„Białko nieśmiertelności” — polska recepta na jaskrę?

Monika Piorun
12.03.2018 16:10
„Białko nieśmiertelności” — polska recepta na jaskrę?
fot. Shutterstock

Nazywa się HuR i występuje w komórkach zwojowych siatkówki. W wysokich stężeniach sprawia, że stają się bardziej odporne na uszkodzenia spowodowane m.in. przez jaskrę i znacznie spowalniają rozwój choroby. Naukowcy ze Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach, którzy potwierdzili tę zależność, dostali prawie 1,2 mln zł grantu na rozwój terapii eksperymentalnej dotyczącej „białka nieśmiertelności”. 

Choć jeszcze do niedawna jaskra była uważana za chorobę nieuleczalną, to jednak na obecnym etapie rozwoju medycyny naukowcy potrafią już za pomocą terapii genowej regenerować w znacznym stopniu komórki uszkodzone pod wpływem jaskry. Jako pierwszym na świecie udało się to badaczom z amerykańskiego Uniwersytetu Stanforda. Polscy badacze nie pozostają jednak w tyle. Zespół ekspertów ze Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach opracował nowatorską terapię tzw. białkiem nieśmiertelności. Na czym polega?

Nowa metoda opóźnia rozwój jaskry nawet dwukrotnie

Jaskra powoduje uszkodzenie komórek zwojowych siatkówki i jest główną przyczyną nieodwracalnej ślepoty na świecie. Choroba zwykle atakuje nagle, nie dając wcześniej wyraźnych objawów. Głównym czynnikiem zachorowania jest wysokie ciśnienie wewnątrzgałkowe, dlatego większość metod leczenia opiera się przede wszystkim na jego obniżeniu. U części pacjentów choroba postępuje jednak pomimo obniżenia ciśnienia.

Dotąd nie potrafiono w wystarczającym stopniu zabezpieczyć pacjentów przed obumieraniem komórek nerwowych, co mogłoby opóźnić proces rozwoju choroby. Wieloletnie badania prowadzone na modelach zwierzęcych przez zespół badawczy pod kierunkiem prof. Joanny Lewin-Kowalik pozwoliły jednak dowieść, że u laboratoryjnych szczurów chorujących na jaskrę dzięki innowacyjnej terapii udało się nawet dwukrotnie opóźnić czas od rozpoczęcia choroby aż do całkowitej utraty wzroku.

Jednym z mechanizmów rozwoju jaskry jest specyficzne białko (HuR). Jego zawartość jest obniżona zarówno w siatkówkach pacjentów cierpiących na jaskrę, jak i u laboratoryjnych szczurów, u których jaskrę wywołano jedynie do celów badawczych.

Białko, które hamuje uszkodzenie wzroku

Jak tłumaczy kierownik projektu, dr Adrian Smędowski z Katedry Fizjologii Wydziału Lekarskiego SUM w Katowicach:

W naszych wieloletnich obserwacjach odkryliśmy, że białko regulatorowe o nazwie HuR występujące w komórkach zwojowych siatkówki może zahamować obumieranie tych komórek w przebiegu jaskry lub nawet pobudzić ich regenerację.

HuR bywa nawet czasem nazywane białkiem nieśmiertelności, ponieważ komórki, w których jest obecne w dużych stężeniach, są bardziej odporne na czynniki uszkadzające. Dotyczy to na przykład komórek nowotworowych, w nich również stwierdzono obecność tego białka, które może przyczyniać się do ich oporności na chemioterapię.

Badania prowadzone przez kierowany przez niego zespół potwierdziły, że zawartość tego białka jest obniżona zarówno w siatkówkach pacjentów cierpiących na jaskrę, jak i u szczurów z jaskrą eksperymentalnie wywołaną do celów badawczych, co może być jednym z mechanizmów rozwoju tej choroby.

Dzięki nowej terapii opracowanej przez śląskich naukowców szczury biorące udział w badaniu (nawet z bardzo wysokim ciśnieniem wewnątrzgałkowym) traciły wzrok nie po 80, a po 120 dniach. Okres, w którym chore osobniki zachowały zdolność widzenia, wydłużył się o połowę. W odniesieniu do ludzi mogłoby to oznaczać zahamowanie procesu rozwoju jaskry o czas mierzony nawet w latach. Zdaniem ekspertów wyniki badań są bardzo obiecujące.

Dr Smędowski tłumaczy, że:

Z wykorzystaniem najnowszych metod inżynierii genetycznej dostarczamy więc do oka dodatkowy gen, który odpowiada za produkcję białka HuR, aby zwiększyć jego zawartość w komórkach zwojowych siatkówki. Robimy to za pomocą iniekcji do ciała szklistego gałki ocznej.

Nośnikiem dla genu są odpowiednio spreparowane wirusy, co jest sprawdzoną i bezpieczną metodą, powszechnie stosowaną również w terapiach genowych w różnych dziedzinach medycyny klinicznej, np. w kardiologii czy okulistyce.

Naukowcy ze Śląska (dr Adrian Smędowski, dr Marita Pietrucha-Dutczak i prof. Joanna Lewin-Kowalik) otrzymali na rozwój terapii eksperymentalnej z wykorzystaniem tzw. białka nieśmiertelności prawie 1,2 mln zł z Narodowego Centrum Nauki. Z grantu mogą korzystać w latach 2018-2021. Na to, czy opracowaną przez nich metodę hamowania rozwoju jaskry będzie można wykorzystać u ludzi, trzeba poczekać jeszcze kilka lat. Jeśli wyniki badań się potwierdzą, może to oznaczać spory przełom dla chorych na tę podstępną chorobę.

Prof. Marta Misiuk-Hojło z Uniwersytetu Medycznego im. Piastów Śląskich we Wrocławiu tłumaczy, czym jest jaskra, jak sobie z nią radzić i jak jej zapobiegać.

W ramach Światowego Tygodnia Jaskry będzie można bezpłatnie zbadać wzrok pod kątem jaskry w 60 gabinetach okulistycznych na terenie całego kraju. Specjaliści zachęcają do udziału w darmowej akcji zwłaszcza osoby po 40. roku życia, szczególnie te, które chorują na cukrzycę, choroby sercowo-naczyniowe, mają nadwzroczność lub krótkowzroczność i u których jaskra występowała w rodzinie.

źródło: PAP/ Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach

_____

zdrowie.radiozet.pl/π