Jaskra – podstępna choroba oczu

12.03.2019
Aktualizacja: 07.06.2019 14:59
Jaskra - jak ropoznać tę chorobę?

W Polsce ponad milion osób choruje na jedną z odmian jaskry. Niestety tylko połowa z nich wie o swojej chorobie. Sprawdź, jakie są skutki nieleczenia jaskry i jak ją można rozpoznać.

Jaskra to nie jedna choroba, ale grupa chorób, w których istotą jest postępujący zanik nerwu wzrokowego. Niestety w początkowej fazie choroby nie daje ona żadnych niepokojących objawów i dlatego diagnozowana jest zbyt późno, gdy dojdzie już do nieodwracalnych zmian, a nawet całkowitej utraty wzroku.  Szacuje się, że w samej Polsce chorych na jaskrę jest około miliona osób, ale tylko połowa z nich jest zdiagnozowana i odpowiednio leczona. Właśnie ze względu na częstość występowania i trudną diagnozę jaskra nazywana jest chorobą cywilizacyjną.

Jakie są przyczyny jaskry?

Aby dowiedzieć się, dlaczego jaskra jest tak podstępna, trzeba zrozumieć, jaki jest jej mechanizm. W patogenezie tej choroby główne role odgrywają: nerw wzrokowy oraz ciśnienie wewnątrzgałkowe.

Nerw wzrokowy pełni ważną funkcję łącznika pomiędzy okiem i mózgiem. Dzięki niemu obraz zarejestrowany przez oko (a właściwie siatkówkę) przekazywany jest do mózgu. Gdybyśmy próbowali wyobrazić sobie nerw wzrokowy, to przypominałby on kabel elektryczny utworzony z powiązanych w pęczki przewodów – włókien nerwowych siatkówki. Te włókna są wypustkami komórek siatkówki i stanowią powierzchowną warstwę dna oka.

Niestety wskutek zaburzeń ciśnienia wewnątrzgałkowego może nastąpić zanik poszczególnych pęczków włókien nerwowych i tym samym dochodzi do utraty części postrzeganego obrazu oraz ubytków w polu widzenia. Stale wysokie ciśnienie wewnątrzgałkowe przyczynia się do postępującego obumierania włókien nerwowych siatkówki, co prowadzi do całkowitej utraty widzenia przez chore oko. Oznacza to nieodwracalny zanik nerwu wzrokowego, gdyż zniszczone elementy nerwowe oka się nie odtwarzają.

Głównym czynnikiem powodującym zanik warstwy włókien nerwowych siatkówki jest zbyt wysokie dla danego oka ciśnienie wewnątrzgałkowe (jego norma wynosi od 10 do 21 mm Hg). Wzrasta ono, gdy ciecz wodnista, która stale jest wytwarzana w oku, nie może wydostać się do krwiobiegu, bo kąt przesączania – czyli jego odpływ – jest blokowany.  

Jaskra – jakie objawy powinny nas zaniepokoić?

Istnieją dwie podstawowe odmiany jaskry:

  • jaskra otwartego kąta – to najczęściej występujący typ tej choroby (szacuje się, że w Europie dotyczy około 90% przypadków zachorowań). W tym typie jaskry odpływ cieczy wodnistej jest ograniczony. Ciśnienie wewnątrzgałkowe wzrasta powoli i tym samym nerw wzrokowy jest niszczony stopniowo. Objawy sugerujące ten typ jaskry są nieswoiste i rzadko kojarzone z chorobami oczu. Na przykład okresowo może wystąpić ból gałek ocznych, bóle głowy, zamazanie widzenia określane jako obraz „tęczowych kół” wokół źródeł światła.
  • jaskra zamykającego się kąta przesączania – w tym przypadku za zamknięcie się kąta przesączania odpowiada specyficzna budowa oka – odpływ cieczy wodnistej jest blokowany przez tęczówkę. Do zaburzenia może dojść, np. w wyniku silnego stresu albo poszerzenia źrenicy. W tym typie jaskry zmiany postępują bardzo szybko. Objawy, które mogą sugerować ten typ jaskry, to: silne bóle głowy i oczu, przekrwienie gałek ocznych, nudności, wymioty, pogorszenie widzenia, wrażenie „tęczowej poświaty”.

Ważne

Jeśli poczujesz, że Twoje gałki oczne są twarde jak kamień, natychmiast zgłoś się do okulisty. Ten objaw sugeruje wzrost ciśnienia gałki ocznej i wymaga natychmiastowej interwencji lekarza

Jaskra – kto jest najbardziej narażony na zachorowanie?

Panuje przekonanie, że na jaskrę chorują głównie osoby starsze, ale tak naprawdę ta choroba może pojawić się nawet u dzieci i młodzieży. Do grupy szczególnego ryzyka zalicza się osoby powyżej 35. roku życia (ryzyko zachorowania rośnie wraz z wiekiem), mające niskie ciśnienie tętnicze (lub zbyt intensywnie leczone nadciśnienie krwi), cierpiące na krótkowzroczność, migrenowe bóle głowy czy chorujące na przewlekłe schorzenia, takie jak miażdżyca i cukrzyca, a także mające cienkie rogówki oczu.

Ryzyko zachorowania na jaskrę jest większe również u palaczy, a także u osób, których najbliżsi chorują na tę chorobę (w tym przypadku ryzyko rośnie nawet 8-krotnie). Do rozwoju tej choroby może dojść również z powodu zaburzenia gospodarki tłuszczowej (hipercholesterolemia i hiperlipidemia), długotrwałego stresu oraz problemów naczyniowo-skurczowych (objawiających się zimnymi stopami i dłońmi).

Dlaczego jaskra jest tak niebezpieczna?

Jaskra to bardzo niebezpieczna i podstępna choroba, bo może prowadzić do całkowitej utraty wzroku. Wiele osób nie wie, że choruje na jaskrę, ponieważ choroba ta nie daje wyraźnych i charakterystycznych objawów, typowych dla tego schorzenia. Nawet uszkodzenie wzroku może nie zostać w porę zauważone, a to dlatego, że braki w jednym oku mogą być kompensowane przez drugie oko, a nawet przez ośrodkowy układ nerwowy. Kiedy zmiany zostaną zauważone, jest już zwykle za późno, by można było uratować wzrok.

Jakie badania są pomocne w diagnostyce jaskry?

W trakcie kontrolnej wizyty u okulisty należy poprosić o wykonanie badania profilaktycznego w kierunku jaskry. Takie badanie wystarczy zrobić raz w roku. Składa się ono z kilku elementów:

  • badania ciśnienia wewnątrzgałkowego – jego podwyższona wartość powinna być sygnałem ostrzegawczym;
  • oceny tarczy nerwu wzrokowego – to badanie pozwala stwierdzić anatomiczne uszkodzenia, które powstają w obrębie tarczy nerwu wzrokowego. W przebiegu tej choroby, w centrum tarczy nerwu wzrokowego, pozbawionej włókien, powstaje zagłębienie jaskrowe.

Dodatkowo okulista może wystawić skierowania na następujące badania:

  • tomografię tarczy nerwu wzrokowego (HRT) – badanie umożliwia ocenę ilości tkanki nerwowej w nerwie wzrokowym;
  • pomiar grubości warstwy włókien nerwowych siatkówki (GDx) –  badanie umożliwia dokonanie automatycznej analizy statystycznej postępu zmian jaskrowych;
  • pomiar grubości warstwy komórek zwojowych siatkówki (GCL/GCC) – badanie umożliwia ocenę ilości komórek zwojowych (zanik tych komórek jest przyczyną ślepoty w przebiegu jaskry);
  • tomografia przedniego odcinka gałki ocznej z możliwością oceny głębokości komory przedniej w konfiguracji podstawy tęczówki i szerokości kąta komory przedniej w warunkach pełnego oświetlenia i ciemności;
  • pachymetria – jest to badanie uzupełniające badające pomiar grubości rogówki;
  • pola widzenia metodą perymetrii zdwojonej częstotliwości FDT Matrix – umożliwia pomiar czułości siatkówki, które pokazuje, w jakim stopniu zagrożone jest widzenie pacjenta.

Leczenie jaskry – jakie stosuje się metody?

Celem leczenia jest przede wszystkim zatrzymanie postępu choroby poprzez obniżenie ciśnienia wewnątrzgałkowego. W tym celu chory stosuje leki w postaci kropli obniżających wartość ciśnienia. Jeśli leczenie zachowawcze nie przynosi efektu, zaleca się leczenie operacyjne (w przypadku jaskry zamykającego się kąta przesączania) lub zabieg laserowy (w przypadku jaskry pierwotnej wąskiego kąta przesączania). Zabiegi u tych pacjentów są wykonywane w celu zapobieżenia nagłemu wzrostowi ciśnienia w gałce ocznej (ostremu atakowi jaskry).

Niestety leczenie operacyjne czy laserowe jest bardzo rzadkie – w Polsce wykonuje się tylko 5 000 operacji w ciągu roku. To oznacza, że poddaje się temu leczeniu jedynie 1% chorych, u których zdiagnozowano tę chorobę.

Źródło: materiały Polskiego Towarzystwa Okulistycznego