Zamknij

Stopa końsko-szpotawa. Jak leczyć wrodzoną deformację stopy?

08.12.2021
Aktualizacja: 08.12.2021 16:45
Stopa końsko-szpotawa
fot. Shutterstock

Stopa końsko-szpotawa jest najczęstszą po dysplazji stawu biodrowego wadą rozwojową narządu ruchu. To wada, którą trzeba leczyć jak najwcześniej, najczęściej tuż po urodzeniu. Jak rozpoznać stopę końsko-szpotawą? Jak leczyć tę wadę?

  1. Wygląd stopy końsko-szpotawej
  2. Przyczyny stopy końsko-szpotawej
  3. Rozpoznanie stopy końsko-szpotawej
  4. Leczenie stopy końsko-szpotawej

Stopa końsko-szpotawa (łac. pes equino-varus congenitus, ang. clubfoot lub congenital talipes equinovarus) to wada wrodzona o charakterze deformacji. Stopa jest szeroka, krótka, ustawiona w przywiedzeniu, z nadmiernym odwróceniem i zgięciem podeszwowym.

Szacuje się, że w Polsce na 1000 żywo urodzonych dzieci ok. 1-3 noworodków ma stopę końsko-szpotawą.

Wygląd stopy końsko-szpotawej

Wrodzona stopa końsko-szpotawa jest złożonym zniekształceniem charakteryzującym się tym, że poszczególne części stopy (stęp, śródstopie i przodostopie) zniekształcone są we wszystkich trzech płaszczyznach.

  1. W płaszczyźnie strzałkowej stopa ustawiona jest w utrwalonym zgięciu podeszwowym, które powoduje, że dziecko, chodząc, obciąża wyłącznie przodostopie i palce. Takie ustawienie stopy nazwano kiedyś ustawieniem końskim (łac. equinus), ponieważ koń w pewnym sensie chodzi na palcach, bo kopyto to paznokieć.
  2. Stopa ustawia się w zgięciu podeszwowym głównie w stawie skokowo-goleniowym, ale to zniekształcenie może być pogłębione przez zagięcie podeszwowe w obrębie śródstopia i/lub przodostopia.
  3. Z kolei szpotawość (łac. varus) to zniekształcenie związane z utrwalonym obrotem do środka kompleksu podskokowego w stawie podskokowym, który odbył się w płaszczyźnie czołowej i horyzontalnej, co objawia się ustawieniem stopy do wewnątrz w stosunku do stawu kolanowego oraz obciążeniem jej zewnętrznej krawędzi.

Charakterystyczne cechy:

  • pięta skierowana do góry;
  • brak możliwości ustawienia stopy płasko na ziemi;
  • brak możliwości zgięcia stopy do pozycji zerowej (neutralnej);
  • stopa wygląda, jakby człowiek stał na palcach;
  • przywiedzenie przedniej części stopy, która skierowana jest do wewnątrz;
  • stopa opiera się na bocznym brzegu;
  • szczupła łydka.

Przyczyny stopy końsko-szpotawej

Przyczyna zniekształcenia stopy nie została w pełni poznana. Uważa się, że stopę końsko-szpotawą wywołuje kilka, nakładających się na siebie czynników uszkadzających.

W niektórych stopę końsko-szpotawą można powiązać z ciasnym ułożeniem płodu w łonie matki, co doprowadza do nieprawidłowego ustawienia stopy. 

Uważa się, że normalnie rozwinięta stopa „obraca się” w stopę końsko-szpotawą w 2. trymestrze ciąży. Skutkiem tego jest rozciągnięcie mięśni strzałkowych i skrócenie mięśnia piszczelowego tylnego, a tym samym powstanie nierównomiernego napięcia
mięśniowego w obrębie podudzia i stopy oraz zmiana struktury tkanek w ich obrębie (zwłóknienie). Prowadzi to do przemieszczenia się kości stopy względem siebie, zmiany ich kształtu, a w efekcie – charakterystycznego zniekształcenia.

Zniekształcenie końsko-szpotawe może też towarzyszyć takim schorzeniom jak przepuklina oponowo-rdzeniowa, mózgowe porażenie dziecięce lub artrogrypoza. 

Rozpoznanie stopy końsko-szpotawej

Stopę końsko-szpotawą można rozpoznać jeszcze w życiu płodowym, mniej więcej po 12. tygodniu ciąży za pomocą badania USG. 

Niestety wczesne rozpoznanie wady nie nie umożliwia natychmiastowego leczenia — można je rozpocząć dopiero po urodzeniu dziecka.

Rozpoznanie wrodzonej stopy końsko-szpotawej w życiu płodowym powinno skłonić do wykluczenia innych, zwłaszcza genetycznych wad, w których występuje to zniekształcenie. 

Leczenie stopy końsko-szpotawej

Dziecko urodzone ze stopą końsko-szpotawą jest konsultowane na oddziale noworodkowym przez ortopedę, który sklasyfikować wadę, wytyczyć program leczenia lub skierować dziecko do właściwego ośrodka, w którym leczenie będzie prowadzone.

Leczenie wrodzonej stopy końsko-szpotawej składa się z kilku etapów:

  • ćwiczeń (redresji), których zadaniem jest rozciąganie przykurczonych tkanek;
  • opatrunków gipsowych, zakładanych dla utrwalenia efektów uzyskanych ćwiczeniami;
  • przecięcia ścięgna Achillesa;
  • utrwalania korekcji przy pomocy ortez;
  • leczenia operacyjnego (w przypadku niepowodzenia leczenia innymi sposobami).

Uwaga!

Powyższa porada nie może zastąpić wizyty u specjalisty. Pamiętaj, że w przypadku jakichkolwiek problemów ze zdrowiem należy skonsultować się z lekarzem.

Źródła: ''Wrodzona stopa końsko-szpotawa''. Przewodnik dla rodziców (i nie tylko) dzieci dotkniętych wadą, autor Marek Napiontek, współpraca: Wioleta Ostiak, Monika Kaczmarek

carolina.pl

praktycznafizjoterapia.pl