Zamknij

Nadwaga a ból pleców, stawów. Jak nadmiar kilogramów wpływa na ciało?

29.04.2022
Aktualizacja: 29.04.2022 14:23

Nadwaga odbija się nie tylko na wyglądzie, ale przede wszystkim na zdrowiu. Z powodu nadwagi cierpią mięśnie, stawy i kręgosłup, czego efektem są bóle oraz ograniczenia ruchomości. Jak nadwaga wpływa na narząd ruchu i jak sobie z tym radzić? Wyjaśnia dr n. med. Angelika Wałach, fizjoterapeutka Centrum Leczenia Otyłości Grupa Medyczna.

Ból pleców - nadwaga
fot. Shutterstock

Szacuje się, że około 50 proc. osób zmagających się z nadwagą i otyłością cierpi z powodu dolegliwości bólowych w obrębie kręgosłupa, pleców i stawów obwodowych. Nadmiar kilogramów wpływa obciążająco i destabilizująco na cały narząd ruchu. Chory staje się nie tylko ociężały, ale również obolały i może mieć ograniczoną sprawność ruchową. Problem może stać się błędnym kołem, ponieważ nasila się, gdy osoba nie wykazuje aktywności fizycznej, a ta sprzyja otyłości i jest jednym z głównych jej powodów. Jak z niego wyjść? Po wielu miesiącach, a nawet latach zaniedbań bardzo trudno jest samemu "stanąć na nogi" i często koniecznością jest specjalistyczna pomoc rehabilitanta i dietetyka.

Nadwaga a ból pleców i stawów

U człowieka z prawidłową wagą, który jest sprawny fizycznie, gorset mięśniowo-powięziowy funkcjonuje we właściwy sposób. To znaczy, że kręgosłup stabilizuje cały tułów, dzięki czemu kończyny górne i dolne mogą ergonomicznie pracować. Powięzie i mięśnie również rozwinięte są prawidłowo: działają w zsynchronizowany sposób, sprawiając, że ruchy wykonywane są płynnie. W wyniku właściwego napięcia mięśni człowiek trzyma kręgosłup w prawidłowym ustawieniu, przez co stawy nie ulegają przeciążeniu. Ciało jest więc zwarte, ma odpowiednią postawę, żaden element nie jest nadwyrężony.

- Większość mięśni tułowia ma swoje przyczepy w obrębie kręgosłupa. Podobnie powięzie otaczające narządy wewnętrzne: w odcinku piersiowym tworzą błony - opłucną i osierdzie, z kolei w obrębie jamy brzusznej - otrzewną. Powięzie w formie omięsnej, śródmięsnej czy namięsnej otaczają każdy mięsień. Organizm tworzy więc jedną całość, wszystko jest ze sobą powiązane i nie ma czegoś takiego, jak wyodrębniona praca tylko jednego mięśnia – opisuje dr n. med. Angelika Wałach, fizjoterapeutka i założycielka Centrum Leczenia Otyłości Grupa Medyczna.

Co dzieje się u osoby "dźwigającej" dodatkowe, zbędne kilogramy? Narząd ruchu nie jest przystosowany do ponadprogramowego obciążenia, choć ciało początkowo jest w stanie bezobjawowo znosić niewielką nadwagę. Nie oznacza to jednak, że już wtedy zmiany przeciążeniowe nie zachodzą. Jeśli w porę nie zatrzymamy tycia, z czasem będą się one nawarstwiać, prowadząc do wielu problemów.

Zwyrodniania i bóle z powodu otyłości najczęściej dotyczą kręgosłupa, który narażony jest na największe obciążenie. Tłuszcz odkłada się głównie w jamie brzusznej, co powoduje obciążenie mięśni właśnie tego obszaru. Ich przewlekłe nadwyrężanie sprawia, że z czasem stają się mniej wydolne. Mięśnie brzucha połączone są z odcinkiem lędźwiowym kręgosłupa, a więc bezpośrednio na niego oddziałują. Jako że powięź jest bardzo unerwiona, szybko mogą pojawić się objawy bólowe. Innym problemem odcinka lędźwiowo-krzyżowego u osób z nadwagą jest ból pochodzenia mięśniowego. Przyczyny są tu podobne – przeciążenia sprawiają, że mięśnie muszą nadwyrężać się, by wszystko utrzymać we względnej równowadze.

- Nadmierna tkanka tłuszczowa na brzuchu "ciągnie" człowieka do przodu, co przekłada się na powstawanie napięć i skrócenie mięśni, np. prostownika grzbietu – mówi ekspertka CLO Grupa Medyczna. Stawy międzykręgowe, torebki stawowe i więzadła też są nadwyrężane. Przeciążone mięśnie powoli tracą prawidłową funkcjonalność, jednak tkanka tłuszczowa brzucha wciąż musi na nich wisieć. Dlatego pojawiają się problemy o charakterze bólowym czy ograniczenia ruchomości. Również dyski w takiej sytuacji szybciej będą wypompowywać z siebie wodę, ulegać dehydratacji i zmianom zwyrodnieniowym, które są niestety nieodwracalne. 

Im większa masa ciała, tym również większy nacisk na stawy. Osoby otyłe zmagają się z przeciążeniami głównie stawów kolanowych, które dźwigają ciężar naszego ciała. Objawami jest ból i brak możliwości wyprostowania lub zgięcia kolana. Nadwaga wpływa także w dużym stopniu na kłopoty ze stawem biodrowym.

Odchudzanie i rehabilitacja

W walce z problemami układu ruchu związanymi z nadwagą pierwszą i najważniejszą zasadą jest dążenie do redukcji masy ciała. Równolegle powinna być prowadzona specjalistyczna rehabilitacja. Tylko takie holistyczne podejście może przynieść najlepsze i co ważne trwałe efekty.

- Jednym z największych problemów w pracy fizjoterapeuty jest wytłumaczenie pacjentowi, co jest przyczyną jego dolegliwości. Kiedy poruszam temat otyłości czy nadwagi, zwykle pojawiają się dwa typy reakcji. Jedną jest świadomość problemu i podejmowanie starań, jednak bez rezultatów. Druga to brak czasu na odchudzanie, a jedynie wizyty u rehabilitanta w przypadku nasilenia się dolegliwości. Problem w tym, że sama rehabilitacja nie spowoduje trwałego zatrzymania postępujących zmian. Dlatego w naszych poradniach zawsze proponujemy model współpracy fizjoterapeuty i dietetyka, dopasowany do uzgodnionych z pacjentem celów leczenia, jego stanu zdrowia, predyspozycji oraz możliwości – opisuje dr n. med. Andżelika Wałach.

Gdy pacjent jest świadomy, że przyczyną jego problemów bólowo-zwyrodnieniowych jest nadwaga i dąży do jej zarzucenia, rehabilitacja jest nieodzownym drugi filarem terapii. Trzeba jednak wiedzieć, że wymaga ona odpowiedniego podejścia. Osoby z nadmierną masą ciała nie powinny bowiem np. wykonywać niektórych ćwiczeń fizycznych, inaczej mogłyby sobie zaszkodzić. Program rehabilitacyjny musi być dla nich odpowiednio przygotowany tak, aby był nie tylko skuteczny, ale i bezpieczny.

Rehabilitacja osób otyłych to zestaw działań składający się z różnych zabiegów, terapii i ćwiczeń. Program jest najbardziej skuteczny, gdy jest dopasowany do indywidualnej sytuacji pacjenta i gdy łączy co najmniej kilka technik i metod: ćwiczenia wytrzymałościowe i oporowe, które poprawiają wydolność organizmu, ćwiczenia mające na celu odtworzenie prawidłowych wzorców ruchowych, zabiegi i ćwiczenia oddziałujące na cały układ nerwowo-mięśniowy oraz masaż leczniczy i fizykoterapię w tym: laseroterapię, magnetoterapię, elektroterapię lub światłoterapię. Bardzo ważną częścią rehabilitacji jest codzienna aktywność fizyczna. Regularny ruch zalecany pacjentom może mieć różną formę, w zależności od preferencji i możliwości.

Istotne jest to, że rehabilitacja w przypadku osób z nadmiarem kilogramów może spełniać kilka funkcji. Nie tylko wspomaga powrót narządu ruchu do odpowiedniej formy, redukuje ból i napięcie, ale również wspomaga zmniejszenie masy ciała i odzyskanie atrakcyjnej sylwetki oraz zmniejsza ryzyko wystąpienia efektu jo-jo.

Najpoważniejszą barierą w czasie terapii jest brak wystarczającej motywacji do zmiany. Tymczasem osiągnięcie sukcesu wymaga systematyczności, zaangażowania i współpracy pacjenta z dietetykiem i fizjoterapeutą. Same rozmowy ze specjalistami czasami nie wystarczają i chory wymaga wsparcia bliskich lub nawet pomocy psychologa. Warto szukać ich pomocy, ponieważ wygrana jest wysoka, jest nim nasze zdrowie.