AMD, czyli zwyrodnienie plamki żółtej – jak wygląda leczenie?

09.09.2019
Aktualizacja: 09.09.2019 12:04
Widzenie przy zwyrodnieniu plamki żółtej

AMD to skrót odnoszący się do okulistycznej choroby, którą Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) oceniła jako społeczną, a więc zagrażającą znacznej części populacji człowieka. Na czym polega zwyrodnienie plamki żółtej i jak się je leczy, tłumaczy prof. Jerzy Szaflik, założyciel Centrum Mikrochirurgii Oka "Laser" w Warszawie.

Akronim AMD nie przywodzi Polakom na myśl wielu skojarzeń być może ze względu na jego zagraniczny rodowód. Skrótowiec ten pochodzi bowiem od angielskiego Age-related Macular Degeneration, który oznacza "zwyrodnienie plamki związane z wiekiem". Chodzi tu o plamkę żółtą, czyli centralną część siatkówki oka, w której zgromadzona jest największa liczba fotoreceptorów (zawierających żółty barwnik – stąd jej nazwa). Są one odpowiedzialne w szczególności za odbiór wrażeń świetlnych, kolorów, czy widzenie kształtów i szczegółów. W przebiegu AMD plamka ulega uszkodzeniu bądź zanikowi, a to ostatecznie może doprowadzić do ślepoty.

AMD - kogo najczęściej dotyka zwyrodnienie plamki żółtej?

AMD stanowi jedną z częstszych przyczyn utraty wzroku na świecie, zaraz po najbardziej rozpowszechnionych chorobach okulistycznych, takich jak zaćma, czy jaskra. W grupie osób po 50. roku życia – pierwszą! A to dlatego, że schorzenie to jest powiązane z wiekiem pacjenta. Dla przykładu, w grupie osób pomiędzy 50. a 60. rokiem życia odsetek chorych wynosi 0,4 proc., a w grupie osób po 80. roku stanowi on już 12 proc. Niemniej, liczba wykrywanych przypadków wciąż rośnie, a wedle części szacunków na chorobę może cierpieć już nawet 40 proc. osób w ósmej i późniejszych dekadach życia.

AMD nie dotyka jednak wszystkich w równym stopniu. Częściej chorują osoby pochodzenia kaukaskiego (rasy białej), a wśród nich kobiety. Bardziej narażone na zachorowanie są osoby o błękitnych tęczówkach – jasne oczy wpuszczają do swojego wnętrza więcej promieniowania UV, które jest jednym z czynników przyczyniających się do degeneracji plamki. Chodzi tu przede wszystkim o tzw. niebieskie światło, które jest nie tylko składnikiem światła słonecznego, ale i wszechobecnego światła emitowanego przez ekrany urządzeń elektronicznych, czy oświetlenie typu LED.

AMD - jakie są czynniki zachorowania?

Czynników zwiększających ryzyko zachorowania na zwyrodnienie plamki – prócz wieku i promieniowania niebieskiego – jest więcej. Do rozwoju AMD przyczynić się mogą też cukrzyca i nadciśnienie tętnicze oraz zaburzenia gospodarki lipidowej organizmu, takie jak podwyższony poziom cholesterolu i trójglicerydów. Ryzyko zachorowania na AMD wyraźnie zwiększa też palenie papierosów. Wśród palaczy jest ono wyższe od dwóch do sześciu razy niż wśród osób niepalących! Wymienione czynniki mają jeden wspólny mianownik – oddziałują na stan układu krwionośnego człowieka, a zatem również na stan drobnych naczyń krwionośnych znajdujących wewnątrz oka. Z kolei ich kondycja rzutuje bezpośrednio na zdrowie naszych oczu. Prócz czynników środowiskowych, prawdopodobnie znaczenie mają dodatkowo czynniki dziedziczne.

AMD - jakie mogą być postacie zwyrodnienia plamki żółtej?

AMD występuje obuocznie, ale stopień zaawansowania zmian jest zazwyczaj różny dla każdego z oczu. Choroba ma dwie postacie: suchą, która jest zdecydowanie częstsza (około 90 proc. przypadków), ma łagodniejszy, powolny przebieg i zazwyczaj w mniejszym stopniu upośledza widzenie, a także wysiękową (mokrą) – rzadszą, ale charakteryzującą się gwałtownym rozwojem. Co szczególnie ważne, postać sucha w każdym momencie może przekształcić się w mokrą.

AMD - jakie są objawy zwyrodnienia plamki żółtej?

Początkowe objawy choroby mogą być niecharakterystyczne i subtelne – takie jak osłabienie widzenia w warunkach słabszego oświetlenia bądź pogorszenie ostrości widzenia do bliży. W miarę postępowania schorzenia jego objawy stają się bardziej typowe. Zwykle są to różnego rodzaju zniekształcenia widzianego obrazu, czyli tak zwane metamorfopsje (takie jak falowanie czy wykrzywienia lub załamania, szczególnie zauważalne przy patrzeniu na proste linie czy obiekty o geometrycznych kształtach). Chorzy mogą skarżyć się też na występującą w centrum pola widzenia ciemną lub szarą, nieruchomą plamę o różnym stopniu przejrzystości. Rzadziej występuje objaw widzenia przedmiotów w pomniejszeniu lub powiększeniu, nazywany odpowiednio mikropsją lub makropsją. Z czasem intensywność objawów narasta coraz bardziej, aż do momentu, w którym centrum pola widzenia chorego niemal w całości zajmuje czarna plama.

AMD - profilaktyka i leczenie zwyrodnienia plamki żółtej

By nie dopuścić do takiej sytuacji przy pierwszym (jakimkolwiek!) dyskomforcie związanym z widzeniem należy udać się do okulisty, co umożliwi wczesne zdiagnozowanie choroby i wdrożenie leczenia. Wprawdzie zwyrodnienie plamki związane z wiekiem to schorzenie którego nie potrafimy wyleczyć, ale możemy znacznie spowolnić jego rozwój. W przypadku suchej, początkowej postaci tej choroby istotne dla zachowania wzroku jest prowadzenie zdrowego stylu życia. Szczególnie ważna jest rezygnacja z palenia tytoniu, która wymieniana jest też jako jeden z najważniejszych czynników zapobiegania chorobie.

Należy też zadbać o zdrową, lekką, zrównoważoną dietę i odpowiednią suplementację. Warto przyjmować preparaty z luteiną i zeaksantyną – to przeciwutleniacze, które ograniczą dalszą degradację plamki żółtej i siatkówki spowodowaną działaniem wolnych rodników tlenowych. W ocenie części pacjentów przynoszą też pewną poprawę widzenia. Suplementować należy również beta-karoten, witaminy C i E, kwasy omega-3, czy minerały takie jak cynk, miedź i selen. Dowiedziono, iż uzupełnianie diety o te substancje pozwala opóźnić progresję AMD aż o jedną czwartą.

AMD - jakie są rokowania tej choroby?

W przypadku łagodnej formy suchego AMD, przy stosowaniu się do powyższych wskazówek, rokowania są dość dobre – statystycznie jedynie 15% przypadków AMD przekształca się do postaci zaawansowanej (10% to postać wysiękowa, a 5% to postać zanikowa). Osoby chore na AMD powinny być pod systematyczną opieką okulisty, gdyż wczesne wykrycie, że schorzenie zmienia się w groźną postać wysiękową, pozwala zastosować zabiegi hamujące dalszą progresję, a tym samym uratować wzrok. Wśród nich najczęściej stosuje się iniekcje doszklistkowe (zastrzyki do wnętrza gałki ocznej), czyli tak zwaną terapię anty-VFEG. Podawane preparaty (istnieją trzy: Lucentis, Eylea, Macugen) pozwalają w większości przypadków zatrzymać rozwój choroby, ale terapię taką należy powtarzać. Jest ona realizowana w ramach programu lekowego NFZ.

Prof. Jerzy Szaflik jest założycielem Centrum Mikrochirurgii Oka "Laser" w Warszawie.