Jak rozpoznać zatrucie jadem kiełbasianym?

01.08.2019
Aktualizacja: 02.08.2019 11:19
Zatrucie jadem kiełbasianym - objawy

Jad kiełbasiany - toksyna wytwarzana przez bakterie Clostridium botulinum (laseczki jadu kiełbasianego) - jest jedną z najsilniejszą trucizn bakteryjnych, które uszkadzają układ nerwowy. Sprawdź, jak rozpoznać zatrucie jadem kiełbasianym.

Botulizm (inaczej zatrucie jadem kiełbasianym) to zespół toksycznych objawów wywołanych toksynami wytwarzanymi przez bakterie - laseczki jadu kiełbasianego (łac. Clostridium botulinum). Jad kiełbasiany powstaje w warunkach beztlenowych, a jego działanie polega na przerwaniu przewodzenia impulsów w układzie nerwowym. Dlatego bardzo często ta toksyna jest nazywana neurotoksyną. Jad kiełbasiany jest najsilniejszą ze znanych trucizn bakteryjnych, uszkadza układ nerwowy, znosząc przewodzenie bodźców w synapsie nerwowo-mięśniowej.

Na skróty:

Laseczki jadu kiełbasianego występują powszechnie w glebie. W niekorzystnych warunkach bakterie te tworzą zarodniki-przetrwalniki, które pozwalają im przetrwać w stanie uśpienia aż do wystąpienia warunków, w których ponownie mogą się rozwijać.

W bardzo małych dawkach toksyna botulinowa jest używana w kosmetologii (do usuwania zmarszczek i zmniejszenia nadmiernego pocenia się skóry) oraz w lecznictwie (do znoszenia nadmiernego napięcia mięśni).

Zobacz także: Zepsuta lodówka w sklepie — jak rozpoznać zepsute produkty?

W jaki sposób dochodzi do zatrucia jadem kiełbasianym?

Najczęściej do zatrucia laseczkami jadu kiełbasianego dochodzi po spożyciu skażonej toksyną żywności, głównie przetworów mięsnych oraz warzywnych, a także ryb i owoców morza (botulizm pokarmowy). Toksyna botulinowa po przedostaniu się do układu pokarmowego ulega przekształceniu i dociera z jelita cienkiego do krwiobiegu, skąd transportowana jest do komórek mięśniowo-nerwowych.

Rzadziej do zakażenia dochodzi na skutek rozmnażania przetrwalników toksyny botulinowej w głębokich ranach, z martwicą tkanki (botulizm przyranny). Toksyny z rany są wchłaniane przez krew i w ten sposób docierają do komórek mięśniowo-nerwowych. Objawy tego rodzaju zakażenia przypominają te związane z botulizmem pokarmowym.

Do zakażenia i zatrucia może również dojść wskutek zmiany flory bakteryjnej po antybiotykoterapii (botulizm dorosłych pochodzenia jelitowego). Jego powstawanie warunkują zmiany patologiczne występujące wcześniej w układzie pokarmowym.
Co ciekawe, do zatrucia jadem kiełbasianym może dojść również u niemowląt (botulizm dziecięcy), które spożywały miód. Przetrwalniki laseczek jadu kiełbasianego zwykle kiełkują w jelicie grubym dziecka, prowadząc do kolonizacji jelit. Dlatego właśnie dzieciom, które nie ukończyły jeszcze 1. roku życia, nie powinno podawać się tego produktu.

Do zatrucia jadem kiełbasianym może również dojść po przedawkowaniu toksyny botulinowej stosowanej ze wskazań medycznych (botulizm jatrogenny), a także wskutek kontaktu z aerozolem zawierającym toksynę botulinową typu A (botulizm inhalacyjny). To tego ostatniego typu dochodzi podczas sekcji zwierząt, które były poddane działaniu tej toksyny.  

Polecamy: Salmonella i salmonelloza: jak uchronić się przed zatruciem? Objawy zakażenia Salmonellą

Jakie są objawy zatrucia jadem kiełbasianym?

Pierwsze objawy zatrucia jadem kiełbasianym (w przypadku botulizmu pokarmowego)  zwykle pojawiają się po 12-36 godzinach (najdłużej do 14 dni) od spożycia skażonej toksyną żywności, chociaż niektóre źródła podają, że w przypadku ostrego przebiegu choroby pierwsze objawy mogą pojawić się po 2 godzinach. Okres wylęgania, czyli czas po którym pojawiają się objawy zatrucia, zależy od dawki toksyny.  

Mogą to być:

  • złe samopoczucie,
  • zawroty i ból głowy,
  • trudności w mówieniu (niewyraźna mowa, suchość w ustach),
  • zaburzenia połykania (objawy porażenia opuszkowego),
  • zaburzenia widzenia (podwójne widzenie, nieostre)
  • opadanie powiek, poszerzenie źrenic,
  • zaburzenia ze strony przewodu pokarmowego (nudności, wymioty, bóle brzucha, biegunka),
  • symetryczne porażenie wiotkie mięśni szkieletowych, postępujące od górnych partii mięśni do dołu,
  • osłabienie rąk i nóg,
  • trudności z oddawaniem moczu,
  • porażenie mięśni oddechowych (duszność).

W przypadku pojawienia się jakichkolwiek wymienionych objawów, należy jak najszybciej skontaktować się z lekarzem. To bardzo poważna choroba, który może mieć bardzo ostry przebieg i zagrażać życiu chorego. Szacuje się, że około 5-10% osób, mimo zastosowanego leczenia, umiera, a w przypadku braku leczenia śmiertelność sięga 100%.

grafika gis zatrucie jadem kielbasianym

Źródło grafiki: GIS

Jak się diagnozuje botulizm?

Diagnozę stawia lekarz na podstawie wywiadu z pacjentem (zapyta o objawy, ich nasilenie, inne przypadki zatrucia w najbliższym otoczeniu), następnie zleci badanie krwi lub stolca chorego. W przypadku wątpliwości może poprosić o konsultację z neurologiem i wykonanie dodatkowych badań, np. elektromiografii (EMG).

Bardzo pomocna w diagnozie może być skażona żywność, dlatego nie należy jej wyrzucać. Lekarz może oddać ją do badania w kierunku wykrycia laseczek jadu kiełbasianego.

Czy botulizmem można się zarazić?

Botulizm nie jest chorobą zakaźną, nie przenosi się z człowieka na człowieka.

Dowiedz się więcej: Zatrucie pokarmowe na wakacjach: jak uniknąć biegunki i wymiotów?

Jak się leczy zatrucie jadem kiełbasianym?

W przypadku zatrucia jadem kiełbasianym chory wymaga intensywnej opieki medycznej (jest hospitalizowany). Podaje mu się antytoksyny botulinowe, które mają zdolność neutralizowania toksyny. Zaleca się również usunięcie toksyny z organizmu za pomocą sprowokowanych wymiotów, płukania żołądka czy zrobienia lewatywy (wszystkie te czynności powinny być wykonywane pod kontrolą lekarza). W przypadku pojawienie się niewydolności oddechowej - chory zostanie podłączony do respiratora.

W przypadku ran skażonych laseczkami jadu kiełbasianego, należy je chirurgicznie oczyścić w celu usunięcia źródła bakterii produkujących toksyny, a następnie podać odpowiednie antybiotyki.

W przypadku botulizmu leczenie jest ciężkie i długiem, ale w większości przypadków kończy się powodzeniem. Chorzy zdrowieją w ciągu kilku tygodniu lub miesięcy. Jednak przez lata mogą odczuwać zmęczenie i duszność.

Jak uniknąć zatrucia jadem kiełbasianym?

Aby uniknąć zatrucia jadem kiełbasianym, należy:

  • unikać spożywania nieświeżych, podejrzanych produktów, np. konserw (mięsnych, rybnych, jarzynowych i owocowych) po upływie daty przydatności do spożycia lub z wybrzuszonym denkiem, a także tych, które po otwarciu wydają charakterystyczny syczący odgłos,
  • gotowanie produktów, które wzbudzają nasze podejrzenie w temperaturze 100 stopni Celsjusza przez co najmniej 10 minut,
  • prawidłowo przechowywać żywność w lodówce lub zamrażarce,
  • konserwować domowe przetwory (np. gotować  w garnkach ciśnieniowych słoiczki z żywnością pod ciśnieniem 116-130°C przez 30 min).

Uwaga!

Powyższa porada nie może zastąpić wizyty u specjalisty. Pamiętaj, że w przypadku jakichkolwiek problemów ze zdrowiem należy skonsultować się z lekarzem.