Zamknij

Pierwsze wczesne objawy raka trzonu macicy. Kiedy do lekarza?

21.11.2022
Aktualizacja: 21.11.2022 14:04

Obfite krwawienie pojawiające w okresie menopauzalnym, a po menopauzie krwawienie lub plamienie – to może być objaw raka trzonu macicy. Rozwija się on w endometrium, czyli w błonie śluzowej, która naturalnie wyściela jamę macicy, stąd jego druga nazwa – rak endometrium.

Rak trzonu macicy objawy i leczenie
fot. Shutterstock
  1. Ile kobiet w Polsce choruje na raka trzonu macicy?
  2. Jakie mogą być przyczyny rozwoju raka trzonu macicy?
  3. Rak trzonu macicy – jakie są rokowania?
  4. Rak trzonu macicy – diagnoza
  5. Jak leczy się raka trzonu macicy?
  6. Immunoterapia – na czym polega ten typ leczenia?
  7. Czym są testy dMMR?
  8. Rak trzonu macicy – profilaktyka

Rak trzonu macicy (rak endometrium) najczęściej rozwija się u kobiet w wieku okołomenopauzalnym i pomenopauzalnym, ale oczywiście może pojawić się również u kobiet młodych (około 5 proc. przypadków). W tym ostatnim przypadku zazwyczaj kobiety są obarczone mutacjami genetycznymi, w których predyspozycje do zachorowania są większe (mowa o zespole Lynch II – gruczolakoraki różnych narządów, zespole Cowdena).

Ile kobiet w Polsce choruje na raka trzonu macicy?

Z danych z 2019 r. wynika, że na raka trzonu macicy rocznie choruje około 6 tys. kobiet. W porównaniu z rokiem 1999 widoczny jest prawie dwukrotny wzrost liczby zachorowań, a także śmiertelności z powodu tego raka. W porównaniu z innymi krajami jest to szczególnie widoczne w grupie chorych powyżej 65. roku życia.

Jakie mogą być przyczyny rozwoju raka trzonu macicy?

Przyczyn rozwoju raka trzonu macicy może być wiele, ale najczęściej wskazuje się na zmiany cywilizacyjne, w tym m.in.:

  • siedzący tryb życia oraz nieprawidłową dietę, co wiąże się z otyłością (choroba ta podwyższa ryzyko zachorowania na ten nowotwór 2,5 razy),
  • cukrzycę, której liczba nowych przypadków stale wzrasta (podwyższony poziom glukozy zmienia zarówno stężenie, jak i działanie estrogenów, które stymulują błonę śluzową trzonu macicy).

Rak trzonu macicy – jakie są rokowania?

Ponad 75 procent przypadków raka trzonu macicy jest rozpoznawanych w I stadium zaawansowania. Ponad 90 procent tych pacjentek może przeżyć nawet 5 lat. Natomiast w czwartym – najbardziej zaawansowanym stopniu – zwłaszcza w sytuacji przerzutów odległych, trudno osiągnąć trwałe i pełne wyleczenie, a przeżycie 5 lat dotyczy tylko kilkunastu procent chorych.

Na rokowania w chorobie, a przede wszystkim na śmiertelność, ma wpływ kilka czynników. Po pierwsze, wiele kobiet leczonych jest w ośrodkach mało wyspecjalizowanych, niemających doświadczenia w leczeniu tego typu nowotworu. Brakuje wtedy często diagnostyki obrazowej, nie ma dostępności do niezbędnej obecnie diagnostyki molekularnej. Po drugie, u wielu chorych występują również schorzenia współistniejące.

Ważne jest i to, że około 20 proc. przypadków stanowią pacjentki z zaawansowanymi postaciami raka, gdzie odsetek nawrotów choroby i niepowodzeń leczenia jest wyższy. To również wpływa na śmiertelność.

– Nawrót choroby jest niewyleczalny, więc każda forma jego leczenia jest leczeniem paliatywnym. Naszym zadaniem jest jednak takie prowadzenie pacjentki, żeby w miarę możliwości przekształcić chorobę nawrotową w chorobę przewlekłą – wyjaśnia dr n. med. Anna Dańska-Bidzińska z II Kliniki Położnictwa i Ginekologii, Oddział Ginekologii Onkologicznej,  Szpital Kliniczny WUM im. księżnej Anny Mazowieckiej w Warszawie, i dodaje: – Aby prowadzić chore przez wiele lat, oczywiście z okresowym leczeniem, musimy dysponować bardzo dokładną diagnostyką obrazową, a przede wszystkim histopatologiczno-molekularno-genetyczną na samym początku leczenia, bo tylko wtedy można precyzyjnie zakwalifikować chorą do poszczególnych terapii, oraz stosować odpowiednie metody w odpowiednich sekwencjach. Nawrót choroby nie zawsze więc jest natychmiastowym wyrokiem.

Rak trzonu macicy – diagnoza

– W przypadku raka trzonu macicy najważniejsza jest więc diagnostyka. Bez dobrej diagnostyki histopatologicznej, genetycznej i molekularnej nie ma dobrego leczenia onkologicznego – uważa dr n. med. Anna Dańska-Bidzińska i dodaje: – Gdy pacjentka zgłasza się do lekarza z powodu nieprawidłowych krwawień, powinna zostać skierowana na histeroskopię, czyli wprowadzenie kamery do jamy macicy w celu oceny jej stanu i pobrania materiału do badania histopatologicznego. To ostatnie badanie wykonuje się również po operacji, gdy ocenia się materiał pooperacyjny.

Istotnym elementem diagnostyki są również badania immunohistochemiczne, w których ocenia się ekspresję białek, a także badania molekularne i genetyczne. Można je wykonać zarówno na etapie oceny materiału z zabiegu diagnostycznego, jak i operacyjnego po chirurgicznym leczeniu rozpoznanego nowotworu.

– Wyniki tych badań dają informacje nie tylko o wskazaniach do leczenia uzupełniającego, ale również potencjalnej odpowiedzi na nowoczesne terapie – wyjaśnia dr Dańska-Bidzińska i dodaje: – Im wcześniej mamy informację o tym, czy pacjentka może być leczona za pomocą np. immunoterapii, tym lepiej.

Jak leczy się raka trzonu macicy?

Istnieje wiele metod leczenia. Ekspertka wymienia m.in.:

  • leczenie chirurgiczne (usunięcie macicy z przydatkami i węzłami chłonnymi),
  • radioterapię (w tym teleradioterapię, czyli napromienianie ze źródeł zewnętrznych, jak i brachyterapię – napromienianie kontaktowe czy śródtkankowe),
  • chemioterapię,
  • hormonoterapię,
  • immunoterapię.

Ważne!

Najnowocześniejszą metodą leczenia raka trzonu macicy jest immunoterapia. Warto również podkreślić, że coraz powszechniejsza jest również chirurgia małoinwazyjna, czyli operacje laparoskopowe.

Immunoterapia – na czym polega ten typ leczenia?

– Immunoterapia stanowi przełom w leczeniu onkologicznym. W przeciwieństwie do chemioterapii, działanie immunoterapii nie polega na niszczeniu komórki nowotworowej, tylko na aktywacji układu immunologicznego, który na nowo rozpoznaje komórkę nowotworową jako obcą i pobudza kaskadę zjawisk powodujących jej zniszczenie – wyjaśnia dr Dańska-Bidzińska i dodaje: – Na świecie i w Europie zostały zarejestrowane leki z grupy immunoterapii, np. dostarlimab, inhibitor programowanej śmierci komórki, który jest niezwykle skuteczny w określonym typie raka trzonu macicy. W nawrotowym raku trzonu macicy, w przypadku progresji po chemioterapii, daje 44-proc. odsetek odpowiedzi w postaci częściowej lub całkowitej remisji. Co więcej, u 12 proc. kobiet odnotowujemy stabilizację choroby, co w przypadku choroby nawrotowej również oznacza sukces.

Ekspertka podkreśla, że odpowiedź na tego typu leczenie jest długotrwała. W badaniach stwierdzono bowiem, iż prawdopodobieństwo otrzymania odpowiedzi po 2 latach obserwacji wynosi prawie 84 procent. Są to więc znakomite wyniki.

Dostarlimab charakteryzuje się bardzo dobrą tolerancją – tylko u 3 procent pacjentek w badaniu klinicznym trzeba było zaprzestać leczenia. Niestety ten lek nie jest jeszcze w Polsce refundowany.

– Mamy nadzieję, że wkrótce będzie, w ramach programu lekowego. Obecnie w przypadku choroby nawrotowej istnieje możliwość wystąpienia o leczenie dostarlimabem w ramach tzw. ratunkowego dostępu do technologii lekowych (RDTL) – wyjaśnia lekarka i dodaje: – Terapia ta jest możliwa u tych pacjentek, u których stwierdzono nieprawidłowy mechanizm naprawy niesparowanych zasad (dMMR). W tej grupie chorych odsetek odpowiedzi na dostarlimab jest bowiem najwyższy. Dlatego tak ważne jest, żeby diagnostyka molekularna pojawiła się już od początku, na etapie diagnostyki histopatologicznej.

Czym są testy dMMR?

Testy dMMR pomagają ocenić, czy w danym raku trzonu macicy istnieje zaburzony mechanizm naprawy DNA w postaci tzw. mechanizmu naprawy niesparowanych zasad. Pacjentki, u których stwierdza się ten mechanizm, gorzej rokują, mają wyższy odsetek nawrotów. Stwierdzamy go w 30 proc. raków trzonu macicy. U tych chorych mało skuteczna jest chemioterapia, ale są one bardzo dobrymi kandydatkami do zastosowania immunoterapii.

Testy dMMR można wykonać zarówno w badaniu histopatologicznym, jak i w badaniach genetycznych, które pozwalają wyodrębnić 4 podtypy molekularne. Jeden z nich cechuje się zaburzonym mechanizmem naprawy niesparowanych zasad i to właśnie są raki dMMR.

NFZ refunduje badania genetyczne w ramach tzw. świadczeń odrębnie kontraktowanych.

Rak trzonu macicy – profilaktyka

Niestety profilaktyka raka trzonu macicy jest trudna, bo  – jak wyjaśnia dr Anna Dańska-Bidzińska – nie ma żadnej metody skriningowej. Cytologia nie wykrywa raka trzonu macicy, bo dotyczy innego nowotworu (raka szyjki macicy).

Aby więc zapobiec rakowi trzonu macicy lub wykryć go w jak najwcześniejszych stadium należy regularnie odwiedzać ginekologa – chociaż raz na rok, półtora, a przynajmniej raz na 2 lata.

Po menopauzie można oceniać grubość endometrium i jego echogenność podczas badania ultrasonograficznego. U pacjentek, które jeszcze nie mają patologicznych krwawień, widać już w USG transvaginalnym pogrubienie błony śluzowej trzonu macicy. U pacjentek, które nie stosują hormonalnej terapii zastępczej (HTZ), graniczna wartość grubości endometrium wynosi 5 milimetrów, natomiast u tych, które stosują HTZ – około 8 milimetrów.

Warto jednak wspomnieć, iż rak trzonu macicy może się również rozwijać w cienkim, 2-4-milimetrowym endometrium, co daje objawy w postaci nieprawidłowych krwawień. Wtedy – jak zawsze – należy jak najszybciej rozpocząć diagnostykę.

Źródło: Prelekcja dr n. med. Anny Dańskiej-Bidzińskiej w trakcie XXI Ogólnopolskiej Konferencji „Polka w Europie”, zorganizowanej pod hasłem „Nauki medyczne w poszukiwaniu skutecznych terapii. Zdrowie po pandemii SARS-CoV-2” organizowana przez Stowarzyszenie Dziennikarze dla Zdrowia, listopad 2022.

loader

Uwaga!

Powyższa porada nie może zastąpić wizyty u specjalisty. Pamiętaj, że w przypadku jakichkolwiek problemów ze zdrowiem należy skonsultować się z lekarzem.