Konflikt serologiczny, czyli konflikt krwi matki i dziecka. Na czym polega?

Natalia Kovacs
18.09.2018
Aktualizacja: 01.04.2019 17:01
Konflikt serologiczny, czyli konflikt krwi matki i dziecka. Na czym polega?
fot. Shutterstock

Konflikt serologiczny jest wynikiem specyficznej reakcji immunologicznej organizmu matki. Gdy przyszła mama ma grupę krwi Rh-, a przyszły tata Rh+ i płód odziedziczy po ojcu krew, to może zdarzyć się konflikt. Układ immunologiczny matki może rozpoznać krew dziecka jako ,,intruza'' i zacznie wytwarzać przeciwciała przeciwko każdemu antygenowi krwinkowemu dziecka. To sytuacja niebezpieczna, która może prowadzić do choroby dziecka czy poronienia. Dowiedz się, jak dochodzi do konfliktu serologicznego i jak się przed nim uchronić. 

Konflikt serologiczny to w dużym uproszczeniu konflikt krwi matki i dziecka. Występuje wtedy, gdy matka ma Rh-, ojciec Rh+, a dziecko po ojcu odziedziczy dodatni czynnik Rh+. Jeśli Rh dziecka jest dodatnie, a matki ujemne, to matka może się na ten czynnik ,,uczulić'', a jej układ odpornościowy uzna, że czerwone krwinki płodu są zagrożeniem i wytworzy przeciw nim odpowiednie przeciwciała.

Na czym to dokładnie polega? Gdy krew matki i dziecka połączy się, układ odpornościowy matki może uznać krew dziecka za wrogi element i wytworzy przeciwciała przeciw Rh (proces immunizacji), a kiedy te dostaną się do krwiobiegu dziecka, spowodują u niego rozpad czerwonych krwinek. Taka reakcja prowadzi natomiast do choroby hemolitycznej, która może objawiać się niedokrwistością, żółtaczką,  obrzękiem płodu, a w skrajnych sytuacjach nawet obumarciem wewnątrzmacicznym płodu. 

Każdy człowiek rodzi się z określoną grupą krwi, która jest zestawem antygenów. Najważniejsze z nich to A, B oraz AB. Jeśli nie występuje żaden z nich, to jest grupa krwi 0. Co istotne, większość osób ma również antygen krwi Rh, w Polsce występuje on u ponad 80 proc. osób. Krew, która posiada antygen, określa się jako Rh+, a tę, która antygenu nie posiada jako Rh-. 

Natomiast konflikt serologiczny występuje wtedy, gdy matka nie posiada antygenu, czyli jej krew określa się jako Rh-, a ojciec ma Rh+ i dziecko ten czynnik dodatni dziedziczy. W wielkim uproszczeniu: konflikt powstaje wtedy, gdy grupy Rh u matki i dziecka różnią się, tzn. jedno ma Rh-, a drugie Rh+.

Uwaga! Dopóki układ odpornościowy kobiety nie wytworzy przeciwciał przeciwko antygenom czerwonych krwinek płodu, to nie ma też konfliktu. Zatem do powstania konfliktu nie wystarczy sama niezgodność grup krwi partnerów, konieczne są przeciwciała. 

Jeśli dwójka rodziców ma Rh-, to nie ma możliwości wystąpienia konfliktu, ponieważ dziecko również będzie miało Rh-. Konflikt nie wystąpi również, gdy rodzice mają Rh+.

Jeśli do konfliktu serologicznego dojdzie w pierwszej ciąży, to z dużym prawdopodobieństwem nie będzie to miało większego wpływu na dziecko lub nasilenie choroby hemolitycznej będzie niewielkie.

Inaczej jest w przypadku kolejnych ciąż, a także ciąż po poronieniach, ciążach pozamacicznych, w przypadku krwawień, odklejenia się łożyska czy inwazyjnych zabiegów prenatalnych. Wszystkie wymienione sytuacje mogą prowadzić do utworzenia się pamięci immunologicznej, czyli ,,uczulenia'' kobiety antygenami czerwonych krwinek niezgodnych z jej grupą krwi i wytworzenia przeciwciał, które będą oddziaływały na krwinki płodu w następnych ciążach.

Kiedy może dojść do immunizacji, czyli „uczulenia” organizmu matki na dany antygen płodowy?

  • w czasie porodu;
  • w wyniku poronienia;
  • w wyniku przerwania ciąży;
  • w trakcie zabiegów wewnątrzmacicznych (biopsja trofoblastu, amniocenteza, kordocenteza);
  • w wyniku urazów brzucha (szczególnie w III trymestrze ciąży);
  • po transfuzji krwi niezgodnej grupowo;
  • w wyniku przedwczesnego odklejenia łożyska;
  • w rezultacie ręcznego wydobycia łożyska;
  • po łyżeczkowania jamy macicy;
  • w wyniku krwawienia przedporodowego;
  • wskutek usunięcia ciąży pozamacicznej.

Zagrożenie wynikające z konfliktu serologiczne rzadko występuje w pierwszej ciąży. Jednak w kolejnych ciążach, jeśli dziecko jest znowu Rh+, wytworzone wcześniej przeciwciała matki mogą przedostać się do jego krwi.

Rozpoznawanie konfliktu serologicznego

Ważne jest rozpoznanie konfliktu, zanim ten się pojawi. Co znaczy, że warto znać swoje grupy krwi i wykonać badanie, które pozwoli określić, czy w ciąży może pojawić się konflikt.

Podstawowym badaniem wykrywającym możliwość wystąpienia konfliktu serologicznego jest badanie obecności przeciwciał odpornościowych w surowicy krwi przyszłej mamy z grupą Rh- (tzw. odczyn Coombsa). To badanie należy wykonać już na początku ciąży i powtarzać co 2 miesiące. Wszystko dlatego, że w razie wykrycia konfliktu przyszła mama musi znaleźć się pod ścisłą kontrolą lekarską. Konieczne jest bowiem wykonywanie badań USG, które pozwalają na pomiar przepływu krwi w tętnicy mózgu dziecka - bardzo szybki przepływ wskazuje na anemię. W razie podejrzenia anemii u dziecka wykonuje się kordocentezę, czyli nakłucie pępowiny i ocenę morfologii krwi dziecka.

Przy odpowiednim monitorowaniu ciąży z konfliktem i wdrożeniu leczenia, ciąża jak najbardziej może skończyć się pomyślnie.

Aby dowiedzieć się, czy w ciąży może wystąpić konflikt serologiczny, wystarczy wraz z partnerem, najlepiej jeszcze przed zajściem w ciążę, wykonać badanie krwi. Podczas badania zostaną oznaczone grupy krwi i to pozwoli oszacować ryzyko konfliktu.

Zapobieganie konfliktowi serologicznemu

Zapobieganie konfliktowi serologicznemu polega przede wszystkim na badaniu grupy krwi rodziców i oznaczeniu przeciwciał u matki, co pozwala ocenić ryzyko wystąpienia konfliktu i otoczenie ciężarnej i jej dziecka specjalistyczną opieką medyczną. Szybkie wykrycie choroby hemolitycznej u płodu czy noworodka pozwala na podjecie stosownego leczenia. 

Profilaktyka obejmuje również podanie immunoglobuliny anty-D, która neutralizuje komórki płodowe w krwi matki, zanim jej układ odpornościowy rozpozna je jako wrogie i wytworzy przeciwko nim przeciwciała. Immunoglobulinę anty-D podaje się kobietom w ciągu 72 godzin po porodzie. 

Obecnie, aby zwiększyć efekt profilaktyczny, immunoglobulinę anty-D podaje się również między 28. a 30. tygodniem ciąży. Preparat ten podaje się również po poronieniach, usunięciu ciąży pozamacicznej i inwazyjnych zabiegach wewnątrzmacicznych. 

Co warto zapamiętać? Konflikt serologiczny występuje wyłącznie wtedy, gdy matka ma czynnik krwi Rh-, a ojciec RH+ i dziecko odziedziczy czynnik po ojcu, czyli również będzie miało Rh+. Wtedy organizm matki może zacząć produkować przeciwciała reagujące na antygen płodu. Zatem czynnikiem decydującym o wystąpieniu konfliktu serologicznego jest grupa krwi płodu, jeśli jest odmienna od matczynej, konflikt może wystąpić, jeśli jest taka sama jak mamy, to konflikt nie wystąpi.

Konsekwencje konfliktu serologicznego

Jeśli konfliktowi serologicznemu się nie zapobiegnie, mogą rozwinąć się powikłania w postaci choroby hemolitycznej wywołującej niedokrwistość. Jeśli do wymieszania krwi matki i dziecka dojdzie jeszcze w czasie ciąży, może to skutkować poronieniem lub zgonem dziecka po porodzie.

Możliwe konsekwencje wystąpienia konfliktu serologicznego:

  • Choroba hemolityczna
  • Żółtaczka noworodka
  • Niedokrwistość płodu i noworodka
  • Obrzęk płodu
  • Małopłytkowość
  • Obumarcie wewnątrzmaciczne płodu

Powikłania wynikające z konfliktu serologicznego można leczyć po porodzie i w czasie ciąży. Leczenie w czasie ciąży polega na przetaczaniu dziecku odpowiednio dobranej krwi pod kontrolą USG bezpośrednio do pępowiny, transfuzję można powtarzać kilka razy. Natomiast po porodzie, gdy u dziecka występuje anemia i żółtaczka, stosuje się intensywną fototerapię, czyli naświetlanie specjalnymi lampami.

Chcesz wiedzieć więcej o konflikcie serologicznym? Prof. Romuald Dębski odpowiada na ważne pytania:

Uwaga!

Powyższa porada nie może zastąpić wizyty u specjalisty. Pamiętaj, że w przypadku jakichkolwiek problemów ze zdrowiem należy skonsultować się z lekarzem.

Źródło: krwiodawcy.org; konfliktserologiczny.pl

________

zdrowie.radiozet.pl/nk