Zespół jelita drażliwego, czyli kłopotliwe problemy z jelitami

18.09.2015
Aktualizacja: 10.06.2019 09:13
Zespół jelita drażliwego, czyli kłopotliwe problemy z jelitami
fot. Wstydliwe problemy z jelitami ‒ objawy, przyczyny, leczenie [EKSPERT]

Ból brzucha, skurcze, wzdęcia, biegunki na zmianę z zaparciami – to codzienność osób, które cierpią na zespół jelita drażliwego. Objawy te pojawiają się gwałtownie i niespodziewanie, znacznie obniżając komfort życia. To powszechnie spotykana choroba, która dotyka 30-50 proc. osób zgłaszających się do poradni gastrologicznych. 

Co jest przyczyną zespołu jelita drażliwego?

Zespół jelita drażliwego (ang. Irritable Bowel Syndrome. IBS) to całe spektrum różnych dolegliwości związanych z czynnościowym (czyli niezwiązanym z budową) zakłóceniem prawidłowej pracy jelita cienkiego i grubego. Zwykle objawiają się one nieregularnymi wypróżnieniami, którym towarzyszą bóle brzucha, głównie podbrzusza.

Mimo szeregu przeprowadzonych obserwacji i badań do tej pory nie poznano bezpośredniej przyczyny IBS. Potwierdzono jedynie, że choroba nie powoduje żadnych zmian w tkance jelit oraz nie zwiększa ryzyka zachorowania na nowotwór układu pokarmowego. Ostatnie doniesienia wskazują natomiast, iż nasilenie dolegliwości ewidentnie wiąże się z zaburzeniami psychologicznymi oraz ze stresem, a także z niewłaściwą dietą lub infekcjami jelit.

Jak rozpoznać zespół jelita drażliwego?

Rozpoznanie zespołu drażliwego jelita opiera się na szczegółowym wywiadzie lekarskim oraz na wykluczeniu innych chorób jelit, np. wrzodziejącego zapalenia jelita grubego lub nowotworu. Aby usprawnić proces stawiania diagnozy, lekarze posługują się tzw. Kryteriami Rzymskimi. Opisują one wszystkie symptomy choroby, czas trwania oraz czynniki modyfikujące ich intensywność.

Do najbardziej charakterystycznych objawów zespołu jelita drażliwego należą:

  • skurcze lub bóle brzucha zazwyczaj ustępujące po wypróżnieniu,
  • wzdęcia,
  • występujące naprzemiennie biegunki i zaparcia,
  • śluz w kale,
  • zgaga,
  • nudności,
  • bolesne miesiączki i stosunki płciowe u kobiet,
  • bóle dolnych odcinków kręgosłupa,
  • migreny,
  • depresja.

Warto również podkreślić, że dodatkowe badania, np. kolonoskopia nigdy nie ujawniają żadnych istotnych odchyleń od stanu prawidłowego.

Zespół jelita drażliwego jest chorobą przewlekłą, w której występują fazy zaostrzenia oraz remisji. Jednak pomimo uporczywie nawracających dolegliwości, choroba nie prowadzi do wyniszczenia organizmu ani do innych poważnych następstw.

Polecamy: Flora bakteryjna może być przyczyną depresji?

Co może zaostrzyć zespół jelita drażliwego?

Mnogość objawów IBS bezpośrednio wiąże się z niesamowicie długą listą czynników mogących zaostrzyć chorobę. Są one kwestią indywidualną, jednak na podstawie wieloletnich obserwacji stworzono listę najczęstszych:

  • stres - co prawda zespół jelita drażliwego nie ma czysto psychosomatycznego zestawu przyczyn, jednak nie można zignorować faktu, że u 50 proc. pacjentów diagnozuje się współwystępujące zaburzenia psychologiczne. Szczególną rolę odgrywa stres, który sam w sobie pobudza motorykę całego układu pokarmowego, wybitnie nasilając wszystkie jelitowe objawy IBS;
  • nieprawidłowa dieta - w zależności od pacjenta, spożywanie określonych produktów może powodować okresowe nasilenie choroby. O ile znaczenie nietolerancji pokarmowych nie zostało w pełni zrozumiane, o tyle wiadomo, że unikanie niektórych potraw wyraźnie poprawia jakość życia osób chorujących na IBS. Należą do nich m.in. ostre przyprawy, czekolada, mleko, kawa, surowe owoce lub warzywa, rośliny strączkowe czy alkohol;
  • hormony - udowodniono, że IBS najczęściej dotyka młode kobiety. Badacze sądzą, że zaburzenia hormonalne także odgrywają pewną rolę w rozwoju choroby. Potwierdzeniem tej tezy mogą być skargi kobiet na nasilające się objawy zespołu drażliwego jelita przed i w trakcie krwawienia miesiączkowego.

Zobacz także

Zespół jelita drażliwego ‒ jak leczyć?

Lekarze nadal nie poznali zespołu przyczynowo-skutkowego IBS, dlatego leczenie jest jedynie objawowe. Bardzo ważne jest, aby zostało ono dobrane do konkretnego pacjenta i jego dominujących dolegliwości. Lekarz musi również uświadomić chorego, że IBS, pomimo iż nie jest uleczalny, nie wiążę się z żadną ciężką, zagrażającą życiu chorobą.

Oprócz wielokierunkowej farmakoterapii, np. leków rozkurczowych, przeciwbiegunkowych czy poprawiających motorykę jelit, ważnym aspektem wydaję się być także terapia psychologiczna czy trening relaksacyjny.
Ostatnią, a zarazem najłatwiejszą z zastosowaniu formą leczenia, jest oczywiście zmiana diety. Posiłki powinny być lekkostrawne i regularne, spożywane bez pośpiechu. Jeśli głównym problemem są zaparcia, należy zwiększyć ilość błonnika w swoim jadłospisie. Niezwykle istotne jest unikanie produktów wzdymających i zawierających duże ilości cukrów (fasola, słodkie owoce). Co ciekawe, pomimo braku powiązań między IBS a celiakią (choroba, która charakteryzuje się nieprawidłową reakcją układu odpornościowego na gluten), u 30 proc. chorych ulgę przynosi dieta bezglutenowa.

Zespół jelita drażliwego stanowi niezwykle istotny problem zdrowotny. Nie ulega wątpliwości, że choroba znacząco ingeruje w życie pacjenta, ograniczając go, a czasami nawet eliminując ze społeczeństwa. Dane są jednoznaczne ‒ nawet 20 proc. populacji może cierpieć z powodu tej dolegliwości. Warto pamiętać, że brak konkretnego, uniwersalnego leczenia absolutnie nie przekreśla szans na zapanowanie nad chorobą. Wręcz przeciwne, sprawnie poprowadzona terapia zapewnia choremu powrót do normalnego funkcjonowania.

Zobacz także: Jakie są objawy nietolerancji glutenu. Sprawdź, czy je masz

Katarzyna Plewka/ mk