Rak tarczycy: wszystko, co musisz o nim wiedzieć

23.05.2018
Aktualizacja: 06.08.2019 09:33
Rak tarczycy to nowotwór złośliwy tego narządu
fot. Shutterstock

Rak tarczycy jest stosunkowo rzadkim nowotworem. Szacuje się, że zaledwie 5 proc. guzków tarczycy okazuje się nowotworami złośliwymi. Objawy raka tarczycy są często lekceważone, przypominają bowiem dolegliwości towarzyszące innym chorobom tarczycy. Zaalarmować powinny szczególnie powiększające się węzły chłonne i wyczuwalny guzek. 

Rak tarczycy jest najczęściej występującym nowotworem złośliwym gruczołów wydzielania wewnętrznego (dokrewnego), stanowi 1 proc. wszystkich nowotworów złośliwych człowieka.

Tarczyca jest gruczołem znajdującym się z przodu szyi poniżej krtani. Składa się z dwóch płatów, które łączy cienka cieśń – wyglądem przypomina motyla z rozłożonymi skrzydłami. Zwykle nie jest wyczuwalna przez skórę. Płat tarczycy ma ok. 50-60 milimetrów długości, 25 milimetrów szerokości i 20 milimetrów grubości. Cieśń ma długość 15-20 milimetrów i grubość 5-10 milimetrów. 

Tarczyca produkuje hormony: trójjodotyroninę (T3) i tyroksynę (T4), które wpływają na wiele funkcji organizmu, w tym na czynność serca, ciśnienie krwi, temperaturę i wagę ciała. Tarczyca produkuje również kalcytoninę (CT), która odgrywa dużą rolę w utrzymaniu prawidłowego poziomu wapnia w organizmie. 

Prawidłowe komórki tarczycy rosną i dzielą się, by formować nowe na potrzeby organizmu. Prawidłowe komórki mogą ulegać starzeniu się lub uszkodzeniu, co prowadzi do ich obumierania. Na miejsce starych komórek tworzą się nowe. Tak wygląda proces prawidłowy, jednak czasami stare komórki nie obumierają, a nowe tworzą się, mimo że organizm ich nie potrzebuje. Nagromadzenie komórek (ich nadmiar) często tworzy masę tkanki zwaną guzem nowotworowym. Nowotwory tarczycy mogą być łagodne lub złośliwe (rak).

Rak tarczycy, czyli guzy złośliwe, stanowi zagrożenie dla zdrowia i życia człowieka, może zajmować okoliczne tkanki i narządy, powodując tzw. przerzuty.

Istnieje kilka typów raka tarczycy:

RAK BRODAWKOWATY jest najczęściej występującym złośliwym nowotworem tarczycy. Rozpoczyna się w komórkach pęcherzykowych tarczycy i zazwyczaj rośnie stosunkowo wolno, charakteryzuje się stosunkowo częstymi przerzutami do węzłów chłonnych szyjnych i rzadkimi przerzutami odległymi. Wczesne rozpoznanie raka daje duże szanse na całkowite wyleczenie choroby.

RAK PĘCHERZYKOWY jest drugim pod względem częstości występowania rakiem tarczycy. Rozpoczyna się w komórkach pęcherzykowych i zazwyczaj rośnie powoli. Występuje częściej u osób, u których stwierdza się niedobór jodu. Rozpoznanie raka we wczesnym stadium gwarantuje zazwyczaj wyleczenie.

RAK RDZENIASTY to nowotwór o dużej złośliwości. Rozpoczyna się w komórkach C tarczycy i może być związany z nietypowo wysokim poziomem kalcytoniny. Przeważnie rośnie powoli. Jeśli rozpozna się go we wczesnym stadium, gdy nie dojdzie jeszcze do przerzutów, możliwe jest uzyskanie dobrej kontroli choroby. Rak rdzeniasty wywołany jest mutacją genu RET i może występować rodzinnie (zaburzenie w genie RET może być przekazywane z ojca na dziecko). Jest to rak silnie zależny genetycznie, ocenia się, że niemal u każdej osoby z mutacją genu RET rozwinie się rak rdzeniasty tarczycy. Ten typ raka współwystępuje często z innymi chorobami, takimi jak nadczynność przytarczyc, nowotwory nadnerczy.

Warto wiedzieć

Rozpoznanie mutacji genetycznej

Mutację genu RET wykrywa się zazwyczaj w badaniu krwi. Jeśli zmiana zostanie rozpoznana u chorego na rdzeniastego raka tarczycy, lekarz może zasugerować przebadanie pozostałych członków rodziny.

CHŁONIAK może rozwinąć się na podłożu istniejącego wcześniej zapalenia tarczycy typu Hashimoto. Objawia się gwałtownym powiększeniem tarczycy w ciągu zaledwie 2-3 miesięcy. Wole jest twarde i symetryczne. 

RAK ANAPLASTYCZNY (niezróżnicowany) jest najrzadziej występującym nowotworem złośliwym tarczycy. Dotyczy głównie osób po 60. roku życia. Rozpoczyna się w komórkach pęcherzykowych, które ulegają przekształceniu w nowotworowe, szybką rosną i rozprzestrzeniają się na inne narządy. Rokowania w raku anaplastycznym i wyniki leczenia są znacznie gorsze niż w przypadku pozostałych typów raka tarczycy.

Przyczyny występowania raka tarczycy

Nowotwory złośliwe tarczycy mogą pochodzić z komórek pęcherzykowych tarczycy lub tzw. komórek C. Do najlepiej poznanych czynników środowiskowych wpływających na wzrost ryzyka zachorowania na raka tarczycy zalicza się niedobór jodu. Ma to szczególne znaczenie w przypadku raka pęcherzykowego.

Rak tarczycy może mieć także podłoże genetyczne, dotyczy to przede wszystkim raka rdzeniastego, który może rozwijać się w związku z mutacją genu RET.

Do czynników mogących mieć wpływ na rozwój nowotworów tarczycy zalicza się:

  • płeć — kobiety chorują częściej;
  • wiek — choroba pojawia się najczęściej między 40. a 50. rokiem życia;
  • niedobory jodu;
  • narażenie na promieniowanie jonizujace;
  • ekstremalne spożycie jodu;
  • występowanie w rodzinie mnogiej gruczolakowatości wewnątrzwydzielniczej (FAP);
  • zespoły: Pendreda, Cowden, Gardnera oraz rodzinna polipowatość gruczolakowata;
  • mutacja punktowa protogenu RET.

Objawy raka tarczycy

Objawy raka tarczycy są niecharakterystyczne i zazwyczaj trudno je odróżnić od innych chorób tarczycy. Nowotwór we wczesnym stadium nie daje zazwyczaj żadnych objawów. To wzrost guza powoduje zazwyczaj występowanie niepokojących objawów. Rak i jego objawy przeważnie nie są charakterystyczne, choć nowotwór rozwija się często na podłożu wcześniejszego wola.

Do objawów, które mogą świadczyć o występowaniu raka tarczycy, zalicza się:

  • wyczuwalny guzek tarczycy;
  • powiększanie się węzłów chłonnych;
  • powiększenie obwodu szyi, zwłaszcza szybko narastające;
  • szybki wzrost długoletniego wola.

W miarę postępu choroby mogą pojawić się objawy związane z naciekaniem sąsiadujących tkanek i objawy przerzutów:

  • ból szyi;
  • problemy z przełykaniem;
  • duszności;
  • przewlekła chrypka;
  • bóle kości i złamania patologiczne przy przerzutach do kości.

U chorych z rakiem rdzeniastym może pojawiać się uporczywa biegunka.

Rozpoznanie raka tarczycy

Rozpoznanie raka tarczycy rozpoczyna się od palpacyjnego badania lekarskiego polegającego na sprawdzeniu stanu szyi w celu wykrycia zgrubień i badaniu węzłów chłonnych, by ocenić, czy są powiększone. Kolejnym krokiem jest pobranie próbki krwi i ocena stężeń hormonów tarczycy, z których największe znaczenie ma tyreotropina (TSH). Zbyt wysoki lub zbyt niski poziom TSH oznacza, że tarczyca nie pracuje prawidłowo.

Niezwykle ważne jest także badanie USG tarczycy, które daje obraz tarczycy i jej okolicznych struktur. Badanie USG mówi więcej o wielkości i kształcie tarczycy. Pozwala także uwidocznić guzki, które są zbyt małe, by mogły być wyczuwalne w badaniu. Guzki, które są wypełnione płynem, zwykle nie są złośliwe. Za nowotwór złośliwy uważa się zazwyczaj guzy lite. 

W przypadku, gdy w badaniu USG zostanie uwidoczniony guz, który spełnia kryteria potencjalnej złośliwości, lekarz zleci wykonanie biopsji tarczycy, polegającej na nakłuciu guzka igłą w celu pobrania komórek do badania mikroskopowego. Jeśli z jakiegoś powodu nie jest możliwe postawienie diagnozy na podstawie biopsji, wykonuje się operacyjne pobranie próbek do badania. Może to obejmować usunięcie całej tarczycy lub jej części.

Kolejnym ważnym badaniem jest scyntygrafia tarczycy, czyli badanie izotopowe, polegające na połknięciu niewielkiej ilości substancji radioaktywnej, która przeniesie się przez układ krwionośny i zostanie wchłonięta w komórkach tarczycy. Guzki, które przyjmą więcej substancji niż tkanka tarczycy w ich okolicy, nazywane są „gorącymi” i zazwyczaj są to guzki złośliwe. Guzki „zimne”, które wchłaniają mniej substancji radioaktywnej, również mogą być rakiem.

Rokowania w przypadku raka tarczycy są zasadniczo dobre. Zdecydowaną większość chorych udaje się wyleczyć całkowicie. Lepsze rokowania dotyczą raków brodawkowatych i pęcherzykowych. Nieco gorsze rokowanie dotyczy raka rdzeniastego. Natomiast rak anaplastyczny przebiega bardzo agresywnie i jego wyleczenie jest trudne.

Leczenie raka tarczycy

Po stwierdzeniu raka tarczycy konieczne jest określenie jego stadium zaawansowania, które obejmuje wielkość guzka, stan okolicznych węzłów chłonnych i innych części ciała w celu potwierdzenia lub wykluczenia przerzutów.

W leczeniu raka liczy się czas. Im szybciej zostanie rozpoznany, tym większe szanse na pokonanie choroby. Długie zwlekanie z rozpoczęciem leczenia zwiększa natomiast ryzyko pojawienia się przerzutów do innych narządów, co rokuje znacznie gorzej.

Możliwości leczenia u osób chorujących na raka tarczycy:

  • leczenie chirurgiczne — każdy rak tarczycy, któremu towarzyszy guz jest wskazaniem do leczenia operacyjnego, które może obejmować wycięcie całej tarczycy wraz z węzłami chłonnymi położonymi w okolicy tarczycy, jej płata lub operację uzupełniającą po niedoszczętnej operacji pierwotnej raka tarczycy
  • leczenie hormonem tarczycy (tyroksyna) — ma na celu uzupełnienie niedoborów hormonalnych w raku rdzeniastym, niezróżnicowanym i anaplastycznym tarczycy oraz zmniejszenie ryzyka nawrotu choroby związanego z możliwością pobudzenia wzrostu komórek zróżnicowanych raków pod wpływem TSH.
  • stosowanie radioaktywnego jodu — jest podstawowym leczeniem uzupełniającym w rakach pęcherzykowych i brodawkowatych tarczycy. Dawki tyroksyny podaje się chorym w celu zablokowania wydzielania TSH, dzięki czemu mikroprzerzuty, których nie da się stwierdzić poprzez badania, mogą się nie powiększyć.
  • radioterapia — stosowana jest głównie w leczeniu uzupełniającym zaawansowanego raka rdzeniastego tarczy i rakach niezróżnicowanych i anaplastyczych.
  • stosowanie leków ukierunkowanych na cele molekularne (terapia celowana)

Zazwyczaj chory objęty jest więcej niż jednym typem leczenia. Może być poddany operacji oraz leczeniu hormonalnemu, a także terapii radioaktywnym jodem. Schemat leczenia zależy od stopnia zaawansowania raka.

Po usunięciu tarczycy już zawsze trzeba przyjmować hormony, których organizm jest pozbawiony po wycięciu produkującego je narządu. Brak hormonów wpływa negatywnie na pracę całego organizmu, dlatego konieczne jest ich przyjmowanie w odpowiednich dawkach.

Warto podjąć leczenie nawet wtedy, gdy rak znajduje się w zaawansowanym stadium. Nawet gdy nie ma szans na całkowite wyleczenie, to odpowiednia terapia może opóźnić postęp choroby, zmniejszyć dolegliwości z nią związane i wydłużyć życie chorego. Należy jednak pamiętać, że decyzja o podjęciu leczenia jest zawsze decyzją indywidualną chorego i należy ją uszanować.

Źródło: issuu.com/Co warto wiedzieć. Rak tarczycy; zwrotnikraka.pl; onkologia.mp.pl; onkologia.mp.pl/chorobynowotworowe; io.gliwice.pl