Zamknij

Ze smartfonem niemal od urodzenia? Kiedy dać dziecku telefon, wyjaśnia badaczka e-uzależnień

30.08.2021
Aktualizacja: 30.08.2021 16:10
Dziecko i smartfon - uzależnienie
fot. Shutterstock

To niepokojące, że już niemowlęta korzystają z urządzeń mobilnych – twierdzą eksperci. Nie bez winy są tu, niestety, rodzice, którzy traktują takie urządzenia jak nianię lub sposób na marudzenie przez dziecko. Dlaczego dzieci są tak zafascynowane telefonami, tabletami, komputerami i jak zapobiec uzależnieniu od urządzeń mobilnych, tłumaczy dr Magdalena Rowicka, psycholożka, autorka badań „Brzdąc w sieci!”.

  1. Kiedy maluchy zaczynają korzystać z urządzeń mobilnych?
  2. Dla zabicia nudy i gdy dzieci marudzą
  3. Telefon w nagrodę – to wychowanie przez szantaż
  4. Za dużo czasu przed ekranem smartfona
  5. Od jakiego wieku urządzenie mobilne dla dziecka? Jak zapobiec uzależnieniu?

Zespół badaczy pod kierunkiem dr Magdaleny Rowickiej z Akademii Pedagogiki Specjalnej w Warszawie zbadał, jak wygląda korzystanie najmłodszych dzieci z urządzeń mobilnych, takich jak telefon, smartfon, czy laptop: ile dzieci w wieku do 6 lat korzysta z takich urządzeń, co robią w sieci, dlaczego rodzice dają im urządzenia mobilne.

Kiedy maluchy zaczynają korzystać z urządzeń mobilnych?

Badanie wykazało, że nieco ponad połowa dzieci w wieku od 0 do 6 lat (54 proc.) korzysta z urządzeń mobilnych takich jak smartfon, tablet, smartwatch czy laptop. Maluchy zbyt wcześnie zaczynają też ich używać – średnio w wieku dwóch lat i dwóch miesięcy.

Najwięcej, bo aż 75 proc. rodziców dzieci w wieku 5-6 lat przyznaje, że pozwala dzieciom na korzystanie z urządzeń mobilnych. W przypadku 3- i 4-latków jest to więcej niż połowa dzieci. Już co trzeci dwulatek używa urządzeń mobilnych i aż co dziesiąte dziecko do pierwszego roku życia (12 proc.).

– Za dużo najmłodszych dzieci używa urządzeń mobilnych, a bardzo duży odsetek, bo aż 75 proc. z tych, które korzystają, ma niekontrolowany dostęp do internetu – zauważa dr Rowicka. – Zastanawiać i niepokoić może fakt, że im młodsze jest dziecko w obecnej chwili, tym wcześniej w swoim życiu zaczęło używać telefonów i tabletów, czyli obecne cztero-, pięcio- i sześciolatki zaczęły w wieku trzech lat, ale obecne trzylatki zaczęły w wieku dwóch lat, a obecne dwulatki zaczęły chwilę po skończeniu pierwszego roku życia – wymienia badaczka, która zajmuje się też e-uzależnieniami. I dodaje: – To niepokojący trend!

Dla zabicia nudy i gdy dzieci marudzą

Badania pokazały również, z jakiego powodu rodzice tak często dają dzieciom urządzenia mobilne. Robią to najczęściej gdy:

  • potrzebują wykonać jakieś czynności domowe np. posprzątać, czy ugotować – telefon spełnia wtedy niejako rolę smoczka
  • są zmęczeni i nie mają siły zająć się dzieckiem
  • dzieci się nudzą – nieco ponad 80 proc. rodziców daje dzieciom wtedy urządzenia mobilne
  • nie ma innego pomysłu co robić z dzieckiem lub podczas podróży autem – robi tak trzech na czterech rodziców
  • dzieci płaczą lub marudzą – przyznaje się do tego dwie trzecie rodziców.

Dawanie telefonu nudzącym się maluchom oznacza, że „dzieci w wieku 5-6 lat nie mają repertuaru innych czynności, zachowań, które przychodzą im do głowy, gdy się nudzą”, uważa dr Rowicka. – Internet jest bardzo łatwo dostępny i jeśli małe dzieci nie są nauczone innych zachowań, to może spowodować, że niczego innego nie będą chciały próbować – podkreśla badaczka.

Szczególnie niebezpieczne jest dawanie dziecku urządzenia mobilnego, gdy płacze lub marudzi. Badaczka e-uzależnień tak to komentuje: – To jest regulowanie emocji i tak nauczone dziecko w wieku dwóch lat, później, coraz starsze, również jako nastolatek, będzie znało tylko ten sposób poprawienia sobie nastroju. A właśnie te mechanizmy, uciekanie od negatywnych emocji, od tego, że nam się coś nie podoba, że jesteśmy zestresowani, a z drugiej strony oczekiwanie, że w tym telefonie będzie coś ciekawego, to są dwie równoległe ścieżki, które prowadzą do uzależnienia.

Telefon w nagrodę – to wychowanie przez szantaż

Większość rodziców (75 proc.) wykorzystuje urządzenia mobilne do negocjowania z dziećmi różnych rzeczy i przyznaje, że traktuje dostęp do urządzeń jako karę albo nagrodę. To, tak naprawdę, wychowywanie dzieci przez szantaż i korupcję: jak coś zrobisz – dostaniesz telefon, jak czegoś nie zrobisz – nie dostaniesz. Takie postępowanie (szantażowanie) może prowadzić nawet do uzależnienia od urządzeń mobilnych.

– To jest bardzo duży problem – przyznaje dr Rowicka. – Traktowanie gier komputerowych, telefonu, internetu jak nagrody jest nie najlepszym pomysłem. Odejdźmy od tego – apeluje naukowczyni. Jej zdaniem, zdecydowanie lepszym pomysłem niż dawanie dziecku telefonu jako nagrody jest raczej korzystanie z niego wspólnie z dzieckiem. – Nagrodą powinien być czas spędzany z rodzicem, bo jest to ciekawe, bo wchodzimy w interakcje, bo rodzic nam coś pokazuje, a nie sam telefon – wyjaśnia badaczka. Dziecko nie powinno używać urządzenia mobilnego samo, bez rodzica.

Za dużo czasu przed ekranem smartfona

Dzieci do pierwszego roku życia korzystają z mediów godzinę dziennie, dwulatki – 39 minut, trzylatki – godzinę, czterolatki godzinę 10 minut, pięciolatki – godzinę 17 minut, a sześciolatki – półtorej godziny. To sporo. Dr Rowicka komentuje: – Zastanówmy się, czy już dzieciom w wieku 12 miesięcy to jest niezbędne i czy nic takiemu dziecku tego nie zastąpi.

Większość dzieci (88 proc.) korzysta wyłącznie z treści adresowanych do nich (filmy, bajki, gry, kolorowanki itp.). Niemal troje na czworo dzieci w wieku od 0 do 6 lat korzysta z urządzeń mobilnych podczas podróży samochodem (lub innym środkiem transportu), co drugie – podczas posiłków, a co dziewiąte – nawet podczas toalety.

Od jakiego wieku urządzenie mobilne dla dziecka? Jak zapobiec uzależnieniu?

Rekomendacje Światowej Organizacji Zdrowia (WHO), towarzystw pediatrycznych, klinicystów pracujących z dziećmi różnią się między sobą, jednak średni wiek, kiedy po raz pierwszy dziecku można pozwolić korzystać z urządzenia mobilnego wynosi od 18 do 36 miesiąca życia. Zaleca się, aby najmłodsze dzieci w ogóle nie miały kontaktu z urządzeniami mobilnymi a nawet ekranowymi (np. telewizorem).

To oczywiste, że już niemowlęta interesują się telefonem czy tabletem. – Najmłodsze dzieci chcą telefon, wyciągają rączki do niego. Dlaczego? Bo obserwują, że my korzystamy z telefonów, tabletów. Już od najmłodszych lat życia widzą, że my jesteśmy ciągle z nosem w telefonie, że się uśmiechamy, że coś mówimy, czyli wchodzimy w interakcje i doświadczamy pozytywnych emocji. Dzieci to obserwują i później tego samego chcą – uważa dr Rowicka.

Aby dzieci się nie uzależniły od telefonu, należy wspierać ich rozwój emocjonalny i kompetencji społecznych. – To te dwa obszary okazują się być najważniejsze później. Jeśli w tych obszarach są deficyty, to dojdzie do próby kompensowania sobie (...) jeżeli dzieci będą się denerwowały, nie potrafiły sobie z tym poradzić, to jest łatwa ścieżka do uzależnienia – wyjaśnia psycholożka.

Rekomendacje dla rodzica i dzieci przygotowane przez badaczy to między innymi:

  • rejestrowanie, ile razy sprawdzamy dziennie coś w internecie
  • ustalanie limitów, także dla siebie
  • modelowanie zachowań poprzez zmniejszenie używania urządzeń mobilnych (zacznij od jednej godziny bez telefonu)
  • wprowadzanie zasad ekranowych
  • organizowanie czasu dla dzieci bez mediów, np. wycieczek.

Uwaga!

Powyższa porada nie może zastąpić wizyty u specjalisty. Pamiętaj, że w przypadku jakichkolwiek problemów ze zdrowiem należy skonsultować się z lekarzem.

Źródło: PAP – Nauka w Polsce/Anna Mikołajczyk-Kłębek