Płaskostopie: jak rozpoznać i jak leczyć platfusa?

03.04.2019
Aktualizacja: 07.06.2019 13:23
Płaskostopie może powodować dolegliwości bólowe

Płaskostopie, czyli popularny platfus, to często występujące zniekształcenie stopy. ,,Platfus'' to tzw. płaska stopa, czyli taka, która nie odznacza się widocznym łukiem pośrodku. Stopa płaska całą swoją powierzchnią dotyka podłoża, co jest nieprawidłowe. Płaskostopie trzeba leczyć, bo pogłębiająca się wada może powodować różne dolegliwości, w tym ból stóp, kolan czy pleców. 

Płaskostopie, zwane potocznie platfusem, to zniekształcenie stopy polegające na obniżeniu się jej fizjologicznych sklepień, w wyniku czego staje się ona nienaturalnie płaska. Trzeba przy tym zaznaczyć, że stopa fizjologicznie wcale płaska nie jest. Prawidłowo zbudowana, wcale nie dotyka podłoża całą swoją powierzchnią. 

Stopa ludzka zbudowana jest z dwóch łuków – podłużnego, leżący w śródstopiu, i krótkiego w przodostopiu. Łuki te działają na zasadzie mostów kostnych do podtrzymania stopy i jako amortyzatory wstrząsów. Płaskostopie natomiast cechuje zanik tych łuków, przez co stopa staje się płaska i całą swoją powierzchnią dotyka podłoża. 

Co ciekawe, do około 3. roku życia po wewnętrznej stronie stopy można zaobserwować poduszeczkę tłuszczową, mięśnie są słabe, więzadła wiotkie. Stopy dzieci wyglądają na nienaturalnie wypukłe, miękkie, wręcz koślawe. Ta fizjologiczna koślawość stóp utrzymuję się do 3.-4. roku życia, ale po tym okresie następuje samoczynna korekcja koślawości stóp, a cały ten proces może trwać nawet do 7. roku życia. 

Wyróżnia się dwa rodzaje płaskostopia:

  1. Płaskostopie podłużne charakteryzujące się obniżenia łuku przyśrodkowego (dynamicznego) stopy.
  2. Płaskostopie poprzeczne, które jest skutkiem obniżenia łuku poprzecznego przedniego stopy.

Przyczyny płaskostopia

Płaskostopie może wystąpić w każdym wieku, nie jest domeną dzieci. Przed ukończeniem 3. roku życia mamy do czynienia z fizjologicznym płaskostopiem, które zanika w ciągu kilku lat. Po ukończeniu 5. roku życia można mówić o płaskostopiu wczesnodziecięcym, spowodowanym przez zbyt dużą wiotkość mięśni i więzadeł, by utrzymać prawidłowy układ stopy. Deformację stóp pogłębiają się przez wysiłek fizyczny i nadmierne obciążanie (np. nadwaga u dziecka). U młodzieży natomiast może występować tzw. płaskostopie pozorne – w wyniku dysproporcji pomiędzy wzrostem a obciążeniem.

Główną przyczyną płaskostopia jest upośledzona praca mięśni utrzymujących wysklepienie łuków stopy. Do tej niewydolności przyczyniają się duże obciążenia, szczególnie przy przy współistniejącej wiotkości więzadeł i torebek stawowych. Czynnikiem, który ma duże znaczenie w powstawaniu płaskostopia, jest nadwaga, ale także systematyczne noszenie niewłaściwego obuwia. 

Częste przyczyny płaskostopia:

  • niewłaściwe obuwie: buty niewygodne, zbyt miękkie, niedające oparcia stopie, a także buty na wysokim obcasie
  • nadmierne obciążenia stopy, w tym praca stojąca
  • nadwaga i otyłość
  • osłabienie, uszkodzenie więzadeł, stawów i mięśni stopy, skutkujące ich niewydolnością
  • wrodzona wiotkość więzadeł stopy

Rodzice powinni od najmłodszych lat obserwować stopy dziecka i zwracać uwagę na rozwój stopy, jej wygląd oraz sposób chodzenia. Wczesne wykrycie płaskostopia pozwala na szybkie skorygowanie wady i uniknięcie przykrych skutków w przyszłości.

Objawy płaskostopia

Podstawowym objawem płaskostopia jest po prostu płaska stopa, czyli taka, która po położeniu na podłodze jest w pewien sposób rozlana i przylega do podłoża całą swoją powierzchnią. Nieleczone płaskostopie może być i często jest przyczyną wielu dolegliwości. Prowadzi także do powstawania przewlekłych stanów zapalnych torebek i więzadeł stawowych stopy oraz jej obrzęku i bolesność. Wynikiem płaskostopia poprzecznego jest często paluch koślawy (tzw. haluks).

Płaskostopie predysponuje do powstawania odcisków, nagniotków i modzeli. 

Deformacja stopy zmienia prawidłowe punkty jej podparcia i z tego powodu po pewnym czasie może pojawić ból - głównie stóp, ale także łydek, bioder, kolan i kręgosłupa. Zatem bóle pleców, nóg czy bioder mogą mieć swoja przyczynę w stopach, o tym warto pamiętać. 

Zniekształcona stopa utrudnia chodzenie i dobór odpowiedniego obuwia. W miarę upływu czasu nieleczone płaskostopie jest przyczyną stałego bólu i uniemożliwia długie chodzenie, stanie w miejscu, a nawet uprawianie sportów i wszystkie aktywności związane z obciążeniem stopy. Natomiast znaczne ograniczenie ruchu stwarza ryzyko nadwagi, co z kolei zwiększa nacisk na stopę i pogłębia wadę.

Rozpoznanie płaskostopia

Płaskostopie można rozpoznać samemu i nie jest to wcale trudne. Płaska stopa w całości przylega do podłoża, co można zaobserwować na przykład na podstawie jej odcisku na piasku lub po zamoczeniu stopy i pozostawieniu odcisku na płaskim podłożu (np. na kafelku w łazience). 

O płaskostopiu świadczy także chodzenie na wewnętrznych krawędziach stóp. Można to dostrzec po podeszwach i obcasach, które są bardziej zdarte i wygięte po wewnętrznej stronie buta niż po zewnętrznej. Rodzice często obserwują taką nieprawidłowosć idąc za dzieckiem: od tyłu lepiej widać, że człowiek chodzi na wewnętrznych krawędziach.

Potwierdzenie diagnozy można uzyskać u lekarza ortopedy. Urządzeniem, które ułatwia rozpoznanie płaskostopia, jest podoskop, który pozwala na ocenę kształtu stóp i ew. wad chodu.

shutterstock
fot. shutterstock

Leczenie płaskostopia

Najlepszą metodą na pozbycie się płaskostopia są ćwiczenia ortopedyczne. Osoby z ,,platfusem'' muszą również nosić specjalne wkładki ortopedyczne do butów, które pomagają stopie przybierać odpowiednią formę. W przypadku niewielkich odkształceń wkładki ortopedyczne są zwykle pomocne i pozwalają niemal od razu pozbyć się przykrych skutków płaskostopia, takich jak ból stóp czy pleców. Warunkiem jest jednak ich regularne noszenie i wymiana w określonym przez lekarza czasie.

Podstawą leczenia plastfusa są jednak ćwiczenia. Zwykła gimnastyka obejmująca chodzenie boso po piasku czy trawie, a także ćwiczenie stóp na specjalnych matach i przyrządach nie zajmuje wiele czasu, a przynosi dobre efekty. 

W wyjątkowych przypadkach stosuje się leczenie operacyjne, polegające na wszczepieniu implantu korygującego deformację. 

Warto wiedzieć

Ćwiczenia na płaskostopie

Dobrym ćwiczeniem na płaskostopie jest chwytanie za pomocą stopy małych przedmiotów i przenoszenie ich do pudełka. Innym łatwym ćwiczeniem jest chodzenie po specjalnej macie lub kulkach z gumowymi kolcami lub rolowanie stóp na wałkach, które mają kolce, wypustki, kuleczki. Takie przedmioty można kupić w sklepach rehabilitacyjnych lub w sklepach sportowych.

Uwaga!

Powyższa porada nie może zastąpić wizyty u specjalisty. Pamiętaj, że w przypadku jakichkolwiek problemów ze zdrowiem należy skonsultować się z lekarzem.

Źródło: gazetalekarska.pl