Złamanie rzepki kolana: przyczyny, objawy, leczenie złamania

29.01.2020
Aktualizacja: 29.01.2020 12:18
Złamanie rzepki kolana
fot. Shutterstock

Złamanie rzepki kolana to częsty uraz. Uważa się, że dotyczy nawet 1 proc. wszystkich złamań. Do złamania tej najbardziej ,,wystającej'' części kolana dochodzi zazwyczaj w wyniku uderzenia, na przykład po upadku na nartach i uderzeniu kolanem o twarde podłoże. Takie złamania nie dotyczą dzieci, występują dopiero u nastolatków i dorosłych. Dowiedz się, jak rozpoznać złamanie rzepki kolana i jak leczyć ten uraz.

Złamanie rzepki kolana to stosunkowo częsty uraz. Ponieważ rzepka jest najbardziej do przodu wysuniętą częścią stawu kolanowego, łatwo ulega urazom. Złamania rzepki stanowią ok. 1 proc. wszystkich złamań, jakich doznajemy.

Takie złamania zwykle występują dopiero u nastolatków i ludzi dorosłych, gdy rzepka jest już mocno uwapniona. Praktycznie nie zdarzają się u młodszych dzieci.

Rzepka kolana jest największą z trzeszczek organizmu. To rodzaj kości znajdujący się w ścięgnach lub więzadłach. Ich zadaniem jest efektywniejsza zmiana kierunku działania sił generowanych przez skurcz naszych mięśni. W przypadku rzepki obciążenie ze ścięgna mięśnia czworogłowego przenoszone jest na więzadło rzepki, a ostatecznie na kość piszczelową.

Ze względu na mechanizm urazu, złamanie rzepki można podzielić na dwie grupy:

  1. bezpośrednie - wynikające z uderzenia rzepki,
  2. pośrednie - w wyniku działania sił rozciągających, jak na przykład podczas amortyzowania zeskoku.

Częstą przyczyną złamań rzepki, oprócz uderzenia, są jej zwichnięcia. Może wtedy dojść do oderwania fragmentu kości na jej przyśrodkowej krawędzi, podczas gdy rzepka zahacza o boczną krawędź kości udowej.

Złamanie rzepki kolana: objawy 

Złamaniom rzepki bardzo często towarzyszy krwiak śródstawowy oraz ograniczenie możliwości wyprostowania stawu kolanowego.

Podczas badania palpacyjnego (przez dotyk) można czasem wyczuć wgłębienie, wywołane przez przemieszczenie odłamów.

Złamanie rzepki kolana: badania

Podstawowym badaniem diagnostycznym, pozwalającym stwierdzić bądź wykluczyć złamanie rzepki kolana jest badanie RTG. Oprócz standardowych projekcji lekarz może zlecić celowane zdjęcie osiowe rzepki w tzw. projekcji Merchanta.

Istotna w podjęciu decyzji o leczeniu jest ocena stabilności oraz przemieszczenia złamania. Dlatego często konieczne jest wykonanie badań dodatkowych, jak tomografia komputerowa, która dokładnie pozwala ocenić liczbę odłamów i kształt złamania oraz precyzyjnie zmierzyć przemieszczenia. Dzięki rezonansowi magnetycznemu można natomiast ocenić powierzchnię stawową, co ma kluczowe znaczenie dla prawidłowej funkcji stawu w przyszłości.

Badania obrazowe mogą ujawnić zmianę, nazywaną rzepką dwudzielną. Nie jest to złamanie, mimo że może być tak interpretowane. Jest to cecha indywidualna, wynikająca z niepełnego kostnienia rzepki w dzieciństwie. Występuje u 8 proc. populacji, często jest bezobjawowa i nie wymaga leczenia.

Złamanie rzepki kolana: leczenie

Leczenie złamań stabilnych i bez istotnego przemieszczenia najczęściej przebiega w ortezie.

Złamania niestabilne i z przemieszczeniem wymagają leczenia operacyjnego. Najczęściej stabilizację rzepki wykonuje się przy pomocy popręgu Webera lub ceklarza. Są to ogólnodostępne techniki, ponieważ nie wymagają drogich implantów, a jedynie drutu K i drutu chirurgicznego. Celem takiego zespolenia jest jak najlepsze odtworzenie powierzchni stawowej i przywrócenie funkcji mechanicznych rzepki. Stabilne zespolenie umożliwia szybsze prostowanie i zginanie stawu kolanowego, a co za tym idzie szybszy powrót do pełnej funkcji i lepszy efekt leczenia.

Rehabilitacja po złamaniu rzepki

Ważnym elementem rehabilitacji jest stopniowe odzyskiwanie ruchomości. Wprowadzane są ćwiczenia wzmacniające mięśnie, nastawione na odzyskanie ich prawidłowej siły oraz elastyczności.

W skrajnych przypadkach konieczne bywa częściowe lub całkowite usunięcie rzepki.

Prawidłowo przeprowadzona operacja to połowa sukcesu. Powrót do pełnej funkcji po złamaniu wymaga też odpowiedniej rehabilitacji. Przy współpracy lekarza z fizjoterapeutą możliwe jest indywidualne dopasowanie programu rehabilitacji.

Po złamaniu rzepki kolana możliwy jest powrót nawet do pełnej sprawności sprzed urazu. Jednak oprócz odpowiedniego leczenia, konieczna jest cierpliwość i zaangażowanie ze strony pacjenta.

Autor: lek. Mateusz Janik, specjalista ortopedii i traumatologii narządu ruchu w klinice ortopedycznej Carolina Medical Center