Czy kurza ślepota może być wynikiem złej diety? Odpowiada prof. Szaflik

29.01.2020
Aktualizacja: 29.01.2020 12:17
Kurza ślepota (ślepota zmierzchowa) a dieta
fot. Shutterstock

Ślepota zmierzchowa (potoczna nazwa kurza ślepota) objawia się upośledzeniem widzenia po zmierzchu i w warunkach słabego oświetlenia. Ten symptom nasila się w momentach przemieszczania się z jasnego środowiska do zaciemnionego. Obecnie schorzenie najczęściej ma podłoże genetyczne, choć wciąż jeszcze do okulistów trafiają pacjenci ze ślepotą zmierzchową spowodowaną złą dietą.

Wraz z bogaceniem się społeczeństwa poprawił się jadłospis przeciętnego Polaka, rzadko zdarzają się niedobory witamin A czy E, zatem znacznie rzadziej występuje też spowodowana nimi kurza ślepota (poprawnie ślepota zmierzchowa). Dlatego współcześnie w Polsce ogromna większość przypadków ślepoty zmierzchowej ma podłoże dziedziczne, na przykład związane z retinopatią barwnikową. Czasem tylko spotykamy się z pogorszeniem widzenia po zmierzchu będącym skutkiem awitaminozy. To natomiast poważny problem krajów rozwijających się, gdzie rocznie około pół miliona dzieci traci wzrok z jej powodu. Z myślą o walce z kurzą ślepotą upowszechnia się tam na przykład hodowlę genetycznie zmodyfikowanego"złotego ryżu", który zawiera prowitaminę A.

Kurza ślepota (ślepota zmierzchowa) – jakie mogą być przyczyny?

Niedobór witaminy A powoduje szereg powiązanych ze sobą objawów ocznych, w tym nadmierne rogowacenie, utratę przezroczystości oraz wysychanie spojówki i rogówki (kseroftalmię), rozmiękanie rogówki (kerotomalację), czy właśnie upośledzenie adaptacji do widzenia po zmroku. Ta awitaminoza uniemożliwia bowiem syntezę rodopsyny (purpury wzrokowej, barwnika występującego w pręcikach siatkówki oka), a proces ten odpowiada za widzenie zmierzchowe.  

To dlatego można mówić o zwiększonym ryzyku wystąpienia ślepoty zmierzchowej u osób niedożywionych, czy cierpiących na zaburzenia odżywiania, takie jak: anoreksja, bulimia, ortoreksja. Do takiej awitaminozy może również dojść nie tylko z powodu ubogiej diety, ale też z powodu złego przyswajania witaminy A. Dotyczy to m.in. osób cierpiących na niewydolność trzustki, na przykład w przebiegu mukowiscydozy, co upośledza przyswajanie tłuszczów, w których rozpuszczalna jest witamina A. Z podobnych względów kurza ślepota może towarzyszyć nadużywaniu alkoholu – organizm osoby uzależnionej od alkoholu ma problem z magazynowaniem tej witaminy w wątrobie. Należy ją wówczas suplementować.

Kurza ślepota (ślepota zmierzchowa) – jakie mogą być dodatkowe objawy?

Upośledzeniu widzenia po zmroku z powodu niedoboru witaminy A najprawdopodobniej będą towarzyszyć też inne objawy tej awitaminozy, takie jak:

  • sucha i łuszcząca się skóra,
  • kruche, łamliwe paznokcie i włosy,
  • wysuszenie spojówek oczu,
  • brak apetytu,
  • podatność na infekcje,
  • osłabienie organizmu,
  • ciągłe zmęczenie.

Kurza ślepota (ślepota zmierzchowa) – jak wygląda leczenie?

W przypadku dużego niedoboru witaminy A postęp kurzej ślepoty może być gwałtowny, a niepodjęcie leczenia może doprowadzić nawet do całkowitej utraty wzroku. Polega ono na podawaniu pacjentowi doustnie lub domięśniowo witaminy A i wspomagająco witaminy E. Ponadto stosuje się miejscowo preparaty nawilżające oko. Taka terapia pomaga zatrzymać postęp choroby i poprawić komfort widzenia, ale niestety nie cofnie zmian chorobowych. Jeśli awitaminoza doprowadziła do poważnego uszkodzenia wzroku, istnieje możliwość wszczepienia w strukturę oka specjalnego implantu, który pozwala przetworzyć obraz na impuls nerwowy. Umożliwia to rozróżnianie kształtów, czy dostrzeganie plam światła.

Kurza ślepota (ślepota zmierzchowa) – profilaktyka

Warto zadbać o prewencję kurzej ślepoty, czyli dobrze zbilansowaną dietę, która dostarczy odpowiedniej ilości witaminy A. Jej naturalnymi źródłami są np.produkty mleczne, tłuste ryby morskie, jaja, marchew i inne warzywa oraz owoce o pomarańczowej lub czerwonej barwie.
W zapobieganiu kurzej ślepocie istotna jest również odpowiednia ilość cynku w diecie, który wpływa na metabolizm, w tym wchłanianie, transport oraz utylizację witaminy A. Warto dodać, że witamina A to silny antyoksydant, który, wymiatając wolne rodniki niszczące siatkówkę oka, zmniejsza ryzyko wystąpienia też innych chorób okulistycznych, na przykład zwyrodnienia plamki związanego z wiekiem (AMD).

Prof. Jerzy Szaflik jest założycielem Centrum Mikrochirurgii Oka "Laser".