Wczesne objawy raka jajnika – kiedy należy zgłosić się do ginekologa?

08.05.2020
Aktualizacja: 08.05.2020 13:46
Rak jajnika - wczesne objawy
fot. Shutterstock

Jakie wczesne objawy mogą wskazywać na raka jajnika? Co może przyspieszyć diagnozę tej choroby? Dlaczego tak wiele kobiet umiera z powodu raka jajnika? Wyjaśniamy. 

Jakie mogą być wczesne objawy raka jajnika?

Wczesne objawy raka jajnika są bardzo niespecyficzne i dotyczą głownie przewodu pokarmowego, ale również układu moczowego. Mogą one występować nawet rok przed rozpoznaniem raka jajnika. Należą do nich:

  • puste odbijanie,
  • zaparcia,
  • luźne stolce,
  • uczucie pełności w brzuchu,
  • uczucie, jak przy zapaleniu pęcherza moczowego,
  • problemy z oddawaniem moczu,
  • plamienia.

Symptomy charakterystyczne dla schorzeń narządu rodnego, takie jak nietypowe krwawienia, ucisk w miednicy pojawiają się znacznie rzadziej w przypadku tego nowotworu.

Rozpoznanie raka jajnika – jakie parametry bierze się pod uwagę?

Klasyczna kombinacja objawów wskazująca na raka jajnika to:

Czy rak jajnika dotyczy tylko jajników?

Rak jajnika, pomimo swojej nazwy, nie zawsze dotyczy samych jajników. Tak naprawdę choroba rozprzestrzenia się szybko i w większości przypadków obserwuje się tzw. rozsiew otrzewnowy, czyli obecność guzów na innych narządach jamy brzusznej – może zajmować jelita, wątrobę, śledzionę i inne tkanki. Jajniki są organami leżącymi dosyć swobodnie w jamie brzusznej, dlatego komórki raka mają łatwość przenoszenia się na inne narządy. Rokowania w chorobie są tym gorsze, im później rak zostanie zdiagnozowany.

  • płyn w jamie brzusznej,
  • guz przydatków,
  • wysoki marker CA 125.

Do pełnego rozpoznania choroby lekarz potrzebuje jeszcze materiału histopatologicznego.

Nie ma prostych metod diagnostycznych ani badania, które wykryłoby raka jajnika w stadium początkowym. Pomocne może być przezpochwowe badanie ultrasonograficzne, które co prawda obrazuje niektóre zmiany w jajnikach, lecz najczęściej są to niegroźne torbiele. Obecnie w diagnostyce wykorzystuje się  ocenę markerów nowotworowych Ca-125 oraz HE-4, wykonywaną razem z badaniem USG. Jednak w początkowych stadiach tego nowotworu  poziom Ca-125 może nie odbiegać od normy, a z kolei podwyższony nie musi akurat świadczyć o tej chorobie czy w ogóle o chorobie. Marker HE-4 jest bardziej czuły w raku jajnika, lecz też nie daje jednoznacznej oceny w pierwotnej fazie jego rozwoju.

Dlaczego umieralność z powodu tego nowotworu jest taka wysoka w Polsce?

Niestety w Polsce, ale i na całym świecie, nie ma narzędzi do badań przesiewowych. Dlatego stany przedrakowe nie są odpowiednio wcześnie wychwytywane. Kobiety zgłaszają się do lekarza, gdy zmiany są zaawansowane, gdy rak jest rozsiany.

– Rak jajnika jest agresywny i często przebiega szybko. Jego komórki łatwo złuszczają się z nabłonka pokrywającego jajnik lub z jajowodu i krążą w jamie brzusznej, wszczepiając się w różne miejsca. Bywa, że znajdujemy zaawansowany rak jajnika u kobiety, która 3 miesiące wcześniej była u ginekologa i nic niepokojącego się nie działo – tłumaczy dr hab. n. med. Radosław Mądry, ginekolog-onkolog, kierownik Oddziału Ginekologii Onkologicznej w Szpitalu Przemienienia Pańskiego w Poznaniu, członek zarządu Polskiego Towarzystwa Ginekologii Onkologicznej, przewodniczący Polskiej Grupy ds. Raka Jajnika.

Komórki nowotworowe rozwijają się w jajnikach, w otaczających je tkankach lub w jajowodach. Niekiedy proces nowotworowy rozpoczyna się w błonie wyściełającej jamę brzuszną, czyli w otrzewnej. Często rak jajnika długo nie daje niepokojących objawów, długo „nie boli”, by nagle ostro zaatakować. Jego komórki mogą łatwo odrywać się od pierwotnego guza i przemieszczać w jamie brzusznej. Atakują inne narządy, np. jelita, wątrobę, żołądek. Dopiero w zaawansowanym stadium choroby pojawiają się pewne objawy, jednak często  są one utożsamiane z dolegliwościami gastrycznymi (patrz powyżej).  

Jakie są szanse przeżycia przy raku jajnika?

W Polsce rocznie mamy około 3,5 tysiąca nowych zachorowań na raka jajnika (na świecie około 300 tysięcy). Najczęściej dotyka on kobiet w wieku około- i pomenopauzalnym. O wiele rzadziej u kobiet przed 40. rokiem życia, choć zdarza się on nawet u dziewczynek (choć naprawdę bardzo rzadko). Co ważne, wśród kobiet, które są nosicielkami mutacji genu BRCA1/2, nowotwór ten występuje częściej niż w grupie bez tej mutacji.

Niestety około 2/3 chorych umiera w ciągu pierwszych 5 lat, a wyleczalność nie przekracza niestety 20 proc. Jednak lekarze mają nadzieję, że te statystyki się zmienią. 

– Ogromne szanse daje diagnostyka molekularna, która pozwala wykrywać osoby z mutacją genów, głównie BRCA1/2. Tym osobom możemy zaproponować leczenie wydłużające czas do progresji. Ponadto po wykryciu patogennej mutacji u danej kobiety, możemy przeprowadzić badania genetyczne w jej rodzinie i w razie potrzeby zaproponować działania zmniejszające ryzyko raka, czyli usunięcie jajowodów i jajników. Ta metoda zmniejsza ryzyko rozwoju nowotworów jajnika z 50-60 procent do około 4 procent – tłumaczy dr n. med. Radosław Mądry, I dodaje: – W Izraelu, gdzie badania genetyczne i działania operacyjne redukujące ryzyko są bardzo zaawansowane, liczba nowych zachorowań na raka jajnika spada.

Co jest ważne w profilaktyce raka jajnika?

– Istotna jest możliwość zmniejszania częstości owulacji. U kobiet, które miały liczne ciąże, długo karmią piersią lub stosują antykoncepcję hormonalną zmniejsza się częstość występowania raka jajnika. Czynnikiem zwiększającymi ryzyko wystąpienia raka jajnika jest natomiast otyłość, a także hormonalna terapia zastępcza – tłumaczy dr hab. n. med. Radosław Mądry.

Dowiedz się więcej:

Źródło: materiały prasowe przygotowane w ramach Światowego Dnia Świadomości Raka Janika, przygotowane przez Stowarzyszenie Dziennikarze dla Zdrowia.