Raka wątroby trudno rozpoznać. Jakie objawy wskazują na raka?

29.05.2018 14:52
Rak wątroby jest jedneym zczęściej występujących i gorzej rokujących nowotworów złośliwych
Fot. Shutterstock

Rak wątroby jest jednym z gorzej rokujących nowotworów złośliwych. Wątroba jest narządem, który posiada dużą rezerwę funkcjonalną, co znaczy, że nawet po jej rozległym uszkodzeniu może zachowywać swoją funkcję. Z tego powodu rak wątroby przez długi czas nie daje żadnych objawów, rosnąc jednocześnie i niszcząc wątrobę. Na wystąpienie raka wątroby narażone są szczególnie osoby chore na marskość wątroby i zarażone wirusami wątroby typu B i C. Dowiedz się, jak rozpoznać objawy raka wątroby.

Rak wątroby jest jednym z szybciej rosnących i źle rokujących nowotworów. Wywodzi się z hepatocytów – komórek stanowiących główną masę miąższu wątroby. Rak ma postać litego guza, który unaczyniony jest przez krew pochodzącą z tętnicy wątrobowej i otoczony jest łącznotkankową torebką.

Większość nowotworów złośliwych powstaje w marskiej wątrobie i jest ostatnim etapem zmian patologicznych – ostre uszkodzenie czy zapalenie wątroby prowadzi do zapalenia przewlekłego, co w konsekwencji daje marskość, na której podłożu powstaje rak.

Bardzo rzadka postać raka wątroby – rak włóknistoblaszkowy – może rozwijać się w zdrowej wątrobie ludzi młodych.

Wątroba należy do układu pokarmowego i jest największym gruczołem w organizmie człowieka. Położona jest w prawym podżebrzu pod przeponą, częściowo przechodząc do górnego nadbrzusza i lewego podżebrza. Wątroba pełni niesamowicie ważne funkcje, zachodzi w niej przemiana wielu substancji, ma funkcje odtruwające i istotne właściwości odpornościowe. Wątroba ma duże zdolności regeneracyjne, choć jej trwałe uszkodzenie wpływa wyjątkowo negatywnie na pracę całego organizmu.

Rak wątroby może rozwijać się z tkanek znajdujących się w wątrobie (nowotwór pierwotny wątroby) lub być przerzutem nowotworów złośliwych innych narządów (nowotwór wtórny), takich jak żołądek, trzustka, płuca, piersi czy skóra (czerniak).

Wśród nowotworów pierwotnych wątroby najczęściej występuje rak wątrobowokomórkowy (stanowi od 80 do 90 proc. pierwotnych nowotworów złośliwych wątroby), rzadziej występuje rak wewnątrzwątrobowych przewodów dróg żółciowych. Rak wątrobowokomórkowy i wewnątrzwątrobowy rak dróg żółciowych, chociaż różnią się pod wieloma względami, to w oficjalnych klasyfikacjach chorób zaliczane są do jednej grupy i znane są jako pierwotny rak wątroby.

Choć nowotwory pierwotne, czyli te rozwijające się z tkanek w wątrobie, występują dosyć często, to wtórnych nowotworów obserwuje się znacznie więcej. Wątroba jest narządem, w którym często dochodzi do powstania przerzutów innych nowotworów złośliwych.

Przyczyny występowania raka wątroby

Na rozwój raka wątroby wpływa wiele czynników – zarówno wewnętrznych, jak i zewnętrznych. Rak wątroby jest jednym z tych nowotworów, w przypadku którego czynniki zewnętrzne odgrywają ogromną rolę. Szacuje się, że czynniki środowiskowe mogą sprzyjać powstawaniu raka nawet w 80 proc. przypadków. Do czynników środowiskowych, czyli zewnętrznych zalicza się m.in.:

  • niewłaściwą dietę;
  • nałogowe palenie tytoniu;
  • nadmierne spożywanie alkoholu;
  • wirusa zapalenia wątroby typu B i C;
  • narażenie na aflatoksyny (toksyny wytwarzane przez niektóre grzyby);
  • schistosomatozę;
  • zakażenie przywrą chińską.

Natomiast czynniki wewnętrzne, które odpowiadają za rozwój raka, to niektóre choroby metaboliczne, uwarunkowania genetyczne, pierwotna marskość żółciowa wątroby, niealkoholowe stłuszczenie wątroby.

Proces nowotworzenia jest złożony i wieloetapowy, bierze w nim udział wiele chorobotwórczych reakcji, dlatego uważa się, że na rozwój raka wątroby wpływają zarówno czynniki wewnętrzne, jak i zewnętrzne.

Rak wątroby rozwija się przede wszystkim u chorych z marskością pozapalną wątroby, która związana jest z zakażeniem HBV (wirus zapalenia wątroby typu B)  i/lub HCV (wirus zapalenia wątroby typu C).

Objawy raka wątroby 

Wątroba ma bardzo dużą tzw. rezerwę funkcjonalną, co oznacza, że nawet po uszkodzeniu jej dużej części może zachowywać swoją funkcję. Z tego względu rozwijający się rak może przez długi czas nie dawać żadnych objawów – pomimo że znaczna część wątroby jest już zniszczona. Co ciekawe, również w badaniach oceniających funkcję wątroby często nie odnotowuje się odchyleń od normy, mimo że w tkance wątroby rozwija się już złośliwy nowotwór.

Osoby chore na raka wątroby rozwijającego się przez jakiś czas mogą zgłaszać nieswoiste objawy (mogą przypominać objawy wielu chorób), takie jak pobolewanie nadbrzusza, dyskomfort w jamie brzusznej i biegunkę. Niepokojącym objawem jest przede wszystkim nasilenie tych symptomów i zmiana częstości ich występowania. Na początkowym etapie rozwoju rak rozwija się bezobjawowo lub daje objawy mało charakterystyczne, często przypominające objawy marskości wątroby.

Na późniejszym etapie rozwoju raka choroba może dawać o sobie znać poprzez szybkie i pozbawione wyraźnych przyczyn pogorszenie czynności wątroby z wystąpieniem żółtaczki, wodobrzusza lub encefalopatii (przewlekłego lub trwałego uszkodzenia mózgu).

Objawy raka wątroby (zazwyczaj na późnym etapie rozwoju):

  • tępy, słabo nasilony ból w prawym podżebrzu;
  • uczucie pełności w nadbrzuszu;
  • wzdęcia brzucha i napięty brzuch;
  • wyczuwalny guz w prawym podżebrzu (pod prawym łukiem żebrowym);
  • osłabienie;
  • męczliwość;
  • stany podgorączkowe;
  • utrata apetytu;
  • obrzęki kończyn dolnych;
  • bolesne kurcze mięśni (szczególnie w godzinach nocnych).

W trakcie rozwoju raka wątroby mogą pojawić się także zmiany skórne – zapalenie skórno-mięśniowe, pęcherzyca liściasta, rogowacenie słoneczne, późna porfiria skórna, łupież okrągły. W przebiegu raka wątrobowokomórkowego mogą być wytwarzane związki biologicznie czynne, które mogą przyczyniać się do rozwoju zespołów paraneoplastycznych – hipoglikemii, hipercholesterolemii, erytrocytozy, hiperkalcemii.

Objawy raka wątroby w zaawansowanym stadium obejmują bóle brzucha zlokalizowane w prawym podżebrzu, nudności, wymioty, gorączkę i spadek masy ciała. Wątroba może być także powiększona, twarda, niebolesna i zmieniona guzowato.

Rak wątroby rozwija się w większości przypadków u chorych z marskością wątroby, dlatego objawy marskości mogą skłonić lekarza do przeprowadzenia badań pod kątem nowotworu złośliwego.

Rozpoznanie raka wątroby

Rozpoznanie raka wątroby na podstawie wywiadu z pacjentem, badania lekarskiego i badań krwi jest niezwykle trudne, a w wielu przypadkach niemożliwe. Podstawą jest badanie USG brzucha i odpowiednie zróżnicowanie podejrzanego guzka. 

W diagnostyce raka wątroby wykorzystuje się dynamiczne badania obrazowe rejestrujące charakterystyczne dla raka położenie i przepływ krwi w naczyniach krwionośnych. Wykorzystuje się zazwyczaj tomografię komputerową lub dynamiczny rezonans magnetyczny ze wzmocnieniem kontrastowym.

W niektórych przypadkach konieczne jest wykonanie biopsji wątroby. Innym badaniem laboratoryjnym krwi wykonywanym u chorych, u których podejrzewa się złośliwego guza wątroby, jest badanie stężenia α-fetoproteiny (AFP), które jest znacznie podwyższone u części chorych na raka wątrobowokomórkowego.

Żadne z badań laboratoryjnych nie daje gwarancji rozpoznania raka we wczesnym stadium. Nie ma „markera nowotworowego” ani zestawu badań, które pozwalałyby na wczesne i pewne rozpoznanie raka wątroby.

W wielu regionach świata przyjęto strategię wczesnego wykrywania raka wątroby polegającą na systematycznym nadzorze chorych, u których stwierdzono zwiększone ryzyko wystąpienia tego nowotworu. Nadzór polega na wykonywaniu USG wątroby co 6 miesięcy.

Leczenie raka wątroby

O wyborze metody leczenia chorego z rakiem decydują takie parametry jak wielkość guza, liczba zmian i ich położenie, obecność przerzutów, wydolność wątroby i stan zdrowia pacjenta.

Podstawą leczenia raka wątroby jest zabieg operacyjny, który znajduje zastosowanie wyłącznie w mało zaawansowanych fazach choroby. Pacjenci z niewielkimi guzami, wydolną wątrobą i w dobrym stanie ogólnym kwalifikowani są do usunięcia guza z odpowiednim marginesem. Niestety jedynie około 30 proc. pacjentów, u których został rozpoznany rak wątroby, kwalifikuje się do leczenia chirurgicznego.

U chorych w bardziej zaawansowanym stadium z więcej niż jedną zmianą ogniskową i ze zmniejszoną wydolnością wątroby możliwe jest wykonanie przeszczepu tego narządu.

Oprócz wycięcia lub przeszczepienia wątroby stosuje się chemioterapię dożylną lub podawaną bezpośrednio do guza. Tego rodzaju chemioterapię można połączyć z zabiegiem zamknięcia naczyń dostarczających krew do guza (tzw. chemoembolizacja).

W leczeniu raka wątroby wykorzystuje się również przezskórne wstrzyknięcia alkoholu do guza, co powoduje zniszczenie komórek nowotworowych, a także niszczenie guza za pomocą dużej energii dostarczonej przez specjalną igłę (metody ablacyjne). Technika ta polega na wkłuciu specjalnej igły w guza i wytworzeniu kulistego obszaru energii niszczącej.

W niektórych przypadkach stosuje się radioterapię jako formę leczenia paliatywnego, które łagodzi ból, poprawia komfort życia i wydłuża je.

Pacjentom z rakiem w stopniu terminalnym proponuje się optymalne leczenie podtrzymujące, które ma za zadanie złagodzić objawy i poprawić komfort życia. Schemat leczenia obejmuje podawanie leków przeciwbólowych, zmniejszających nudności i inne przykre objawy.

Wczesne wykrycie raka wątroby jest bardzo ważne, ponieważ tylko chorzy z guzem o małych rozmiarach, bez zmian satelitarnych i bez przerzutów mogą być leczeni z nadzieją dłuższego przeżycia.

Rokowania raka wątroby

Rak wątroby rośnie szybko i niestety stosunkowo źle rokuje. Czas podwojenia masy guza wynosi średnio od 4 do 6 miesięcy. Do wczesnego wykrycia raka wątroby stwarzającego szansę skutecznego leczenia dochodzi niestety rzadko. U większości chorych nowotwór wykrywany jest przypadkowo w czasie USG wykonywanego zazwyczaj z innych powodów.

Rak wątroby powstaje i rozwija się w marskiej wątrobie. Na dalsze losy chorego ma zatem wpływ nie tylko sam guz, ale także wydolność wątroby i zmiany w innych narządach. Z tego względu klasyfikując stadium raka, bardzo często bierze się pod uwagę tzw. klasyfikację barcelońską, która oprócz charakterystyki samego guza (jego wielkości i liczby zmian) uwzględnia również stopień wydolności wątroby oraz ogólny stan zdrowia chorego.

Według klasyfikacji barcelońskiej stadia raka wątroby można oceniać jako:

  • bardzo wczesne;
  • wczesne;
  • pośrednie;
  • zaawansowane;
  • terminalne.

Szacuje się, że pacjenci, u których dokonano częściowego wycięcia wątroby, mają około 25 proc. szans na przeżycie 5 lat. Natomiast osoby, które poddały się przeszczepowi narządu, zyskują 70-80 proc. szans na przeżycie 5 lat. Najlepiej rokują guzy wykryte we wczesnym stadium, gdy ich średnica nie przekracza 2 centymetrów. Osoby, u których wcześnie rozpoznano raka, mają aż 90 proc. szans na przeżycie 5 lat po zabiegu operacyjnym.

Jak zapobiegać rakowi wątroby? Zrezygnuj lub zminimalizuj spożywanie alkoholu, unikaj nadużywania leków i pracy z substancjami toksycznymi. Minimalizuj ryzyko zakażenia wirusami zapalenia wątroby HBV i HCV. Wykonaj szczepienia ochronne na WZW typu B.

Źródło: onkologia.mp.pl; zwrotnikraka.pl; onkologia.org.pl; esmo.org; nowotwory.org/rak-watroby

________

zdrowie.radiozet.pl/nk