Ostre zapalenie trzustki: łagodna i ciężka postać choroby. Jak leczyć zapalenie trzustki?

23.04.2018
Aktualizacja: 25.03.2019 16:05
Ostre zapalenie trzustki: łagodna i ciężka postać choroby. Jak leczyć zapalenie trzustki?
fot. Shutterstock

Ostre zapalenie trzustki może zagrażać życiu człowieka. Choroba objawia się ostrym bólem w górnej części brzucha (nadbrzuszu), który utrzymuje się przez wiele godzin. Ból nasila się w miarę upływu czasu i towarzyszą mu nudności i wymioty, a także gorączka. Ostre zapalenie trzustki jest częstym następstwem kamicy żółciowej oraz nadmiernego spożywania alkoholu. Leczenie choroby uzależnione jest od nasilenia objawów i jej ciężkości. Dowiedz się, jak rozpoznać ostre zapalenie trzustki. 

Ostre zapalenie trzustki (OZT) może prowadzić do groźnych powikłań, a nawet śmierci w wyniku niewydolności wielonarządowej. Ostre zapalenie trzustki objawia się silnym bólem w nadbrzuszu, który trwa kilka godzin lub dni i się nasila. Chory odczuwa także nudności, ma gorączkę i może wymiotować. Ostre zapalenie trzustki jest częstym następstwem kamicy żółciowej (nawet 80 proc. przypadków) i nadużywania alkoholu.

Do innych przyczyn ostrego zapalenia trzustki zalicza się:

  • hiperlipidemie;
  • stosowanie niektórych leków;
  • urazy jamy brzusznej;
  • wrodzone wady rozwojowe trzustki;
  • powikłanie endoskopowej cholangiopankreatografii wstecznej (ECPW);
  • dziedziczone mutacje genów (PRSS1, SPINK1 i CFTR), które sprzyjają wewnątrzkomórkowej aktywacji enzymów trzustkowych.

W ok. 10 proc. przypadków niemożliwe jest stwierdzenie przyczyny ostrego zapalenia trzustki. Mówi się wtedy o idiopatycznym ostrym zapaleniu trzustki.

Ostre zapalenie trzustki jest prawdopodobną przyczyną śmierci znanego DJ-a Avicii. Wszystko wskazuje na to, że 28-latek cierpiał na ostre zapalenie trzustki od kilku lat (przewlekle). W przebiegu choroby usunięto mu także woreczek żółciowy i wyrostek robaczkowy. Choroba była przypuszczalnie następstwem nadużywania alkoholu.

Śmierć DJ-a Avicii. Przyczyną mogło być ostre zapalenie trzustki

Jakie funkcje pełni trzustka? Trzustka to narząd umiejscowiony w górnej części jamy brzusznej. Położona jest poprzecznie za żołądkiem. Składa się z głowy objętej pętelką dwunastnicy, trzonu i ogona, który sięga do wnęki śledziony. Ok. 80 proc. całej masy trzustki stanowią pęcherzyki spełniające funkcję zewnątrzwydalniczą polegającą na wytwarzaniu enzymów trawiennych, a pozostała część odpowiada za funkcję wewnątrzwydalniczą. Trzustka wydziela także hormony — insulinę i glukagon — regulujące poziom cukru we krwi i komórkowe spalanie energii.

Jest to narząd wyjątkowo ważny i potrzebny do życia. Pełni nie tylko funkcję hormonalnego gruczołu dokrewnego, jest także producentem enzymów trawiennych. Większa część trzustki wytwarza bowiem enzymy bezcenne dla trawienia białka, cukrów i tłuszczy. Są to tzw. trawienne soki tłuszczowe, które są codziennie odprowadzane do dwunastnicy.

Ostre zapalenie trzustki zaburza jej całą pracę, wpływa zatem bezpośrednio na pracę całego organizmu. Ostre zapalenie jest wynikiem toksycznych uszkodzeń i zaburzenia działania naturalnych systemów obronnych. W wyniku tego następuje wylew soków trawiennych, samotrawienie i martwica miąższu trzustki.

Objawy ostrego zapalenia trzustki

Charakterystycznym objawem ostrego zapalenia trzustki jest silny i uporczywy ból w nadbrzuszu. Ból może utrzymywać się stale przez kilka godzin, a nawet dni. Ból pojawia się nagle i stopniowo narasta. Towarzyszą mu zazwyczaj nudności i wymioty, a także gorączka. Ból może być nasilony bardziej po prawej lub bardziej po lewej stronie. W niektórych przypadkach ból opisywany jest jako opasujący lub promieniujący do pleców. Zdarza się, że ostre zapalenie trzustki ma od początku bardzo silny przebieg i objawia się nie tylko bólem, ale także objawami tzw. ostrego brzucha i wstrząsem.

Ostry ból jest zazwyczaj objawem ciężkiej postaci ostrego zapalenia trzustki i jest przyczyną, dla której chorzy szukają pomocy lekarskiej. W przypadku łagodnej postaci choroby ból może mieć mniejsze natężenie i z tego względu chorzy mogą wcale nie trafić do lekarza lub być niepoprawnie zdiagnozowani.

Rzadziej, bo zaledwie u 30 proc. chorych, występuje zażółcenie skóry spowodowane utrudnionym odpływem żółci. To skutek obrzęku trzustki, która uciska ujście dróg żółciowych. Mogą wystąpić także duszności związane z podrażnieniem przepony.

Wystąpienie objawów w ostrym zapaleniu trzustki jest zazwyczaj poprzedzone spożyciem alkoholu lub obfitego, tłustego posiłku. Pojawienie się bólu wymaga szybkiej konsultacji z lekarzem.

Rozpoznanie ostrego zapalenia trzustki

Rozpoznanie choroby oparte jest na podstawie występujących objawów oraz wyników badań laboratoryjnych. Wśród objawów ostrego zapalenia trzustki wyróżnia się ostry ból w nadbrzuszu, gorączkę, przyspieszoną czynność serca, napięte i bolesne podczas uciskania powłoki brzuszne, a także ściszenie lub brak szmerów wywołanych perystaltyką przewodu pokarmowego.

W procesie diagnozowania konieczne jest przeprowadzenie badań laboratoryjnych, do których zalicza się ocenę aktywności amylazy w surowicy i moczu oraz lipazy surowicy. Badania uzupełnia się nierzadko o ocenę stężenia wapnia i lipidów we krwi. U pacjentów, u których wystąpił atak ostrego zapalenia trzustki, zaleca się także monitorowanie stężenia elektrolitów, mocznika i kreatyniny oraz glukozy.

Ponadto, przeprowadza się badanie krwi oceniające jej gęstość (zagęszczenie krwi spowodowane jest wysiękiem składników osocza do jam ciała) i ocenę stężenia leukocytów we krwi — leukocytoza jest bowiem następstwem toczącego się w organizmie procesu zapalnego lub zakażenia. Stwierdzenie w 1-3 dobie choroby stężenia CRP powyżej 150 mg/dL wskazuje na ciężką postać zapalenia trzustki.

Lekarz może zlecić także przeprowadzenie badań obrazowych, w tym badanie USG i tomografię komputerową jamy brzusznej, a także RTG klatki piersiowej i jamy brzusznej.

Gdzie znajduje się trzustka

Źródło: Shutterstock

Leczenie ostrego zapalenia trzustki

Leczenie ostrego zapalenia trzustki uzależnione jest od nasilenia choroby. Leczenie łagodnej postaci zapalenia trzustki jest stosunkowo łatwe. Polega zazwyczaj na stosowaniu krótkotrwałej, kilkudniowej głodówki, której towarzyszy dożylne nawadnianie osoby chorej i podawanie leków łagodzących dolegliwości bólowe.

Do spożywania posiłków można wrócić, gdy ustąpi ból i nudności. Natomiast, jeśli badania wskazują na obecność kamicy żółciowej jako przyczyny ostrego zapalenia trzustki, to w czasie hospitalizacji powinno usunąć się pęcherzyk żółciowy (cholecystektomia) lub wykonać przecięcie zwieracza bańki wątrobowo-trzustkowej (endoskopowa sfinkterotomia).

Łagodna postać choroby ustępuje u niemal wszystkich, chorych nie pozostawiając trwałych uszkodzeń — dotyczy to jednak pojedynczych epizodów, które były odpowiednio leczone. W przypadku ciężkiego ataku choroby również możliwe jest całkowite wyleczenie. Jest to jednak trudniejsze, a nawet 10 proc. ciężkich ataków kończy się śmiercią chorego.

Znacznie większym problemem jest leczenie ciężkiej postaci ostrego zapalenia trzustki. Chory wymaga leczenia szpitalnego, a jego stan zależy od szybkości reakcji, ponieważ w ciągu kilku godzin lub dni mogą rozwinąć się groźne dla zdrowia powikłania. Niestety, skuteczna metoda leczenia ciężkiej postaci ostrego zapalenia trzustki jest nieznana. Leczenie chorych polega zatem na zwalczaniu nadmiernego zagęszczenia krwi, zapobieganiu lub leczeniu zakażeń i identyfikacji oraz leczeniu powikłań wstrząsu, powikłań płucnych, nerkowych i innych. Chory we wczesnej fazie choroby jest intensywnie nawadniany kroplówkami i poddawany leczeniu przeciwbólowemu.

Konieczne jest odpowiednie żywienie chorego — najlepiej dojelitowe lub łączone żywienie dojelitowe i pozajelitowe. Niezwykle ważne jest także ciągłe monitorowanie chorego pod kątem rozwijających się powikłań, do których należą: zakażenie, torbiele rzekome, ropień, krwawienie wewnątrz jamy brzusznej, przedziurawienie jelita grubego, tworzenie się przetok i niewydolność wielonarządowa, która jest główną przyczyną śmiertelności we wczesnej fazie choroby.

Osoby, które przeżyją ciężki atak ostrego zapalenia trzustki, ale ich trzustka nie zachowa swoich czynności wewnątrzwydzielniczych, muszą stosować insulinę i enzymy trzustkowe.

Po zakończeniu leczenia w szpitalu chory powinien przejść na dietę lekkostrawną i unikać ciężkich i tłustych potraw, a także alkoholu. Zaleca się dodatkowo leczenie wspomagające preparatami enzymów trzustkowych.

Zobacz także

Źródło: gastrologia.mp.pl/choroby/trzustka; pfm.pl/baza_chorob/choroby-ukladu-pokarmowego

________

zdrowie.radiozet.pl/nk