Dializa nerek: hemodializa i dializa otrzewnowa. Jak działa? Jakie są wskazania?

23.05.2020
Aktualizacja: 23.05.2020 11:02
Dializa nerek
fot. Shutterstock

Dializa zastępuje nerkę, dzięki czemu przewlekle chorzy nie muszą rezygnować z życia zawodowego i aktywnego spędzania czasu. Dializoterapia może być realizowana w warunkach domowych lub w szpitalu. Dowiedz się, na czym polega dializa i czym różnią się dializy otrzewnowe i hemodializy.

Dializa to mechanizm mający na celu zastąpienie pracy nerki. Dializoterapia ma za zadanie usunięcie szkodliwych produktów przemiany materii oraz nadmiaru wody, a także wyrównanie zaburzeń elektrolitowych oraz gospodarki kwasowo-zasadowej.

Jeśli nerki są niewydolne lub nie pracują wcale, organizm traci zdolność do samodzielnego pozbywania się toksyn i nadmiaru płynów. Wtedy konieczne jest zastosowanie dializoterapii, czyli mechanicznego usuwania z organizmu produkty przemiany materii i wodę, których nie mogą usunąć nerki.

Dwie podstawowe metody dializy to hemodializa (HD) i dializa otrzewnowa (DO). Obie metody są jednakowo skuteczne, dostępne dla wszystkich pacjentów i w pełni refundowane. Dializy umożliwiają chorym utrzymanie względnie normalnego trybu życia bez konieczności rezygnowania z planów zawodowych, towarzyskich.

Na czym polega dializa?

Celem dializy jest usunięcie z organizmu szkodliwych produktów przemiany materii i zgromadzonej w nadmiarze wody, co prowadzi do normalizacji stężeń elektrolitów oraz innych substancji. Dializa robi to, co w normalnych warunkach zrobiłyby zdrowe nerki.

DIALIZA OTRZEWNOWA

Dializa otrzewnowa do usuwania z organizmu toksyn i nadmiaru płynów wykorzystuje naturalną zdolność filtracyjną błony otrzewnej wyściełającej od wewnątrz jamę brzuszną. W błoni znajdują się otwory, przez które szkodliwe substancje mogą być usuwane z organizmu.

Dializa otrzewnowa polega na napełnieniu jamy otrzewnej płynem dializacyjnym, który podgrzewany jest do temperatury ciała. Następnie płyn ten przepływając przez cewnik, trafia do jamy otrzewnej, gdzie dochodzi do oczyszczenia krwi.

Tego typu dializy można wykonywać na dwa sposoby: ręczny oraz automatyczny. Obie metody przeprowadza się własnoręcznie w warunkach domowych.

W przypadku dializy ręcznej, zabiegi wymiany płynu dializacyjnego odbywają się zazwyczaj czterokrotnie w ciągu doby, przez 7 dni w tygodniu, a każda z wymian trwa około 40 minut.

Natomiast automatyczny proces dializowania wykonywany jest w nocy podczas snu, a specjalny aparat kontroluje czas dializy, automatycznie drenuje płyn i napełnia jamę otrzewnej.

HEMODIALIZA

Hemodializa polega na wyprowadzaniu krwi z organizmu i oczyszczeniu jej za pomocą specjalnego układu linii krwi, dializatora znajdujących się na maszynie zwanej potocznie sztuczną nerką. To w dializatorze, zbudowanym z maleńkich rurek, zachodzi proces oczyszczania krwi. Z zewnątrz kapilar przepływa płyn dializacyjny, który przejmuje zbędne produkty przemiany materii oraz pomaga usunąć nadmiar wody nagromadzony w organizmie.

Za pomocą płynu dializacyjnego wyrównywana jest również gospodarka elektrolitowa oraz kwasowo-zasadowa, a odfiltrowana krew wraca do pacjenta.

Większość pacjentów korzysta z hemodializy w szpitalu (choć istnieje możliwość wykonywania hemodializy w warunkach domowych). Zabiegi prowadzone są przez pielęgniarki. Hemodializa nerek wymaga regularnych wizyt w ośrodku dializ, co najmniej trzy razy w tygodniu. Każdy zabieg trwa od 3 do 5 godzin. Doliczyć należy również czas dojazdu i powrotu do domu po zabiegu.

Warto wiedzieć

Jak działają nerki?

Nerki to nasz wewnętrzny filtr. Codziennie przez nerki przechodzi około 1500 litrów krwi, która zostaje oczyszczona dzięki pracy około miliona nefronów, które składają się z kłębuszków, niewielkich filtrów oddzielających wodę, sole i zanieczyszczenia z krwi. Ten przefiltrowany płyn wydalany jest z organizmu w formie moczu. Nerki regulują równowagę wody i soli w organizmie, mają też wpływ na ciśnienie krwi i jest to ściśle powiązane. Produkują również hormon o nazwie erytropoetyna, który stymuluje produkcję czerwonych krwinek.

Te pojęcia warto znać:

  • Błona półprzepuszczalna: błona półprzepuszczalna oddziela krew od płynu dializacyjnego i pozwala przenikać tylko pewnym substancjom, szereg innych związków jest natomiast przez nią zatrzymywany. Błona półprzepuszczalna umożliwia usunięcie szkodliwych produktów przemiany materii, nadmiaru wody, elektrolitów i innych substancji z krwi do płynu dializacyjnego. Działa jak pewnego rodzaju sito, które przepuszcza tylko potrzebne składniki, a odsiewa zbędne.
  • Dopływ krwi: im więcej krwi dociera do błony, tym skuteczniejsza jest dializoterapia. W hemodializie dopływ krwi jest kontrolowany przez pompę krwi umieszczoną w aparacie wykonującym dializę.
  • Płyn dializacyjny: płyn dializacyjny umożliwia usuwanie z krwi produktów przemiany materii. Zawiera również liczne substancje pomagające korygować zaburzenia metaboliczne powstające na skutek niewydolności nerek.
  • Usuwanie wody: w przypadku hemodializy do usuwania nadmiaru wody wykorzystuje się ciśnienie wytwarzane przez aparat sztucznej nerki, dzięki któremu przez błonę półprzepuszczalną woda przechodzi z krwi do płynu dializacyjnego. Natomiast w dializie otrzewnowej do usunięcia nadmiaru wody wykorzystywana jest glukoza dodana do płynu dializacyjnego, co umożliwia przenikanie wody oraz zawartych w niej związków do płynu dializacyjnego.

Kiedy dializa jest konieczna?

Ponieważ dializa ma zastąpić pracę nerek, tego typu leczenie stosuje się, gdy nerki nieodpowiednio pełnią swoją rolę lub gdy są całkowicie niewydolne.

Wskazania do zastosowania dializy nerek:

  • schyłkowa niewydolność nerek,
  • chorzy z przewlekłą chorobą nerek, którzy nie kwalifikują się do zabiegu przeszczepienia nerki;
  • chorzy oczekujący na przeszczep nerki.

Hemodializy wykorzystywane są również w leczeniu niektórych zatruć. Wtedy celem zabiegu jest usunięcie toksycznej substancji znajdującej się we krwi.

Uwaga!

Powyższa porada nie może zastąpić wizyty u specjalisty. Pamiętaj, że w przypadku jakichkolwiek problemów ze zdrowiem należy skonsultować się z lekarzem.

Źródło: zyciezdializa.pl