Zez, nierównoległe ustawienie gałek ocznych. Jak go leczyć?

07.05.2019
Aktualizacja: 07.06.2019 15:00
Zez, nierównoległe ustawienie gałek ocznych. Jak go leczyć?
fot. Shutterstock

Zez to specyficzne, nierównoległe ustawienie gałek ocznych, co powoduje, że osoba dotknięta zezem wygląda, jakby patrzyła się w bok lub kierowała wzrok do środka. Zez jest nie tylko defektem wizualnym, może być również przyczyną problemów ze wzrokiem, szczególnie w dorosłości. Dlatego stan ten należy leczyć jak najszybciej, zwykle już u małych dzieci.

Zez to nieprawidłowe ustawienie gałek ocznych. Jest zawsze sytuacją patologiczną, wymagającą leczenia. Zez nie jest bowiem wyłącznie przyczyną szpecącego ustawienia gałek ocznych, nieleczony może prowadzić do różnego rodzaju zaburzeń widzenia jednego lub obu oczu. Z tego powodu używa się również nazwy choroba zezowa

To wzrokowe zaburzenie nerwowo-mięśniowe, które opiera się na nierównoległym ustawieniu oraz utrudnionej kontroli ruchu gałek ocznych. Schorzeniu towarzyszą trudności w zakresie widzenia jedno- i obuocznego. Osoby dotknięte zezem mogą mieć problemy z prowadzeniem samochodu i operowaniem innymi pojazdami w ruchu. Mogą mieć również trudność z uprawianiem niektórych sportów, takich jak siatkówka, choć dobrze radzą sobie z czynnościami związanymi z dobrze rozwiniętą wyobraźnią przestrzenną (grafika trójwymiarowa).

Przyczyny zeza

Przyczyną zeza mogą być choroby gałki ocznej lub oczodołu, choroby mięśni gałkoruchowych (oftalmopatia tarczycowa) lub nerwów unerwiających te mięśnie, choroby ośrodkowego układu nerwowego (obrzęk, krwawienie do mózgu, stwardnienie rozsiane), wady refrakcji, czyli zmiany w oku, które powodują, że obraz ogniskowany jest przed lub za siatkówką.

Do rozwoju zeza może dojść z powodu pogorszenia widzenia w oku z niewyrównaną wadą wzroku lub w oku z zaćmą. Ten typ zeza ma zwykle stały kąt odchylenia niezależnie od tego, w którą stronę patrzy chory, oko porusza się sprawnie we wszystkich kierunkach. 

Rodzaje zeza

Zez to określenie nieprawidłowego położenia gałek ocznych. Jednak nie zawsze i nie u każdego wygląda tak samo. Istnieje kilka rodzajów zeza, w tym zez jednostronny, gdy zezuje tylko jedno oko i zez naprzemienny, gdy zezuje raz jedno, a raz drugie oko. 

Stosuje się również podział zeza ze względu kierunek odchylenia oka. W tej grupie wyróżnia się:

  • zeza zbieżnego (oko odchylone jest w kierunku nosa);
  • zeza rozbieżnego (oko odchylone w kierunku skroni);
  • zeza ku górze;
  • zeza ku dołowi;
  • zeza skośnego.

Wyróżnia się również zeza ukrytego, który występuje w ponad 50 proc. wszystkich ludzi. Zez ukryty ujawnia się wtedy, gdy obuoczne widzenie zostaje osłabione, co może wynikać z powodu urazu, ale nawet stresu czy zmęczenia. Zjawisko to można zaobserwować, przysłaniając jedno oko, które w momencie odsłonięcia okaże się ustawione zbieżnie lub rozbieżnie, ale po powrocie warunków obuocznego widzenia natychmiast ustawi się w odpowiedniej pozycji.

Najczęstszą postacią zeza jest tzw. zez towarzyszący, który polega na tym, że oko zezujące asystuje w ruchach oku prowadzącemu, zachowując stały kąt odchylenia. Innym typem schorzenia jest zez nietowarzyszący (porażenny), który skutkuje zaburzeniami ruchów chorej gałki ocznej i podwójnym widzeniem. Zez nietowarzyszący może dotyczyć jednej lub obu gałek. Charakteryzuje się tym, że ruch w stronę porażonego mięśnia bywa znacznie osłabiony lub zupełnie niemożliwy.

Rzadko stwierdza się zeza towarzyszącego u osób dorosłych. Dorośli ze zdiagnozowanym zezem towarzyszącym to osoby, u których zaniedbano leczenia w dzieciństwie. 

Objawy zeza

Zez ujawnia się nieprawidłowym, nierównoległym ułożeniem gałek ocznych, z wyjątkiem zeza ukrytego, którego nie widać. Zez to nie tylko nieprawidłowe ustawienie gałek. Choroba zezowa wpływa również na jakość widzenia, a nawet pracę mózgu. Jest to zatem problem poważny, który w żadnym przypadku nie powinien być lekceważony.

Jawny, widoczny zez u małych dzieci przyczynia się do zaburzeń pracy mózgu. Obrazy wysyłane drogą nerwową z chorego oka bywają tłumione, a przyczynia się do tego niedowidzenie oka zezującego. Schorzenie może prowadzić do niewykształcenia lub utraty środkowej fiksacji siatkówkowej, czyli zdolności nakierowania plamki żółtej na oglądany przedmiot. Nieprawidłowości te obejmują jedno oko i powstają w krótkim czasie. W ekstremalnych przypadkach nieleczony zez może doprowadzić do utraty widzenia w jednym, zezującym oku.

Jeśli zez wystąpi u osób dorosłych lub w wieku młodzieńczym, to może skutkować podwójnym widzeniem, ale nie przyczynia się do utraty widzenia.

ZOBACZ: Zjawisko Purkiniego – daje o sobie znać, gdy zapada zmrok

Leczenie zeza

Oko, które zezuje, zwykle widzi słabiej, choć zez nie wpływa na samą ostrość widzenia. Zeza trzeba leczyć, bo może on prowadzić do poważnych problemów ze wzrokiem. Najlepiej, najszybciej i najłatwiej leczy się zeza u dzieci. Leczenie należy rozpocząć jak najwcześniej, najlepiej w momencie, gdy zezowanie zostanie zauważone przez opiekunów. 

Zeza można zniwelować za pomocą odpowiednich okularów i ćwiczeń lub chirurgicznie. Ponieważ zez towarzyszący może prowadzić do powstania amblyopii („leniwego oka”), czyli osłabienia zdolności widzenia w jednym oku, zasłania się na jakiś czas zdrowe oko, by zmusić to „leniwe” do pracy.

Zez ukryty zazwyczaj nie wymaga leczenia, o ile nie występują bóle oczu, głowy czy podwójne widzenie. Warto jednak wiedzieć, że duży zez ukryty może stać się zezem jawnym, któremu towarzyszy podwójne widzenie. Taki stan określa się zezem ostrym, wymaga on pilnego leczenia operacyjnego.

Uwaga!

Powyższa porada nie może zastąpić wizyty u specjalisty. Pamiętaj, że w przypadku jakichkolwiek problemów ze zdrowiem należy skonsultować się z lekarzem.

Źródło: mp.pl