Bilanse dzieci i młodzieży – kiedy trzeba je zrobić i dlaczego?

19.08.2019
Aktualizacja: 19.08.2019 12:29
Bilans dziecka - kiedy należy go zrobić?

Bilans dziecka to bardzo ważne badanie, które pozwala sprawdzić, czy dziecko prawidłowo się rozwija. Sprawdź, kiedy należy przyjść z dzieckiem na bilans, jak się do niego przygotować i co będzie sprawdzać lekarz. 

Bilans dziecka to kompleksowe badanie lekarskie, które pozwala kontrolować stan zdrowia dziecka i czuwać nad jego prawidłowym rozwojem. Zakres badań jest zróżnicowany i zależy od wieku dziecka. Wykonywanie ich systematycznie, zgodnie z kalendarzem bilansów, pozwala na wykrycie ewentualnych chorób lub nieprawidłowości w rozwoju dziecka i podjęciu działań, zmierzających do poprawy zdrowia dziecka.

Bilanse zdrowia dziecka są obowiązkowe, a wynika to z dwóch rozporządzeń: Rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 28 sierpnia 2009 r. w sprawie organizacji profilaktycznej opieki zdrowotnej nad dziećmi i młodzieżą oraz Rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 21 grudnia 2004 r. w sprawie zakresu świadczeń opieki zdrowotnej, w tym badań przesiewowych, oraz okresów, w których te badania są przeprowadzane.

Bilanse dzieci są też – w szerszej perspektywie – doskonałym źródłem wiedzy nt. chorób i zaburzeń występujących w danej populacji. Szacuje się, że dziecko ma około 8 badań bilansowych (nie licząc tzw. bilansu zero, czyli badania wykonanego do 4. doby życia dziecka). O ile oczywiście dziecko prawidłowo się rozwija. W innym przypadku lekarz może podjąć decyzję o przeprowadzeniu dodatkowych kontroli dziecka. Sprawdź, jak wygląda kalendarz bilansów dziecka.

Bilans zerowy wykonuje się w szpitalu, zaraz po porodzie. Kolejne bilanse wykonuje się w przychodniach w obecności rodziców. Najlepiej byłoby, gdy każde badanie bilansowe wykonywał ten sam lekarz, który sprawuje nad dzieckiem opiekę przez cały czas, a nie przypadkowo, podczas bilansu.

Gdy dziecko idzie do szkoły, bilanse wykonuje się w szkole w obecności pielęgniarki szkolnej i lekarza.

Wnioski z przeprowadzonego badania bilansowego oraz dalsze zalecenia są wpisywane do książeczki zdrowia dziecka oraz dokumentacji medycznej.

Jak się przygotować do bilansu dziecka?

1. Zabierz ze sobą książeczkę zdrowia dziecka – to w niej lekarz wpisze wyniki badania oraz ewentualne zalecenia.
2. Jeśli dziecko przewlekle choruje, zabierz ze sobą również dokumentację medyczną dot. tego schorzenia.
3. Przygotuj do badania dziecko – wytłumacz mu, po co idzie do lekarza, co będzie sprawdzane i dlaczego jest to robione.
4. Jeśli masz pytania do lekarza, lepiej spisz je na kartce. Wtedy nic nie umknie Twojej pamięci.

Bilans zero u noworodka

To badanie wykonuje się w pierwszych dobach życia dziecko (przyjmuje się, że do 4. doby życia). Ma ono na celu sprawdzenie, czy dziecko nie ma wrodzonej choroby. W tym celu wykonuje się badania przesiewowe, aby wykluczyć m.in.:

  • wrodzoną niedoczynność tarczycy,
  • fenyloketonurię,
  • mukowiscydozę,
  • dysplazję stawów biodrowych,
  • wrodzoną wadę metabolizmu biotyny.

Wykonuje się również przesiewowe badanie słuchu, sprawdza się odruchy neurologiczne, wagę i wzrost dziecka, a także obwód główki oraz stan jego ciemiączka. Sprawdza się również, czy w czasie ciąży lub porodu nie pojawiły się jakieś czynniki, które mogą wpływać na dalszy rozwój dziecka.

Bilans rocznego dziecka (po 12. miesiącu życia)

Podczas tego badania lekarz oceni tempo rozwoju fizycznego i psychoruchowego dziecka, a także sprawdzi, czy u dziecka można wykonać szczepienia ochronne. W tym celu sprawdzi wagę i wzrost dziecka, a także zmierzy obwód główki dziecka i jego klatki piersiowej. Otrzymane wyniki porówna z normami wyznaczonymi przez siatki centylowe. Lekarz orientacyjnie sprawdzi i oceni rozwój psychoruchowy dziecka – czy ma ono prawidłowe odruchy. Ponadto przeprowadzi badanie wzroku i słuchu. Zrobi badanie osłuchowe stetoskopem, zrobi pomiar ciśnienia tętniczego krwi.

Ważna jest też ocena stanu uzębienia mlecznego dziecka, w tym kontrola higieny jamy ustnej.

W przypadku jakichkolwiek wątpliwości lekarz może również zlecić konsultację u lekarza specjalisty (np. ortopedy dziecięcego) lub badania diagnostyczne.

Bilans dwulatka

Bilans dwulatka obejmuje:

  • pomiary masy i długości ciała i porównanie ich z normami siatek centylowych,
  • ocenę rozwoju psychoruchowego i jego zdolności manualnych (lekarz m.in. sprawdzi postawę i chód dziecka, czy ma ono płaskostopie),
  • ocenę rozwoju mowy oraz zrozumienie prostych poleceń,
  • badanie słuchu,
  • badanie wzroku (m.in. wykona test Hirschberga i sprawdzi, czy dziecko nie ma zeza),
  • sprawdzenie stanu uzębienia,
  • pomiar ciśnienia tętniczego.

Podczas tego badania bardzo ważna jest rozmowa lekarza z rodzicem – prawdopodobnie padną pytania dotyczące przebiegu chorób dziecka, realizacji szczepień ochronnych, nawyków żywieniowych i nowych umiejętności, jakie dziecko nabyło w ostatnich kilku miesiącach.

W przypadku chłopców lekarz sprawdzi również stan jego jąder – czy są w mosznie, a także sprawdzi, czy występuje stulejka.

Bilans czterolatka

To badanie nie odbiega przebiegiem od innych tego typu badań. Lekarz ocenia stan zdrowia dziecka – jego rozwój fizyczny i psychoruchowy. Oceni m.in.:

  • wzrost i masę ciała (porównując je z normami z siatek centylowych),
  • stan uzębienia (pod kątem higieny jamy ustnej, profilaktyki próchnicy oraz ortodentycznej),
  • obecność jąder w mosznie,
  • wzrok, słuch,
  • stan mowy,
  • ciśnienie krwi,
  • stan kończyn dolnych – czy dziecko ma płaskostopie.

Bilans sześciolatka

To badanie wykonuje się w roku poprzedzającym rozpoczęcie nauki w szkole. Ma ono pomóc ustalić, czy dziecko jest gotowe do rozpoczęcia nauki w szkole, czy sprosta wymaganiom szkolnym. Lekarz oceni tempo rozwoju fizycznego, psychoruchowego dziecka, a także sprawdzi, jakie dziecko przebyło schorzenia. Pomoże też ocenić, czy dziecko nie potrzebuje jakichś zajęć wyrównawczych, korekcyjnych. Lekarz ocenia również:

  • stan mowy,
  • wzrost i wagę dziecka,
  • wzrok i słuch,
  • statykę ciała,
  • ciśnienie krwi,
  • stan uzębienia (w tym higienę jamy ustnej, ewentualne wady zgryzu, funkcje żucia, czy dziecko ma próchnicę),
  • kalendarz szczepień (czy wszystkie zalecane szczepienia zostały wykonane),
  • stan kończyn (w tym wady postawy).

Bilans dziesięciolatka (trzecia klasa szkoły podstawowej)

To badanie oprócz oceny stanu fizycznego i psychoruchowego ma na celu również ocenę przystosowania dziecka do szkoły. Badanie to przeprowadzane jest w przychodni w obecności rodziców lub w szkole w obecności pielęgniarki szkolnej i lekarza.

Ocenia się m.in.:

  • wzrost i wagę dziecka,
  • wzrok i słuch,
  • postawę dziecka (np. czy nie ma bocznego skrzywienia kręgosłupa),
  • pomiar ciśnienia tętniczego krwi,
  • stan uzębienia (higienę jamy ustnej, wady zgryzu oraz czy dziecko nie mam próchnicy).

Sprawdź koniecznie: Jakie jest prawidłowe BMI u dzieci? Sprawdź siatki centylowe

Bilans trzynastolatka (wykonuje się w 6. klasie szkoły podstawowej)

Podczas tego badania sprawdzany jest rozwój fizyczny, psychospołeczny dziecka. Lekarz sprawdza postawę ciała dziecka, stan zdrowia jego tarczycy, ocenia przebieg dojrzewania płciowego u dziecka.

Podczas badania ocenia również:

  • wzrost i wagę dziecka,
  • wzrok i słuch,
  • postawę ciała, m.in. w kierunku bocznego skrzywienia kręgosłupa,
  • pomiar ciśnienia tętniczego krwi,
  • stan uzębienia dziecka (higienę jamy ustnej, wady zgryzu oraz ewentualną próchnicę).

Podczas tego bilansu wstępnie określa się również przeciwwskazania dotyczące wyboru w przyszłości kierunku kształcenia i zawodu.

Bilans szesnastolatka (pierwsza klasa szkoły ponadpodstawowej)

Podczas tego badania określa się stan fizyczny i psychospołeczny dziecka, a także jego dojrzałość płciową. Lekarz sprawdza postawę, stan zdrowia tarczycy, oraz monitoruje ewentualne schorzenia.

Ocenia m.in.:

  • postawę ciała (czy nie ma żadnych skrzywień kręgosłupa, płaskostopia),
  • ostrość wzroku i słuchu,
  • ciśnienie krwi,
  • stan uzębienia dziecka (wady zgryzu, próchnicę, higienę jamy ustnej).

To podczas tego bilansu określa się ostatecznie przeciwwskazania zdrowotne do dalszego kształcenia i wyboru zawodu.

Bilans osiemnastolatka (ostatnia klasa szkoły ponadpodstawowej)

To badanie ma na celu określenie stanu zdrowia fizycznego, psychospołecznego i prokreacyjnego dziecka. Sprawdza się również jego postawę, stan zdrowia tarczycy, kontroluje dodatkowe schorzenia.

Lekarz ocenia:

  • wzrost i wagę,
  • ostrość wzroku i słuchu,
  • ciśnienie tętnicze krwi,
  • stan uzębienia.

Określa się również zdolności do dalszego kształcenia lub nauki zawodu.

Bilans dziecka to jedno z najważniejszych badań. Pozwala sprawdzić rozwój fizyczny, psychoruchowy oraz psychospołeczny dziecka, a w przypadku jakichkolwiek problemów szybko wdrożyć leczenie lub działania profilaktyczne.