Zamknij

Badanie moczu i pomiar ciśnienia pomoże w diagnozie chorób nerek

09.03.2021
Aktualizacja: 09.03.2021 11:50
Choroby nerek - jakie objawy i badania wykonać?
fot. Shutterstock

Po co nam zdrowe nerki? Jakie objawy świadczą o tym, że nerki zaczynają źle działać? Jakie badania pozwalają wykryć choroby nerek na wczesnym etapie? Na te pytania odpowiada prof. Michał Nowicki z Uniwersytetu Medycznego w Łodzi.

Badanie moczu oraz morfologia krwi, a także regularny pomiar ciśnienia krwi, to tanie i proste badania, które są pomocne w wykrywaniu chorób nerek. Polskie Towarzystwo Nefrologiczne szacuje, że w Polsce problem z nerkami ma około 11-13 proc. osób dorosłych, ale wiele z nich o tym nie wie. Zwykle choroba nerek zostaje u nich wykryta przez przypadek, podczas innych badań, lub gdy jest w stadium zaawansowanym. Dlaczego się tak dzieje?

Choroby nerek – na skróty:

– Choroby nerek są zwykle skąpoobjawowe albo w ogóle bezobjawowe, aż dojdzie do ciężkiej niewydolności nerek – tłumaczy prof. Michał Nowicki z Uniwersytetu Medycznego w Łodzi. I dodaje: – Jeśli spojrzeć na wskaźniki Narodowego Funduszu Zdrowia czy Ministerstwa Zdrowia, można by pomyśleć, że osób z przewlekłą chorobą nerek jest w Polsce tylko 210 tys., a nie prawie 4 mln, jak wynikałoby z badań przesiewowych. To bardzo istotna rozbieżność. Wynika z tego, że bardzo często chorób nerek po prostu nie rozpoznajemy.

Choroby nerek – jakie objawy mogą na nie wskazywać?

Choroby nerek trudno rozpoznać, bo początkowe objawy nie są charakterystyczne i mogą sugerować inne choroby. Do momentu, gdy następuje ciężka niewydolność.

– Wtedy zaczyna się pojawiać łatwe męczenie się i nietolerancja wysiłku. To jednak wciąż objawy ogólne, niecharakterystyczne. Trudno na ich podstawie sądzić, że szwankują akurat nerki, a nie na przykład serce, czy jakiś inny narząd – tłumaczy prof. Michał Nowicki i dodaje: – Na chorobę nerek może wskazywać nadciśnienie tętnicze, szczególnie u osób młodych i w średnim wieku, bo u nich najczęściej ma ono podłoże nefrologiczne. Niepokojące są też obrzęki, spowodowane wydalaniem dużej ilości białka w moczu, a także białkomocz lub krwiomocz i znaczne pienienie się moczu.

Choroby nerek – jakie badania pomagają zdiagnozować choroby nerek?

Niewydolność nerek rozwija się stopniowo i jest to proces nieodwracalny, dlatego tak istotne jest wczesne rozpoznanie schorzenia. Należy zatem regularnie kontrolować ciśnienie tętnicze krwi oraz poddawać się rutynowym badaniom diagnostycznym, takim jak badanie ogólne moczu oraz morfologia. Parametry, które warto kontrolować to: poziom cholesterolu, kwasu moczowego, elektrolitów. Warto też co jakiś czas robić USG jamy brzusznej.

– Często powtarzam, że pomiary ciśnienia i badanie moczu to takie "okno na nerki", poprzez które możemy zobaczyć nasze superfiltry. W zakresie badania moczu szczególnie istotne są: białkomocz i krwinkomocz. Jeśli podejrzewamy niewydolność nerek, powinniśmy wykonać badanie krwi z oznaczeniem stężenia kreatyniny w surowicy. To najważniejszy i najprostszy do oznaczenia wskaźnik czynności wydalniczej nerek. Na podstawie stężenia kreatyniny, wieku i płci, wyliczane jest automatycznie w laboratorium tak zwane przesączanie kłębuszkowe, pokazujące czy i jak nerki pracują i filtrują – wyjaśnia prof. Michał Nowicki.

Badania podstawowe można wykonać bezpłatnie na podstawie skierowania od lekarza rodzinnego. Regularnie powinny je wykonywać osoby najbardziej narażone na choroby nerek, czyli te z nadciśnieniem tętniczym, cukrzycą, otyłością oraz miażdżycą, a także z chorobami nerek w wywiadzie rodzinnym, starsze, po 65. roku życia, palące papierosy oraz pijące alkohol, przyjmujące przewlekle leki (m.in. antybiotyki, leki niesterydowe przeciwzapalne).

Choroby nerek – jakie są najbardziej niebezpieczne?

Szczególnie niebezpieczna jest choroba kłębuszków nerkowych, jedno z najcięższych schorzeń, często prowadząca do niewydolności nerek.

– Innymi jeszcze schorzeniami nefrologicznymi są choroby śródmiąższu nerki, rozwijające się najczęściej wskutek powtarzających się zakażeń dróg moczowych. Wyróżniamy także choroby naczyń nerkowych, powstających głównie z powodu zaawansowanej miażdżycy, a czasem także innych chorób ogólnoustrojowych. W odróżnieniu od chorób przewlekłych wyróżniamy schorzenia ostre. Mowa tu między innymi o ostrym uszkodzeniu nerek. Jeśli dojdzie do niedokrwienia nerek, na przykład wskutek spadku ciśnienia tętniczego, może dojść do ostrej niedomogi nerek, która jest na ogół odwracalna, jeśli ciśnienie uda się ustabilizować, a przez to zapewnić nerkom odpowiednią pracę – wyjaśnia prof. Michał Nowicki.

Choroby nerek – dlaczego należy je leczyć?

– Gdy pojawia się przewlekła choroba nerek, bardzo pogarsza się ogólne rokowanie pacjenta. Jeśli ktoś ma chorobę układu krążenia, jest po zawale serca, a ma niewydolność nerek - to ryzyko, że umrze z powodu różnego rodzaju powikłań, jest od kilku do kilkudziesięciu razy większe, niż gdyby nie miał niewydolności nerek. Jedynie wczesne wykrycie daje zaś szansę na dłuższe i lepszej jakości życie – uważa prof. Nowicki.

Nerki są najważniejszym narządem wydalniczym organizmu. Wytwarzają mocz, z którym wydalane są zbędne produkty przemiany materii, toksyny i metabolity leków. Ale pełnią one też wiele ważnych funkcji wydzielniczych.

– Nerki pełnią nie tylko rolę prostego filtra, ale "naczelnego chemika" ustroju. Zachodzi w nich bardzo wiele procesów chemicznych zmierzających do tego, żeby odkwaszać organizm, wydalać z niego elektrolity czy nadmiar wody. W nerkach dokonuje się wiele procesów metabolicznych i dzięki temu narządy te stoją na straży stałości środowiska wewnątrzustrojowego – wyjaśnia ekspert.

Po co nam zdrowe nerki?

Nerki wytwarzają ważne hormony, takie jak renina regulująca ciśnienie tętnicze krwi. Z reniny wskutek kolejnych przemian powstaje aldosteron, hormon, który reguluje ciśnienie tętnicze, gospodarkę sodowo-potasową i kwasowo-zasadową ustroju. Nerki wytwarzają też erytropoetynę, która kontroluje szpik kostny w zakresie wytwarzania krwinek czerwonych. Dzięki nerkom powstaje także aktywna witamina D.

– To, co otrzymujemy w postaci tabletki, musi być aktywowane przez nerki. Kiedy nie ma prawidłowej czynności nerek, nie ma też aktywnej witaminy D, a to właśnie ona reguluje gospodarkę, przede wszystkim stan kości, w organizmie – dodaje profesor.

Jak dbać o nerki? 8 ważnych zasad

W profilaktyce i leczeniu przewlekłej choroby nerek najważniejszym czynnikiem jest zdrowy styl życia.

  1. Regularne i dobrze zbilansowane posiłki (dieta powinna być zbliżona  do diety śródziemnomorskiej  z  dużą  ilością  warzyw  i  owoców morza, bogatych w nienasycone kwasy tłuszczowe).
  2. Zmniejszenie ilości spożywanej soli (optymalna  dawka  5-6 g na dobę).
  3. Unikanie zbyt dużej ilości białka w pokarmach.
  4. Odpowiednie nawodnienie organizmu.
  5. Codzienna aktywność fizyczna.
  6. Ochrona przed zanieczyszczonym powietrzem.
  7. Ograniczenie spożywanie alkoholu oraz niepalenie papierosów.
  8. Okresowe wykonywanie badań przesiewowych.

Masz te objawy? Idź koniecznie do lekarza

Objawy, które często towarzyszą niewydolności nerek to:

Prof. Michał Nowicki, kierownik Kliniki Nefrologii, Hipertensjologii i Transplantologii Nerek w Uniwersytetu Medycznego w Łodzi.

Źródło: Król E., Rutkowski B., Przewlekła choroba nerek. Forum Nefrologiczne, 2008; 1, nr 1:1-6.,
Rutkowski B., Przewlekła choroba nerek (PChN) – wyzwanie XXI wieku. Przewodnik Lekarski,2007; 2 (94):80–87
PAP

Uwaga!

Powyższa porada nie może zastąpić wizyty u specjalisty. Pamiętaj, że w przypadku jakichkolwiek problemów ze zdrowiem należy skonsultować się z lekarzem.