Kolana szpotawe u dzieci i dorosłych. Przyczyny szpotawości

15.04.2019
Aktualizacja: 15.04.2019 14:37
Szpotawość kolan to wada zniekształcajaca sylwetkę

Kolana szpotawe to wada postawy polegająca na tym, że nogi układają w literę O. Są nadmiernie wygięte na zewnątrz, nie stykają się, przez co wyglądają nienaturalnie. Szpotawość kolan może być wynikiem choroby, ale może być również powodowana przez zbyt wczesne pionizowanie dziecka i wymuszanie obciążenia na zbyt miękkie kości. Szpotawość można leczyć i warto to robić jak najwcześniej. 

Kolana szpotawe to charakterystyczna dolegliwość, którą cechuje wygięcie kolan w łuk, a w zasadzie ustawienie podudzia względem uda pod kątem otwartym do środka i wygięcie na zewnątrz trzonów kości udowej, piszczelowej i strzałkowej. To często występująca wada kolan. Osoby nią dotknięte mają nogi wygięte na zewnątrz, z dużą przerwą pośrodku, kształtem przypominają literę O.

Jak rozpoznać szpotawość?

  • Dziecko (lub dorosły) stoi w pozycji wyprostowanej ze złączonymi stopami i kotkami, ale kolana nie stykają się ze sobą.
  • Brak łączenia się kolan utrzymuje się powyżej 3. roku życia.
  • W stawach kolanowych występuje przerost.

Przyczyny szpotawych kolan

Główną przyczyną szpotawości kolan jest krzywica powodowana niedoborem witaminy D3 lub choroba Bloubta, zaliczana do martwic kości. Szpotawość występuje jednak także u dzieci zdrowych, szczególnie otyłych. Wada może rozwinąć się, gdy masa dziecka stanowi zbyt duże obciążenie dla zbyt miękkich kości. Szpotawość kolan występować może w przebiegu niektórych chorób, takich jak chondrodystorofia, choroba Albrighta, Pageta, Heinego-Medina oraz tabes dorsalis.

Na wadliwą budowę kończyn wpływa również zbyt wczesne pionizowanie dziecka: stawianie w łóżeczku, nauka chodzenia. Przyjmuje się, że dziecko powinno pełzać i raczkować na tyle długo, by móc wytworzyć odpowiednio silny aparat mięśniowo-więzadłowy i wzmocnić kości.

Szpotawość kolan bywa także naturalnym stanem u małych dzieci, u których kolana ukształtowały się w ten sposób jeszcze w łonie matki. Zwykle taki stan utrzymuje się do 2. roku życia, później w okresie przedszkolnym nogi zaczynają wyginać się w drugą stronę i przybierać kształt litery X. Powinno to jednak ustąpić do 10. roku życia, choć dziecko ze szpotawością powinno od najmłodszych lat znajdować się pod opieką ortopedy. 

Objawy szpotawych kolan

Szpotawość kolan, szczególnie nieleczona, ciągnie za sobą poważne konsekwencje. Kolana szpotawe przyczyniają się do powstania zmian zwyrodnieniowych oraz ich szybszego postępu.

Kolanom szpotawym może towarzyszyć skręcenie obwodowej części goleni do środka, co skutkuje wadliwym ustawieniem stóp i zaburzeniem chodzenia. Szpotawość może prowadzić także do nadmiernego rozciągnięcia więzadła pobocznego strzałkowego oraz mięśnia dwugłowego uda i mięśnia napinacza powięzi szerokiej. Mogą wystąpić przykurcze więzadła pobocznego piszczelowego oraz niektórych mięśni.

Ważne

Badania na szpotawość

Szpotawość kolan jest widoczna gołym okiem. To wada dosyć charakterystyczna. Nie mniej jednak, u osób, u których podejrzewa się szpotawość, wykonuje się badanie RTG oraz oznaczenie poziomu witaminy D w krwi, by wykluczyć krzywicę.

Leczenie szpotawych kolan

Leczenie szpotawości powinno rozpocząć się w wieku dziecięcym, tylko wtedy można uzyskać realne korzyści z leczenia. U osób dorosłych, u których wcześniej nie było wdrożone leczenie, szpotawość zwykle zdążyła poczynić już konkretne szkody. Leczy się zatem nie samą szpotawość, a jej konsekwencje. U dzieci natomiast można wadę wyprowadzić i zapobiec tym samym problemom w przyszłości. 

Jeżeli zmiany związane ze szpotawością kolan są małe, to stosuje się jedynie specjalne ćwiczenia, a zmiany po pewnym czasie cofają się samoistnie. Podczas ćwiczeń zwraca się uwagę na wzmocnienie mięśni pośladkowych, ruchy na zewnątrz w stawach biodrowych. Ćwiczenia wykonuje się w siadzie i leżeniu, by nadmiernie nie obciążać stóp.

Zmiany duże mogą wymagać zastosowania aparatów ortopedycznych, a nawet, w skrajnych przypadkach, leczenia operacyjnego naprawiającego zniekształconą strukturę kolana.

Jeśli szpotawość kolan jest wynikiem konkretnej choroby, to priorytetem jest leczenie choroby podstawowej. Przykładem jest krzywica z niedoboru witaminy D, którą leczy się, podając preparaty z witaminą D i stosując odpowiednią dietę, jednocześnie wykonując ćwiczenia ortopedyczne.

Warto wiedzieć

Dzieci ze szpotawością kolan nie powinny...

Przeciwwskazaniem dla dzieci ze szpotawością kolan jest stanie ze skrzyżowanymi nogami, siad skrzyżny, siad płotkarski obustronny, jazda na rowerze.

Uwaga!

Powyższa porada nie może zastąpić wizyty u specjalisty. Pamiętaj, że w przypadku jakichkolwiek problemów ze zdrowiem należy skonsultować się z lekarzem.