Jak w porę rozpoznać nadciśnienie oczne? Wyjaśnia ekspert

05.06.2020
Aktualizacja: 05.06.2020 16:15
Jak w porę rozpoznać nadciśnienie oczne? Wyjaśnia ekspert
fot. Shuttestock

Głównym czynnikiem ryzyka rozwoju jaskry jest podwyższone ciśnienie wewnątrzgałkowe, które poprzez uszkodzenie aksonów komórek zwojowych siatkówki może prowadzić do neuropatii jaskrowej. Stan podwyższonego ciśnienia wewnątrzgałkowego, któremu nie towarzyszy uszkodzenie nerwu wzrokowego nazywamy nadciśnieniem ocznym. Dowiedz się, czym jest nadciśnienie oczne i jak przebiega leczenie. 

Czym jest i jak się leczy nadciśnienie oczne?

Nadciśnienie oczne występuje wtedy, gdy ciśnienie wewnątrzgałkowe (IOP) jest wyższe niż przyjęte normy. Powodem tego stanu mogą być:

  • patologie w obrębie przedniej części oka, gdzie znajdują się struktury odpowiedzialne za produkcję i odprowadzanie cieczy wodnistej i regulację ciśnienia,
  • uraz oka, krwotok czy stosowanie określonych leków (np. sterydów).

W wielu przypadkach konkretna przyczyna nadciśnienia ocznego jest nieuchwytna. Podwyższone IOP może w czasie prowadzić do rozwoju jaskry, czyli choroby, w której dochodzi do nieodwracalnego uszkodzenia nerwu wzrokowego. Należy jednak pamiętać, że nadciśnienie oczne samo w sobie nie jest jaskrą, a wyniki badań okulistycznych, w tym badanie dna oka, a ściślej ocena tarczy nerwu wzrokowego oraz badania dodatkowe (pole widzenia i OCT) są w granicach normy. Osoby z rozpoznanym nadciśnieniem ocznym są w grupie wysokiego ryzyka rozwoju jaskry, co skutkuje koniecznością regularnych wizyt okulistycznych.

Objawy nadciśnienia oka

Nadciśnienie oczne tak jak w większości przypadków jaskry, zwykle nie daje objawów. Pacjenci z nadciśnieniem ocznym bardzo rzadko skarżą się na uczucie napięcia w gałkach ocznych, bóle głowy, zaburzenia akomodacji, czy niemożność doboru korekcji okularowej. Dlatego ważne jest, aby nawet w przypadku doboru okularów, wykonywać pełne badanie okulistyczne.

Istnieją też czynniki zwiększające ryzyko rozwoju nadciśnienia ocznego:

  • wywiad rodzinny nadciśnienia ocznego lub jaskra,
  • cukrzyca i nadciśnienie,
  • wiek powyżej 40. roku życia,
  • pochodzenie afroamerykańskie i latynoskie,
  • krótkowzroczność,
  • przebycie długoterminowej terapii lekami steroidowym,
  • przebyty uraz oczu,
  • zespół rozproszonego barwnika lub zespół pseudoeksfoliacji.

Nadciśnienie oczne może rozwinąć się także w przypadku braku powyższych czynników.

Czynniki ryzyka konwersji nadciśnienia ocznego w jaskrę:

  • Wiek (większe ryzyko u starszych osób),
  • wartość ciśnienia wewnątrzgałkowego (większe ryzyko przy większym ciśnieniu),
  • grubość rogówki oka (cienka rogówka zwiększa ryzyko),
  • parametry tarczy nerwu wzrokowego (większy współczynnik c/d zwiększa ryzyko),
  • parametry pola widzenia (wyższe wartości współczynnika PSD zwiększają ryzyko).

Badania pomocnicze w nadciśnieniu ocznym

Badania dodatkowe przeprowadzane w diagnostyce nadciśnienia ocznego przeprowadza się również w diagnostyce jaskry. Kluczem do zachowania wzroku w jaskrze, zwanej „cichą złodziejką wzroku” jest profilaktyka. Nowi pacjenci z zaawansowaną i nierozpoznaną do tej pory jaskrą szczególnie przypominają o tym, jak ważne są badania przesiewowe. Jeżeli rozpoznaniu nadciśnieniu ocznemu towarzyszą inne czynniki ryzyka rozwoju jaskry takie jak: cukrzyca, nadciśnienie tętnicze, krótkowzroczność lub jaskra w rodzinie – konieczna jest wizyta u lekarza okulisty, aby ustalić, jak często należy przeprowadzać badanie okulistyczne.

Przesiewowe badanie okulistyczne w kierunku jaskry obejmuje pięć podstawowych testów:

testy

Tonometria to rodzaj badania, który ma na celu pomiar ciśnienia w oku. Do jego wykonania można wykorzystać 3 rodzaje tonometrów:

  • Tonometry aplanacyjne, które wymagają znieczulenia miejscowego za pomocą kropli do oczu;
  • tonometry impresyjne typu iCare;
  • tonometry „air puff” wykorzystujące sprężone powietrze i badające sprężystość rogówki pod jego ciśnieniem.

Zakres prawidłowego ciśnienia u osoby zdrowej wynosi 12–21 mmHg. W większości przypadków jaskry w naszej populacji ciśnienie przekracza 21 mmHg. Jednak niektóre osoby mogą rozwijać jaskrę przy ciśnieniach między 12 a 22 mmHg. Ciśnienie w oku jest unikalne dla każdej osoby.

Oftalmoskopia i optyczna koherentna tomografia - ocena tarczy nerwu wzrokowego

Oftalmoskopia pozwala lekarzowi zbadać tarczę nerwu wzrokowego pod kątem uszkodzenia jaskrowego. Pacjentowi zwykle podaje się krople do oczu, które rozszerzają źrenicę, dzięki czemu lekarz może zobaczyć dno oka i zbadać morfologię oraz kolor tarczy nerwu wzrokowego. Jeśli ciśnienie wewnątrzgałkowe nie mieści się w normalnym zakresie lub jeśli nerw wzrokowy wygląda nietypowo, lekarz może poprosić o wykonanie jednego lub dwóch kolejnych badań jaskry: perymetrii (pole widzenia) i gonioskopii. W diagnostyce jaskry wykonuje się również badanie OCT (optycznej koherentnej tomografii) celem oceny morfologii tarczy nerwu wzrokowego i włókien nerwowych tworzących nerw wzrokowy.

Perymetria – pole widzenia

Perymetria to badanie pola widzenia pacjenta. Na podstawie utworzonej mapy zakresu widzenia, lekarz może ustalić, czy w polu widzenia znajdują się już zmiany jaskrowe.

Podczas tego testu pacjent patrzy w punkt, który znajduje się na środku czaszy perymetru. Jego zadaniem jest naciskanie guzika w momencie pojawienia się punktów świetlnych w różnych obszarach czaszy. Ważne jest, aby skupić wzrok na podświetlonym punkcie, zrelaksować się i odpowiedzieć na sygnały tak dokładnie, jak to tylko możliwe.

Lekarz może zlecić ponowne wykonanie testu, aby porównać wyniki Po zdiagnozowaniu jaskry testy pola widzenia zwykle wykonuje się od jednego do dwóch razy w roku, aby sprawdzić progresję zmian.

Gonioskopia  ocena kąta przesączenia

To badanie diagnostyczne pomagające ustalić, czy kąt, w którym tęczówka styka się z rogówką, jest otwarty i szeroki, czy wąski i zamknięty.

Na znieczulone kroplami oko zakłada się specjalistyczną soczewkę z lustrem, które pokazuje lekarzowi, czy kąt między tęczówką a rogówką jest zamknięty i zablokowany, czy szeroki i otwarty. Rozpoznanie tych różnic pozwoli na dopasowanie leczenia, ponieważ różne typy jaskry leczy się różnymi metodami.

Pachymetria – pomiar grubości rogówki

Pachymetria to prosty, bezbolesny test do pomiaru grubości rogówki. Głowica urządzenia umieszczana przed okiem, a dokładniej przed rogówką, aby bezkontaktowo zmierzyć jej grubość, która może wpływać na odczyty ciśnienia w oku. Dzięki temu pomiarowi lekarz może lepiej zrozumieć odczyt ciśnienia i opracować indywidualny plan leczenia. Procedura pomiaru obu oczu zajmuje kilka chwil i jest całkowicie bezpieczna.

Rozpoznanie nadciśnienia ocznego lub jaskry nie zawsze jest łatwe, a dokładna ocena nerwu wzrokowego jest nadal niezbędna do diagnozy i leczenia. Najważniejszą troską jest ochrona wzroku. Lekarze analizują wiele czynników przed podjęciem decyzji o leczeniu. Decydując się na badania pod kątem jaskry, wybieraj okulistę specjalizującego się w jaskrze (glaukomatolog).

Leczenie nadciśnienia ocznego

Najważniejszymi elementami leczenia nadciśnienia ocznego są regularna kontrola, ocena czynników ryzyka i spersonalizowana terapia. Wytyczne dotyczące włączenia leczenia są ustalane indywidualnie dla każdego pacjenta.

W klasycznym nadciśnieniu ocznym, bez towarzyszących innych czynników ryzyka i bez zmian w badaniach dodatkowych, przyjmuje się, iż obniżanie IOP należy zacząć, gdy wzrasta ono powyżej 27 mmHg. W przypadku nadciśnienia ocznego „plus”, czyli takiego, któremu towarzyszą inne czynniki ryzyka (szczególnie cienka rogówka, krótkowzroczność, wywiad rodzinny jaskry, anomalie tarczy nerwu wzrokowego takie jak duża tarcza lub tarcza pochyła), obniżanie IOP należy zacząć dużo wcześniej, przyjmuje się, gdy ciśnienie wzrasta powyżej 21 mmHg.

W podjęciu decyzji terapeutycznej ważna jest obserwacja trendu w badaniach dodatkowych. Jeśli trend utraty grubości włókien nerwowych siatkówki w OCT jest spadkowy (szczególnie jeśli sugeruje rozwój ubytku ogniskowego typu notch), należy włączyć leczenie bez względu na wartość IOP. Podobnie, jeśli w badaniach pola widzenia obserwujemy trend spadkowy współczynników sugerujących zlokalizowane uszkodzenie (PSD w polu statycznym Humphrey oraz LV w polu Octopus).

Wdrożenie leczenia jest zależne od wartości ciśnień i obecności innych czynników ryzyka; niektórzy pacjenci wymagają niezwłocznego leczenia, a inni będą poddani monitorowaniu ciśnienia podczas regularnych kontroli okulistycznych.

W przypadku włączenia kropli, okulista wyznacza pacjentowi wizytę w ciągu kilku tygodni od rozpoczęcia leczenia, by sprawdzić działanie i tolerancję leku.

Metody leczenia nadciśnienia ocznego:

  • leczenie miejscowe (krople),
  • selektywna trabekuloplastyka laserowa (SLT lub MLT),
  • w bardzo rzadkich przypadkach, zabieg operacyjny.
Zobacz także