Nużeniec – co robić, gdy pasożyt atakuje oczy? Wyjaśnia prof. Szaflik

02.10.2019
Aktualizacja: 07.10.2019 09:21
Jak rozpoznać zakażenie pasożytem w oku?

Choroby pasożytnicze należą do rzadko spotykanych w okulistyce. Coraz więcej osób zmaga się jednak z nużeńcem (łac. Demodex)  – przedstawicielem roztoczy, bytującym w torebkach włosowych oraz gruczołach łojowych. Nie warto bagatelizować tego mikroskopijnego pajęczaka. Nieleczony może bowiem doprowadzić do uszkodzeń oka, a nawet trwałego zniekształcenia brzegów powiek.

Nużeńcowate (łac. Demodecidae) spotykane są u wielu gatunków ssaków, a dwa z nich bytują na człowieku. Większy, bo mierzący ok. 0,4 mm, to tzw. nużeniec ludzki (Demodex folliculorum), spotykany najczęściej w mieszkach włosowych brwi oraz rzęs. Mniejszy (ok. 0,3 mm) zwany jest nużeńcem krótkim (Demodex brevis), a lokuje się głównie na powiekowych gruczołach Meiboma. Obydwa mogą także licznie pasożytować w okolicach bruzdy nosowo-wargowej, dookoła oczu, na czole, brodzie, a nawet skórze dłoni czy stóp, posilając się lipidami oraz wydzieliną łojową.

Nużeniec – jak się można zarazić?

Do zakażenia nużeńcem dochodzi drogą kontaktową oraz prawdopodobnie za pośrednictwem kurzu, w którym mogą znajdować się jaja pasożyta. Wystarczy więc bezpośredni kontakt z osobą chorą, a nawet dotykanie tych samych rzeczy co nosiciel (przyborów kosmetycznych, ręczników, poszewek poduszek, ubrań). Do zainfekowania może dojść również u fryzjera, kosmetyczki czy poprzez używanie dostępnych w drogeriach testerów kosmetyków np. tuszy czy cieni do rzęs, pudrów itp., będących siedliskiem roztoczy. Częstość zarażenia nużeńcem rośnie wraz z wiekiem, co ma prawdopodobnie związek ze zmniejszeniem odporności u osób starszych. W populacji osób po 40. roku życia odsetek nosicieli wynosi ponad 70%. Pasożytem nie można zarazić się od zwierząt, ponieważ nużeniec jest gatunkowo swoisty.
W grupie szczególnie podatnych na infekcję nużeńcem są też alergicy, osoby borykające się ze stanami zapalnymi skóry, zaburzeniami lipidowymi.

Nawrotowe gradówki lub jęczmienie powinny skłonić do diagnostyki nużeńca.

Nużyca (demodekoza) – obraz kliniczny

Stan chorobowy spowodowany obecnością nużeńca nazywamy nużycą lub demodekozą. Niekiedy jest on mylony z zapaleniem alergicznym, infekcją grzybiczą czy bakteryjną, bądź przemęczeniem narządu wzroku, np. długotrwałą pracą przy komputerze. Tymczasem nużeniec drażni mechanicznie brodawkę i cebulkę włosową, a jego produkty przemiany materii wywołują rozdęcie brodawki. To skutkuje rozszerzeniem naczyń krwionośnych skóry powiek i naczynek oplatających torebki włosowe. Wraz ze wzrostem ilości pasożytów w mieszku włosowym może dojść do przemieszczenia podstawy rzęsy i zmiany kierunku jej wzrostu. Charakterystycznym objawem nużycy może być  wypadanie rzęs.

Innymi objawami jest m.in.:

  • uporczywy świąd, pieczenie i zaczerwienienie powiek,
  • suchość oka,
  • wrażenie piasku pod powiekami,
  • grudki, wypryski przypominające trądzik,
  • nadwrażliwość na światło,
  • łupież cylindryczny.

Nużeniec może towarzyszyć trądzikowi różowatemu, łojotokowemu zapaleniu skóry bądź zapaleniu kącików ust.

shutterstock_659790493_nuzyca demodekoza objawy

Zakażenie nużeńcem – diagnostyka i leczenie

Diagnostyka nużeńca nie jest procesem inwazyjnym. W tym celu od pacjenta pobierana jest próbka rzęs, z reguły 6-12, które zabezpiecza się w specjalnym preparacie badanym w pracowni mikrobiologicznej. Diagnostyka nużeńca jest też możliwa do wykonania podczas wizyty w gabinecie okulistycznym wyposażonym w mikroskop, narzędzia do pobierania rzęs i zestaw szkiełek.

W Poradni Diagnostyki i Leczenia Nużeńca Centrum Mikrochirurgii Oka Laser w Warszawie preparat jest oceniany już przy pacjencie, nie ma konieczności oczekiwania na wynik, a leczenie może być wdrożone natychmiast. Terapia może potrwać nawet kilka miesięcy (minimum dwa) i wymaga systematyczności oraz cierpliwości. Najczęściej stosuje się specjalne maści i kremy recepturowe, o działaniu przeciwzapalnym. Dodatkowo niezwykle istotna jest codzienna higiena oczu, tj. przemywanie preparatami usuwającymi zanieczyszczenia i wydzielinę z gruczołów powiekowych oraz regenerującymi okolice oczu. Wspomagająco stosować można również olejki eteryczne, na przykład z drzewa herbacianego. By uniknąć możliwości nawrotu choroby, lekarz zaleca również serię wizyt kontrolnych oraz badań parazytologicznych.