Dlaczego małe dzieci długo i często śpią?

22.09.2020 12:31
Anita KANTOR/East News
fot. Anita KANTOR/East News

Zastanawialiście się kiedyś, dlaczego małe dzieci, jak i młode zwierzęta, tak dużo śpią? Na spanie mali ludzie przeznaczają nawet większą część dnia i jest na to wytłumaczenie. Sen, a w zasadzie czas trwania fazy REM, ma kluczowe znaczenie w rozwoju mózgu dziecka. 

Dziesięciolecia badań nad znaczeniem snu w rozwoju mózgu i zachowaniu jego sprawności udowodniły, jak ważny jest odpowiednio długi i dobrej jakości sen.

Teraz amerykańscy naukowcy pogłębili wiedzę na temat głównych funkcji snu, opracowując model matematyczny, który ujawnia, w jaki sposób zmieniamy się pod wpływem snu.

- Byłem zszokowany, jak ogromna zmiana nastąpiła w krótkim czasie i że ta zmiana następuje, gdy jesteśmy tak młodzi - powiedział Van Savage, ekolog i biolog ewolucyjny z Uniwersytetu Kalifornijskiego w Los Angeles.

Chociaż sen to jedna rzecz, której wszyscy osobiście doświadczamy prawie codziennie, wciąż jest wiele rzeczy, których nie rozumiemy. Co gorsza, im bliżej patrzymy, tym bardziej złożona wydaje się ta funkcja.

Dlaczego dzieci długo śpią?

Główną częścią całego procesu, jakim jest sen, jest wejście w tzw. fazę REM. Jest to faza snu, w której występują szybkie ruchy gałek ocznych. Na tym etapie snu występuje wysoka aktywność mózgu, oddech jest nieregularny, wzrasta częstość skurczów serca, pojawiają się marzenia senne.

Wiele badań wykazuje istotne znaczenie ilości snu REM dla jakości samopoczucia psychicznego i funkcjonowania umysłowego oraz dla zapamiętywania, nauki. 

U dorosłych REM zaczyna się mniej więcej półtorej godziny po tym, jak zasnęli i wydaje się związane z doświadczeniami, które miały miejsce na jawie i są zamknięte w bankach pamięci.

W stanie REM śpiące noworodki spędzają mniej więcej połowę czasu, podczas gdy w wieku 10 lat faza REM stanowi mniej więcej jedną czwartą snu, a po ukończeniu 50. roku życia zaledwie 15 procent czasu snu obejmuje fazę REM - zatem czas trwania REM zmniejsza się wraz z wiekiem.

Naukowcy zakładają zatem, że dzieci potrzebują dłuższej fazy REM, aby wzmocnić rozwijający się mózg.

Łącząc swoją wiedzę z zakresu neurologii, biologii i matematyki, naukowcy wykorzystali dane z dziesiątek badań snu, aby sprawdzić, czy relacje między czasem spędzonym w fazie REM a rozmiarami ciała odzwierciedlają jakąś głębszą regułę dotyczącą rozwoju człowieka.

Znaleźli dowody na związek masy ciała z długością snu. U małych dzieci mózg rośnie szybciej niż reszta ciała i wymaga więcej czasu oraz ''uwagi'' na budowanie połączeń. Jednak gdy mózg jest już rozbudowany, sen pełni już rolę utrzymującą go w dobrej formie.

Podczas badań uwzględniono również wstępne pomiary pozyskane od trzech zwierząt, dające pewien wgląd w rozwój mózgu królików, szczurów i świnek morskich.

Analiza ujawniła zaskakującą spójność między gatunkami. Naukowcy wykryli znaczny spadek długości fazy REM po mniej więcej dwóch i pół roku życia (w przypadku zwierząt był to okres odpowiadający rozwojowi człowieka w tym czasie). To, że ta zmiana jest tak dobrze zachowana, sugeruje, że funkcja fazy REM może mieć kluczowe znaczenie dla rozwoju wszystkich ssaków.

Podsumowując: fakt, że faza REM zajmuje nawet 50 proc. całego czasu snu u noworodków i dzieci do 2,4-3 roku życia wskazuje, że odgrywa ona kluczową rolę w rozwoju mózgu dziecka i tworzeniu się połączeń oraz reorganizacji. Natomiast w miarę dorastania, długość fazy REM zmniejsza się (powyżej 50. roku życia zajmuje wyłącznie ok. 15 proc. czasu snu), a faza ta służy już nie do budowy i organizacji, a do oczyszczenia i naprawy.  

Odkrycie to sugeruje, że sen REM ma prawdopodobnie kluczowe znaczenie dla początkowego wzrostu dzieci, a być może szczególnie dla rozwoju mózgu i całego układu nerwowego.

Naukowcy wciąż badają, jakie są konsekwencje długości snu, jeśli chodzi o naszą zdolność uczenia się języków lub przystosowywania naszych mózgów do różnych sytuacji. Jedno jest pewne, w maleńkiej główce dużo się dzieje i to jeszcze jeden powód, by zapewnić dziecku dobą jakość snu zawsze wtedy, gdy tego potrzebuje.

Badanie zostało opublikowane w ''Science Advances''.