Osteoporoza: choroba łamliwych kości

16.10.2018 14:38
Osteoporoza: choroba łamliwych kości
Fot. Shutterstock

Osteoporoza to choroba szkieletu polegająca na obniżeniu się wytrzymałości kości. Dotyczy głównie osób w podeszłym wieku, ale młodzi również mogą zachorować. Została uznana za chorobę cywilizacyjną, bo dotyczy większości kobiet po menopauzie i dużej liczby starszych mężczyzn. Osteoporoza jest zaburzeniem wytrzymałości kości i prowadzi do złamań, które wiążą się z pogorszeniem jakości życia, niepełnosprawnością, a nawet śmiercią.  

Osteoporoza jest chorobą kości (szkieletu), która prowadzi do złamań występujących po nawet niepozornym urazie. Złamania osteoporotyczne najczęściej dotyczą kości kręgosłupa, przedramienia i szyjki kości udowej, ale mogą występować w przeróżnych lokalizacjach. Podatność kości na uszkodzenia w osteoporozie wynika ze zmniejszenia gęstości mineralnej kości i zaburzenia ich struktury oraz jakości.  

Kość po przekrojeniu przypomina gąbkę, dlatego jej wnętrze nazywa się substancją gąbczastą. Tę specyficzną gąbkę otacza zbita kość, a ważnym składnikiem obu części jest siatka kolagenowa z kryształami soli wapnia. Osteoporoza występuje wtedy, gdy siatka kolagenowa staje się nieregularna, rzadka i maleje w niej zawartość związków wapnia, co oznacza spadek masy kostnej. Wtedy kość staje się krucha.

Gdy mówi się o osteoporozie, to zazwyczaj o jej pierwotnej postaci, czyli chorobie wynikającej ze starzenia się układu szkieletowego. Osteoporoza pierwotna rozwija się u starszych mężczyzn i kobiet po menopauzie i jest nieuchronnym procesem związanym z wiekiem. Proces starzenia się kości zaczyna się już ok. 40. roku życia w przypadku kobiet i ok. 45. roku życia u mężczyzn. Choć utrata gęstości mineralnej kości to proces dotyczący każdego człowieka, nieuchronny i postępujący, to istnieją pewne czynniki, które mogą go przyspieszyć: zła dieta, nadużywanie tytoniu i alkoholu, mała aktywność fizyczna i niewielka ekspozycja na słońce.

Rzadziej występuje osteoporoza wtórna, która jest zazwyczaj wynikiem chorób lub stosowania leków. Osteoporoza wtórna dotyczy osób w każdym wieku i może być wynikiem zaburzeń hormonalnych, przedwczesnej menopauzy, chorób układu pokarmowego przebiegających z zaburzeniami wchłaniania, przewlekłych reumatycznych chorób zapalnych. Leki, które zwiększają ryzyko zachorowania na osteoporozę, to: glikokortykosteroidy, leki przeciwpadaczkowe i heparyna.

Osteoporoza jest powszechnie występującą chorobą wieku podeszłego. Szacuje się, że choruje na nią nawet co trzecia kobieta po menopauzie.

Objawy osteoporozy

Osteoporoza to podstępna choroba, która rozwija się przez jakiś czas cicho i subtelnie. Często pierwszym zauważalnym objawem jest złamanie kości, do którego dochodzi po niewielkim urazie czy upadku.

Najczęściej dochodzi do złamań kręgów, których część przebiega skrycie. Wiele osób nie zdaje sobie sprawy z tego, że złamania kręgów prowadzą do obniżania się wzrostu i garbienia się (tzw. wdowi garb), a także obniżenia nastroju i depresji

Złamania trzonów kręgów powodują przewlekły zespół bólowy kręgosłupa, który dokucza często osobom starszym. Rzadziej występuje nagły ból kręgosłupa, który rozpoczyna się w okolicy złamanego kręgu i może mieć charakter opasujący i towarzyszy mu napięcie okolicznych mięśni. 

Złamania kości długich, najczęściej złamanie kości przedramienia w nadgarstku i złamanie szyjki kości udowej, charakteryzują się silnym bólem, ograniczeniem ruchomości i zniekształceniem okolicznych tkanek. 

Na co zwrócić uwagę? Osteoporoza przez długi czas przebiega skrycie, dlatego na pewne niepokojące objawy powinny być wyczulone kobiety po 50. roku życia, mężczyźni po 60. roku życia, osoby starsze i ich opiekunowie. Zaniepokoić powinny wszystkie złamania, a w szczególności częste lub powodowane przez pozornie niegroźne urazy. Sygnałem ostrzegawczym powinno być także obniżenie wzrostu, utrwalone garbienie i przewlekłe bóle kręgosłupa. 

Rozpoznanie/diagnozowanie osteoporozy

Podstawą rozpoznania osteoporozy jest badanie densytometryczne (densytometria), czyli badanie gęstości kości. Densytometr mierzy gęstość (wytrzymałość) kości. Wynik badania może wskazywać, że istnieje ryzyko osteoporozy lub że choroba jest w zaawansowanym stadium i grozi złamaniami kości. 

Leczenie osteoporozy

Leczenie osteoporozy ma na celu ograniczenie lub całkowite zapobieganie złamaniom kości i wynikającym z tego powodu powikłaniom. 

Suplementacja witaminy D i wapnia to podstawa leczenia osteoporozy. Sama dieta w przypadku chorych na osteoporozę nie jest wystarczająca, dlatego konieczne jest stosowanie odpowiednich preparatów z wapniem i witamina D do końca życia. W trakcie leczenia kontroluje się także gospodarkę wapniową w organizmie za pomocą oznaczenia stężenia wapnia we krwi i kontroli wydalania z moczem.  

Leczenie farmakologiczne polega na stosowaniu leków z różnej grupy, które zmniejszają utratę kości lub zwiększają ich odbudowę. Leki dobiera się indywidualnie do każdego pacjenta, biorąc pod uwagę wiek, płeć, stan zdrowia i potrzeby. 

Leczenie złamań kości opiera się na łagodzeniu bólu i minimalizowaniu powikłań oraz niesprawności. W zależności od miejsca i rodzaju złamania stosuje się leczenie nieoperacyjne lub operacyjne, a także rehabilitację.

Leczenie osteoporozy wtórnej zależy od choroby, która przyczyniła się do rozwoju osteoporozy. W każdym wypadku należy w miarę możliwości leczyć chorobę podstawową i stosować dodatkowo zasady postępowania dotyczące osteoporozy.

Osteoporoza pierwotna jest wynikiem naturalnego procesu starzenia się kości, a tego procesu nie da się powstrzymać. Dzięki odpowiedniemu leczeniu można jednak zahamować postęp choroby i dzięki temu nie dopuścić do poważnych złamań i niepełnosprawności. 

Osteoporoza wymaga zmiany stylu życia. Nie tylko leczenie farmakologiczne, ale przede wszystkim odpowiednia dieta, aktywność i regularne wizyty lekarskie zapewniają lepszą jakość życia. Przyzwyczajenia należy zmienić bezterminowo, bo choroba trwa do końca życia, można jedynie złagodzić czy zahamować jej przebieg. 

Profilaktyka osteoporozy

Profilaktyka osteoporozy polega na unikaniu czynników ryzyka, które przyspieszają rozwój choroby, czyli rezygnację z palenia papierosów i spożywania alkoholu. Podstawą profilaktyki jest także aktywność fizyczna, która obciąża kości, ale w pozytywnym sensie. Kość jest bowiem żywą tkanką, która dostosowuje swoją budowę do codziennych obciążeń. Gdy tych obciążeń jest mało, to kość się osłabia i staje się bardziej podatna na złamania. 

Niezwykle ważna jest także odpowiednia dieta bogata w wapń i witaminę D oraz inne ważne dla kości składniki. Należy spożywać produkty bogate w:

  • wapń: mleko i przetwory mleczne;
  • fosfor: sery, mięso, ryby, chleb, jaja;
  • witaminę D: tłuste ryby, mleko, margaryna, jaja.

Niekorzystny wpływ ma natomiast spożywanie dużych ilości kawy, nadmiar sodu i fluoru.

Źródło: reumatologia.mp.pl

________

zdrowie.radiozet.pl/nk