Zamknij

Taka praca naraża nas na RZS. 17 substancji na "czarnej liście"

08.12.2022 11:39

Reumatoidalne zapalenie stawów (RZS) może być wynikiem długotrwałego wdychania różnych pyłów, gazów i spalin, z którymi można mieć styczność w miejscu pracy. Badanie szwedzkich naukowców wykazało, że długotrwały kontakt z tymi substancjami znaczenie zwiększa ryzyko tej choroby.

RZS a praca
fot. Shutterstock

Reumatoidalne zapalenie stawów to przewlekła, bolesna choroba zapalna, która prowadzi do niepełnosprawności. Dotyka ona około 1 proc. populacji. Atakuje ona najczęściej stawy mniejsze, takie jak palce, kciuki, nadgarstki, stopy, powodując ból i ograniczenie ruchomości stawów, ale oddziałuje ona również na cały organizm. To dlatego w reumatoidalnym zapaleniu stawów mogą pojawiać się inne objawy, takie jak zmęczenie, osłabienie przypominające grypę, stan podgorączkowy, bóle mięśni, utrata apetytu, a także zmniejszenie masy ciała.

Reumatoidalne zapalenie stawów – przyczyny

Reumatoidalne zapalenie stawów to – jak wspomniałam powyżej – choroba zapalna, a proces zapalny ma swój początek wewnątrz stawu. Nieznany czynnik atakuje błonę maziowa, która wyściela staw. Dochodzi wtedy do powiększenia i niszczenia struktur przylegających, czyli kości, więzadeł, ścięgien, chrząstek.

Co może wywołać taki stan zapalny? Przyczyn tej choroby może być wiele. Zdaniem naukowców RZS może być wynikiem defektu układu odpornościowego (dochodzi do błędnego rozpoznania własnych tkanek i rozpoczyna się produkcja autoprzeciwciał, które mają na celu niszczenie). Czynnikami wywołującymi RZS mogą być m.in. infekcje wirusowe i bakteryjne, stres, obciążenia genetyczne, a także palenie papierosów.

Dym papierosowy znacznie zwiększa ryzyko pojawienia się reumatoidalnego zapalenia stawów. Ale nie tylko on. Do tej listy można dopisać również pyły, gazy oraz spaliny.

Pyły, gazy oraz spaliny również mogą wywołać RZS

W najnowszym numerze „Annals of the Rheumatic Diseases” pojawił się artykuł opisujący najnowsze badanie szwedzkich naukowców. Okazuje się, że kontakt (zwłaszcza długotrwały) z substancjami, takimi jak krzemionka, azbest, spaliny z silników diesla, spaliny silnika benzynowego, tlenek węgla czy substancje grzybobójcze, może zwiększać znacznie ryzyko pojawienia się RZS. W sumie wytypowano aż 17 substancji, które zwiększało to ryzyko.

Aby to sprawdzić, badacze przeanalizowali dane ponad 10 tys. osób, z czego 4 tys. z nich miało świeżo rozpoznane RZS, a 6 tys. było zdrowych. Okazało się, że aż 73 proc. osób z RZS miało w miejscu pracy kontakt z przynajmniej z jedną potencjalnie szkodliwą substancją. Co więcej, ekspozycja na chemikalia nie tylko wiązała się z większym ryzykiem zachorowania, ale również nasilała działanie innych czynników, takich jak palenie tytoniu czy predyspozycje genetyczne.

Dlaczego się tak dzieje? Zdaniem badaczy wiąże się to z przeciwciałami znanymi jako ACPA (przeciwciała przeciw cytrulinowanemu peptydowi). Ich obecność pogarsza rokowania RZS, a także wiąże się z większymi uszkodzeniami stawów. Pojawienia się tych przeciwciał mogą wyzwalać niektóre substancje z listy szwedzkich badaczy (na 32 uwzględnione związki chemiczne, aż 17 nasilało zagrożenie chorobą z przeciwciałami ACPA). Co ciekawe, w przypadku tej postaci schorzenia działanie jednej toksycznej substancji podnosiło zagrożenie o 25 proc. u kobiet, a u mężczyzn rosło aż o 40 proc.

Jakie substancje są szczególnie niebezpieczne?

Jeśli chodzi o postać bez wspomnianych przeciwciał, to zagrożenie rosło przy ekspozycji na krzemionkę, azbest oraz detergenty.

Co więcej, im więcej substancji oddziaływało na daną osobę i im dłuższy był czas ekspozycji, tym większe było ryzyko. Najsilniejsze związki naukowcy zauważyli przy czasie od 8 do 15 lat.

Potrójna ekspozycja – na chemikalia w pracy, palenie tytoniu i wysokie ryzyko genetyczne – wiązała się ze wzrostem zagrożenia chorobą z ACPA aż o 16 do 68 razy, w porównaniu do braku wymienionych czynników.

W przedstawionym powyżej układzie, przy działaniu:

  • spalin benzyny ryzyko rosło 45 razy,
  • spalin z silnika Diesla – 28 razy,
  • insektycydów – 68 razy,
  • krzemionki – 32 razy.

Naukowcy zauważyli też, że różne czynniki chemiczne w inny sposób oddziałują z genami predysponującymi do RZS oraz z paleniem tytoniu.

Badanie miało charakter obserwacyjny, ale jest niezwykle ważne.

"Nasze badanie wskazuje na wagę ochrony dróg oddechowych w miejscu pracy, zwłaszcza w przypadku osób genetycznie obciążonych ryzykiem RZS" – napisano w artykule opublikowanym w "Annals of the Rheumatic Diseases" i dodano: „Po pierwsze związane ze zdrowiem i środowiskiem działania powinny zmniejszyć wystawienie ludzi na działanie zanieczyszczeń w powietrzu, w tym tlenku węgla i spalin benzyny. Po drugie, ryzyko powinny ograniczać także inicjatywy związane ze zdrowiem pracowników. Po trzecie inicjatywy z zakresu zdrowia publicznego powinny nadal przeciwdziałać paleniu.

Źródło: PAP Marek Matacz; "Occupational inhalable agents constitute major risk factors for rheumatoid arthritis, particularly in the context of genetic predisposition and smoking", Bowen Tang, Qianwen Liu, Anna Ilar, Pernilla Wiebert, Sara Hägg, Leonid Padyukov, Lars Klareskog, Lars Alfredsson, Xia Jiang, Annals of the Rheumatic Diseases; "Occupational inhalants, genetics and the respiratory mucosal paradigm for ACPA-positive rheumatoid arthritis", Vannessa L Kronzer, Jeffrey A Sparks, Annals of the Rheumatic Diseases