Okiem eksperta: Problemy z jedzeniem – alergia czy nietolerancja pokarmowa?

Aleksandra Supryn
19.11.2015 11:10
Okiem eksperta: Problemy z jedzeniem – alergia czy nietolerancja pokarmowa?
fot. Nadwrażliwość pokarmowa – alergia i nietolerancja. Przyczyny i objawy

Alergie różnego typu są olbrzymim problemem znacznej części populacji – zarówno ludzi dorosłych jak i dzieci. Z uczuleniem pokarmowym najczęściej kojarzą się nam zmiany skórne oraz typowe objawy związane z układem oddechowym. Równie częste są jednak również dolegliwości związane z układem pokarmowym - dolegliwości takie jak nietolerancje czy alergie pokarmowe. 

Szacuje się, że ponad 30 proc. ludzi doświadcza nawracających bólów brzucha, nudności czy biegunek, które przypisują alergiom na różne artykuły spożywcze. Tymczasem jedynie 5 proc. dorosłych i ok. 10 proc. dzieci cierpi na faktyczną, pełnoobjawową nadwrażliwość pokarmową spowodowaną nieprawidłową funkcją układu odpornościowego.

Alergia, nietolerancja a może nadwrażliwość pokarmowa?

Wszystkie powtarzające się, patologiczne reakcje na różne składniki pożywienia tolerowane przez inne, zdrowe osoby nazywamy nadwrażliwością pokarmową.

Można ją podzielić na dwie grupy różniące się mechanizmem leżącym u jej podłoża. Pierwszą grupę stanowią klasyczne alergie pokarmowe występujące wskutek predyspozycji genetycznych i wynikających z nich nieprawidłowości pracy układu immunologicznego. W takim przypadku organizm po kontakcie z antygenem, czyli danym składnikiem pokarmowym, zaczyna wytwarzać przeciwciała oraz czynniki zapalne bezpośrednio odpowiedzialne za pojawianie się objawów. Ten rodzaj reakcji można zatem utożsamić z typowym uczuleniem np. na pyłki roślin.

Druga grupa nadwrażliwości pokarmowych obejmuje natomiast tzw. reakcje nieimmunologiczne, które wywołują nietolerancję pokarmową, nie alergię). W większości przypadków jest ona wynikiem niewłaściwych procesów metabolicznych oraz enzymatycznych. Jej przyczyną mogą być różnego rodzaju dodatki do żywności (barwniki, konserwanty), ale również laktoza zawarta w mleku, kofeina czy toksyny ryb z rodziny makrelowatych.

Nadwrażliwość pokarmowa  objawy

Chociaż alergia różni się od nietolerancji pokarmowej sposobem w jaki się rozwija, to objawy kliniczne obu tych postaci nadwrażliwości są w zasadzie takie same.

Najcięższy przebieg choroby obserwuje się u dzieci, z wiekiem jednak dolegliwości zazwyczaj łagodnieją. Charakterystyczne są objawy związane z układem pokarmowym – bóle brzucha, wzdęcia, biegunki, niestrawność, wymioty. U 20-40 proc. pacjentów występują również zmiany skórne, takie jak pokrzywka, obrzęk (głównie na twarzy i w obrębie jamy ustnej), atopowe zapalenie skóry.

U dzieci starszych oraz młodzieży często pojawia się też uczulenie na alergeny pokarmowe oraz wziewne (głównie pyłki). W takim przypadku alergia pokarmowa dotyczy głównie warzyw i owoców – po ich spożyciu, oprócz problemów żołądkowych, obserwuje się wodnisty katar, duszność oraz zapalenie spojówek.

Niestety, istnieje niewielka grupa chorych, dla których jakikolwiek kontakt z alergenem stanowi bezpośrednie zagrożenie życia. Mowa tutaj oczywiście o wstrząsie anafilaktycznym, który najczęściej bywa kojarzony z uczuleniem na orzechy i owoce morza.

Najpopularniejsze alergeny w jedzeniu

Ujawnienie się i nasilenie alergii pokarmowej zależy od wielu czynników, głównie  genetycznych i środowiskowych. Duży wpływ na to także stopnień ekspozycji na dany alergen.

W zasadzie można być uczulonym na każdy składnik pożywienia, jednak zdecydowanie najszerszy wachlarz alergenów jest typowy dla nadwrażliwości pokarmowych wieku dziecięcego. Oto kilka pokarmów, które najczęściej są przyczyną alergii:

- mleko krowie, które zawiera aż 25 rodzajów białek mogących wywołać reakcję uczuleniową;

- białko jaja kurzego (znacznie rzadziej żółtko), często występuje jednocześnie z alergią na mięso drobiowe;

- ryby, najczęściej dorsz;

- soja, rzadziej groch, fasola;

- orzechy;

- owoce cytrusowe;

- owoce drobnopestkowe, czyli truskawki, pomidory i poziomki;

- skorupiaki;

- kakao.

Wyjątkowo rzadko mamy natomiast do czynienia z uczuleniem na ziemniaki, ryż, marchew czy jabłka. Należy również zaznaczyć, że ponad 50 proc. dziecięcych alergii pokarmowych stanowi alergia na mleko oraz jajka.

Testy na nietolerancję pokarmową czyli jak rozpoznać i leczyć

Rozpoznanie alergii pokarmowej jest wyjątkowo trudne ze względu na brak pojedynczego, swoistego testu diagnostycznego. By ustalić źródło dolegliwości wykonuje się testy skórne oraz próby prowokacji (umyślne wywołanie reakcji alergicznej), badania krwi ukazujące typowe wykładniki alergii – wzrost stężenia eozynofilów (oznaczane jako EOS) i przeciwciał klasy IgE ‒ oraz, w ostateczności, badania mikroskopowe wycinków błony śluzowej przewodu pokarmowego. Tak przeprowadzone testy na nietolerancję pokarmową pozwolą zdecydowanie lepiej zrozumieć to co się dzieje.

Jeżeli chodzi o leczenie, najlepszą metodą jest stosowanie diety eliminacyjnej. W przypadkach wyjątkowo poważnych rozważa się włączenie leków przeciwhistaminowych lub sterydów. 

Alergia i nietolerancja pokarmowa ‒ jak zapobiec?

Całe szczęście okazuje się, że istnieją pewne udokumentowane sposoby zapobiegania alergii pokarmowej.

Pierwszą istotną kwestią jest prawidłowe żywienie matki w okresie ciąży oraz laktacji. Dieta w tym okresie powinna być dobrze zbilansowana, jednak – co zaskakujące - nie zaleca się unikania pokarmów potencjalnie alergizujących.

Drugi, równie ważny element prewencji to właściwe żywienie dziecka w okresie niemowlęcym. Niemowlę minimum do 4 miesiącu życia powinno być karmione piersią, jeśli natomiast jest to niemożliwe należy stosować mleko w proszku będące hydrolizatem białek, a pierwsze pokarmy stałe wprowadzać dopiero w 4-6 miesiącu życia. jako uzupełnienie podstawowej diety mlecznej.

___

ZdrowoBardzo / Katarzyna Plewka