięce jest chorobą nieuleczalną, ale wiele objawów można łagodzić poprzez regularną fizykoterapię wprowadzoną zaraz po rozpoznaniu MPD. Konieczne jest również leczenie ortopedyczne, farmakologiczne (w przypadku padaczki), leczenie okulistyczne, laryngologiczne, logopedyczne.

Działania terapeutyczne mają na celu łagodzenie uporczywych dolegliwości, jak spastyczność, spadek napięcia mięśniowego, padaczka i ból. Celem leczenia jest poprawa jakości życia chorych, zwiększenie szans na samodzielność, stymulowanie rozwoju psychofizycznego. 

U dzieci, które są całkowicie niepełnosprawne, działania terapeutyczne nastawione zapobieganie  infekcjom układu oddechowego, odparzeniom, odleżynom, przykurczom, niedożywieniu, wyniszczeniu i zanikom mięśni.

Uwaga!

Powyższa porada nie może zastąpić wizyty u specjalisty. Pamiętaj, że w przypadku jakichkolwiek problemów ze zdrowiem należy skonsultować się z lekarzem.

Źródło: niepelnosprawni.pl; neuropsychologia.org; pedagokika-specialna.edu.pl