Autyzm: pytania i odpowiedzi. Wszystko, co trzeba wiedzieć

02.04.2019 13:37
Autyzm cechuje się różną głębokością zaburzeń rozwoju

Autyzm jest całościowym zaburzeniem rozwojowym. Ujawnia się u dzieci na wczesnym etapie życia, choć jego objawy nie zawsze są łatwe do rozpoznania. Autyzm jest zaburzeniem, które ingeruje w całą osobowość człowieka, wpływa na jego możliwości uczenia się, porozumienia z innymi, nawiązywania kontaktów międzyludzkich. Zaburzenie to ma różne stopnie głębokości i u każdego objawia się nieco inaczej.

Autyzm jest zaburzeniem rozwojowym dotyczącym rozwoju mózgu dziecka na bardzo wczesnym etapie. Autyzmu nie można „nabyć” z wiekiem. Dziecko, rodząc się, „ma w sobie autyzm”, choć objawy ujawniają się z czasem lub na wczesnym etapie są na tyle niewyraźne, że nie budzą podejrzeń co do rozwoju dziecka. 

Zaburzenia autystyczne mają zróżnicowany charakter i nie tworzą jednolitego obrazu, głębokość zaburzeń u różnych osób jest inna. Dlatego obecnie używa się określenia „spektrum zaburzeń autystycznych”. Osoby z autyzmem są różne, różnie funkcjonują. Niektóre osoby mogą mieć duże problemy z nawiązaniem rozmowy czy jakiegokolwiek kontaktu, inne natomiast wręcz inicjują kontakt i chętnie nawiązują relacje. Warto zatem pamiętać, że osoba z autyzmem to indywidualność, jak każdy inny człowiek, a cechy autyzmu stanowią tylko jeden z elementów jej osobowości.

Autyzm jest zaburzeniem rozwojowym, co oznacza, że jego obraz zmienia się wraz z wiekiem. Dzieci w miarę dorastania, ale również w wyniku prowadzonej terapii, nabywają nowych umiejętności, uczą się komunikacji. Nie oznacza to jednak, że z autyzmu można wyrosnąć. Szacuje się, że tylko ok. 20 proc. wszystkich osób z autyzmem funkcjonuje prawidłowo w wieku dorosłym.

Nieleczony autyzm może prowadzić do głębokich zaburzeń funkcjonowania w późniejszym wieku.

Czym jest autyzm?

Autyzm jest całościowym zaburzeniem rozwoju dziecka. U dzieci dotkniętych autyzmem obserwuje się objawy nieprawidłowego funkcjonowania we wszystkich obszarach rozwoju. 

Autyzm diagnozuje się zwykle już u małych dzieci, ale często diagnozuje się go również u nastolatków, a nawet osób dorosłych.

Na autyzm dziecięcy nie można „zachorować” w późniejszym wieku, ponieważ dotyczy zaburzeń neurologicznych we wczesnym okresie życia. W wieku około trzech lat prawidłowo rozwijający się mózg człowieka osiąga taki poziom rozwoju, który zapewnia podstawowe kompetencje w porozumiewaniu się i relacjach społecznych. 

W opinii publicznej funkcjonuje przekonanie, że osoby z autyzmem są wybitnie uzdolnione i niektóre faktycznie mają wybitne uzdolnienia. Mogą mieć np. ogromną łatwość uczenia się języków obcych, słuch absolutny, znakomicie rysować czy robić bardzo skomplikowane obliczenia. Jednak większość osób z autyzmem takich umiejętności nie ma. Szacuje się, że tzw. sawanci, czyli osoby wybitnie uzdolnione, stanowią około dziesięciu procent wszystkich osób z autyzmem.

Jakie są przyczyny autyzmu dziecięcego?

Przyczyny autyzmu nie są do końca znane. Wiadomo, że jest to zaburzenie neurorozwojowe, powodowane nieprawidłowym rozwojem funkcjonowania mózgu we wczesnym dzieciństwie. Na to z kolei wpływ mogą mieć czynniki genetyczne, infekcyjne, nieprawidłowości w przemianach metabolicznych czy zaburzenia okresu ciąży i porodu.

Jak objawia się autyzm?

Pierwsze objawy autyzmu mogą ujawniać się już u bardzo małych dzieci, nawet niemowląt, choć nie są zwykle wyraźne i pozostają zwykle niezauważone. Objawy autyzmu zawsze są widoczne przed ukończeniem przez dziecko 3. roku życia.

Osoby z autyzmem przejawiają nieprawidłowości w relacjach społecznych, komunikowaniu się oraz  w rozwoju funkcjonalnej lub symbolicznej zabawy już przed 3. rokiem życia. Warto również wiedzieć, że zaburzenia w autyzmie mają charakter jakościowy, nie ilościowy, co oznacza na przykład, że dzieci z autyzmem nie używają kontaktu wzrokowego do porozumiewania się. Rodzice określają to w ten sposób: „dziecko patrzy na mnie, jakby mnie nie widziało”. 

Zespół Aspergera to zaburzenie ASD

Zespół Aspergera łagodne zaburzenie ze spektrum autyzmu, które cechuje się zaburzeniem w kontaktach społecznych, fiksacjami i stereotypiami, zaburzenia funkcji poznawczych. Osoby cierpiące na zespół Aspergera mają problemy społeczne i bywają wycofane.

Autyzm ma wpływ na wszystkie obszary funkcjonowania dziecka. Powoduje zaburzenia relacji międzyludzkich i kontaktu, a także trudności z podporządkowaniem się regułom społecznym wynikające z braku ich zrozumienia. Wiele dzieci autystycznych nie mówi, nie komunikuje się gestem, ma trudności ze wskazywaniem, naśladowaniem, spełnianiem poleceń. Jeśli dzieci mówią, to są to często echolalie, czyli powtarzanie przez dziecko usłyszanych słów czy zdań. Dzieci autystyczne nie potrafią tworzyć dłuższych rozbudowanych wypowiedzi, mają trudności z inicjowaniem i podtrzymywaniem wymiany konwersacyjnej.

Inną charakterystyczną cechą autyzmu jest ograniczenie rozumienia pojęć abstrakcyjnych. Nawet bardzo dobrze funkcjonujący autycy mają problem z pragmatyką języka. U osób autystycznych obserwuje się także liczne stereotypy i rytuały, a także zupełnie niezrozumiałe dla innych koncentrowanie się na niefunkcjonalnych właściwościach przedmiotów, a także skrajne zaburzenia koncentracji. 

U niektórych autyków pojawiają się zachowania agresywne i autoagresywne, ale nie jest to normą.

Osoby dotknięte autyzmem przejawiają bardzo indywidualne cechy postępowania. Nasilenie poszczególnych objawów może być skrajnie silne lub czasem bardzo dyskretne i ledwo zauważalne.

Objawy, które mogą wskazywać na autyzm:

  • nieprawidłowy rozwój mowy: zapominanie nauczonych się wcześniej sylab, czy słów, a także tworzenie własnego języka, który nie służy do porozumiewania się z innymi osobami, powtarzanie zasłyszanych wcześniej słów i zdań nieadekwatnie do sytuacji;
  • rozumienie mowy w sposób dosłowny (tzw. komputerowy) z brakiem odczytywania intencji rozmówcy;
  • trudności z używaniem i odczytywaniem gestów, emocji na twarzach innych ludzi;
  • zaburzona umiejętność naśladowania;
  • zafascynowanie światem przedmiotów, nie ludzi (dzieci stwarzają wrażenie samotnych, nieobecnych);
  • nietolerancja zmian (tzw. sztywność zachowania), domaganie się zachowania ustalonego przez siebie porządku;
  • stereotypy ruchowe, czyli niecelowy, powtarzający się sposób zachowania, np. chodzenie w kółko lub machanie rękami;
  • nadwrażliwość na dźwięki, dotyk, zapachy. 

Warto wiedzieć

Diagnoza autyzmu dziecięcego

Objawy autyzmu ujawniają się zwykle już przed ukończeniem przez dziecko 3. roku życia. Zdarza się jednak, że są na tyle dyskretne, że dostrzec je można dopiero w wieku późniejszym. Diagnozę stawia zespół specjalistów, w skład którego wchodzą psychiatra, psycholog i pedagog specjalny. Diagnoza jest stawiana na podstawie kryteriów Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych ICD-10.

Czy autyzm to choroba?

Autyzm nie jest chorobą. Klasyfikacja ICD traktuje autyzm i inne zaburzenia ASD jako stan, a nie chorobę. Autyzm i inne zaburzenia ze spektrum autyzmu zalicza się do grupy zaburzeń neurorozwojowych.

Zgodnie ze stosowaną w Polsce Międzynarodową Klasyfikacją Zaburzeń Psychicznych i Zaburzeń Zachowania ICD-10 autyzm zaliczany jest do grupy całościowych zaburzeń rozwojowych.

Czy można wyleczyć autyzm?

Wczesna diagnoza i wdrożenie odpowiedniego postępowania terapeutycznego może prowadzić do poprawy funkcjonowania osoby z autyzmem w stopniu zbliżonym lub równoznacznym z wyleczeniem. Jednak autyzm zostaje z człowiekiem do końca życia, nie ma możliwości, by „cofnąć” to zaburzenie lub wyleczyć całkowicie. U niektórych, w efekcie prowadzonej terapii, objawy autyzmu stają się dyskretne i osłabione.

Leczenie zaburzeń autyzmu polega na długotrwałej, systematycznej terapii prowadzonej przez psychologa, pedagoga, logopedę i terapeutę ruchowego. Program terapii musi być dostosowany do indywidualnych potrzeb i możliwości dziecka.

Terapia u osób z autyzmem powinna być intensywna, systematyczna i dostosowana do indywidualnych potrzeb i możliwości dziecka. Ważne jest także odpowiednie wspieranie rodziców i całego otoczenia dziecka, w czym pomagają fundacje czy stowarzyszenia dla osób z autyzmem i ich rodzin.

Wychowywanie dziecka z autyzmem jest zdaniem bardzo trudnym nie tylko ze względu na problemy komunikacyjne. Problemem jest również fakt, że przeważnie rozwój dziecka przebiegał przez pewien czas prawidłowo, a niepokojące objawy były bagatelizowane lub nierozpoznane przez otoczenie. Rodzice również często przez dłuższy czas nie są w stanie otrzymać odpowiedniej diagnozy dla dziecka lub odpowiedniego wsparcia psychologicznego, co sprawia, że po pewnym czasie na autyzm „choruje” cała rodzina. Skutki zaburzenia dotykają bowiem wszystkich członków rodziny.

Uwaga!

Powyższa porada nie może zastąpić wizyty u specjalisty. Pamiętaj, że w przypadku jakichkolwiek problemów ze zdrowiem należy skonsultować się z lekarzem.

Źródło: Fundacja SYNAPSIS