Szpiczak mnogi (plazmocytowy): przyczyny, objawy, leczenie

19.08.2019
Aktualizacja: 19.08.2019 16:35
Ból kręgosłupa to objaw szpiczaka mnogiego
fot. Shutterstock

Szpiczak mnogi, czyli plazmocytowy, to nowotwór hematologiczny wywodzący się z komórek plazmatycznych układu odpornościowego. Najbardziej charakterystycznym objawem szpiczaka jest ból kości, szczególnie ból kręgosłupa, a także ciągłe zmęczenie i częste infekcje. Dowiedz się, jak rozpoznać szpiczaka i jak leczyć tę chorobę nowotworową. 

Szpiczak mnogi (szpiczak plazmocytowy) to nowotwór powstały z komórek plazmatycznych. W Polsce szpiczak mnogi jest trzecią pod względem liczby nowych zarejestrowanych przypadków chorobą nowotworową układu limfoidalnego u dorosłych. Stanowi prawie 13% wszystkich nowotworów hematologicznych. 

Na skróty:

Szpiczak rozwija się z komórek plazmatycznych, które są rodzajem białych krwinek, produkowanych szpiku kostnym. Białe krwinki stanowią część układu odpornościowego i pomagają chronić organizm przed zakażeniami. Komórki plazmatyczne wytwarzają białka zwane przeciwciałami lub immunoglobulinami. Przeciwciała te krążą we krwi gotowe do obrony przed wirusami i bakteriami, które wtargnęły do organizmu.

Jak zatem powstaje szpiczak? Nowe komórki plazmatyczne wytwarzane są w celu zastąpienia starych, zużytych komórek, ale zwykle odbywa się to w sposób uporządkowany i kontrolowany. Czasami jednak proces ten wymyka się spod kontroli i wytwarzana jest duża liczba nieprawidłowych komórek plazmatycznych. Komórki te wypełniają szpik kostny i zakłócają proces wytwarzania prawidłowych komórek krwi.

Komórki szpiczakowe zazwyczaj wytwarzają znaczne ilości jednego typu nieprawidłowych przeciwciał. Są one znane pod nazwą paraprotein lub protein M. Przeciwciała te nie mogą skutecznie zwalczać infekcji i często hamują wytwarzanie przeciwciał prawidłowych. Rozprzestrzeniają się w szpiku kostnym i w kościach powodując rozrzedzenie kości, bóle kostne, a czasami złamania.

Szpiczak mnogi: rodzaje

Istnieją różne rodzaje szpiczaka klasyfikowane w zależności od rodzaju immunoglobuliny (Ig) wytwarzanej przez komórki szpiczakowe. Rodzaj rozpoznanego szpiczaka zazwyczaj nie ma wpływu na leczenie, ale może mieć wpływ na sposób, w jaki choroba oddziałuje na pacjenta.

Szpiczak mnogi: przyczyny

Nie wiadomo, co dokładnie wywołuje szpiczaka. Znane są natomiast czynniki, które mogą zwiększać ryzyko zachorowania na szpiczaka.

Do czynników ryzyka rozwoju szpiczaka mnogiego zalicza się:

  • Wiek: ryzyko zachorowania rośnie z wiekiem. Szpiczak znacznie częściej rozpoznawany jest u osób powyżej 65. roku życia.
  • Płeć: szpiczak występuje częściej u mężczyzn niż u kobiet.
  • Narażenie na promieniowanie: u osób narażonych na promieniowanie ryzyko zachorowania jest większe.
  • Działanie substancji szkodliwych: ryzyko zachorowania na szpiczaka jest większe u osób związanych z rolnictwem lub przemysłem petrochemicznym, co jest związane z narażeniem na działanie szkodliwych substancji chemicznych.

Szpiczak mnogi: objawy

Najczęstszym objawem szpiczaka plazmocytowego jest ból kości, szczególnie kręgosłupa. Dolegliwości bólowe mogą również dotyczyć żeber, miednicy, czaszki.

Wśród innych objawów szpiczaka mnogiego wyróżnia się:

  • ciągłe zmęczenie i senność spowodowane brakiem czerwonych krwinek;
  • częste infekcje, głównie dróg oddechowych, powodowane brakiem prawidłowych przeciwciał;
  • problemy z nerkami, spowodowane przez paraproteiny produkowane przez komórki szpiczaka;
  • nudności, zaparcia, utrata apetytu i depresja spowodowane dużą ilością wapnia we krwi, który uwalnia się z uszkodzonych kości;
  • utrata masy ciała;
  • niedokrwistość;
  • krwawienia z dziąseł i nosa oraz częste siniaki będące wynikiem obniżonej liczby płytek we krwi.

Szpiczak mnogi: rozpoznanie

Proces diagnozowania szpiczaka zaczyna się od badań krwi. Jeśli w próbkach krwi lub moczu zostanie stwierdzona obecności paraprotein, lekarz zleci badanie szpiku kostnego, który następnie bada się pod mikroskopem na obecność komórek szpiczaka.

Istotne znaczenie mają także badania obrazowe. Badanie rentgenowskie pozwala ustalić zakres uszkodzeń kości spowodowanych przez komórki szpiczaka.

Szpiczak mnogi: leczenie

Leczenie szpiczaka mnogiego pozwala na zahamowaniu postępu choroby i kontrolę objawów. Sposób leczenia uzależniony jest od wielu czynników, w tym ogólnego stanu zdrowia, wieku pacjenta, stopnia zaawansowania szpiczaka, dlatego leczenie planowane jest indywidualnie.

Szpiczak rozwija się powoli, a rozpoznanie nowotworu na wczesnym etapie rozwoju choroby daje duże szanse na wyleczenie. Postać bezobjawowa lub tlący się szpiczak nie zawsze wymaga natychmiastowego leczenia, lekarz może zadecydować o tzw. aktywnym monitorowaniu, czyli regularnym kontakcie z lekarzem i wykonywaniu badań. Jeśli wyniki badań pogorszą się lub wystąpią objawy szpiczaka, zostanie włączone leczenie. Celem leczenia początkowego szpiczaka jest doprowadzenie do remisji, która następuje wtedy, gdy we krwi lub szpiku kostnym nie stwierdza się obecności nieprawidłowych komórek, a szpik znowu rozwija się prawidłowo. 

Najczęściej stosowanymi metodami w leczeniu szpiczaka objawowego są: chemioterapia, terapie biologiczne i sterydy. Leczenie jest często skojarzone (w kombinacji). Podstawą kryterium, od którego uzależnia się możliwości leczenia, jest możliwość przeszczepienia szpiku kostnego. Jeżeli przeszczepienie szpiku kostnego jest możliwe, chorego poddaje się chemioterapii, a następnie przeszczepia się krwiotwórcze komórki macierzyste, pobrane wcześniej od dawcy. 

Jeśli z jakiegoś powodu chory nie zostanie zakwalifikowany do przeszczepu, to wdraża się leczenie systemowe.

W przypadku rozpoznania odosobnionego plazmocytowego guza kostnego lub pozakostnego leczeniem z wyboru jest radioterapia, lub operacja. Istnieje niestety grupa chorych na szpiczaka, w przypadku których leczenie nie powoduje remisji. Jest to tak zwany szpiczak oporny.

Źródło: ihit.waw.pl