Rak szyjki macicy rozwija się po cichu. Jak rozpoznać objawy?

19.12.2018
Aktualizacja: 05.07.2019 11:06
Rak szyjki macicy może objawiać się bólem podbrzusza
fot. Shutterstock

Rak szyjki macicy jest częstym nowotworem złośliwym wśród kobiet. Rozwija się w szyjce, która łączy pochwę z jamą macicy. Przez długi czas nie daję żadnych objawów, dlatego jedyną szansą na wykrycie raka są regularne badania ginekologiczne i cytologiczne. Objawy, gdy się pojawią, obejmują zazwyczaj nieprawidłowe krwawienia między miesiączkami, bóle podbrzusza, czy krwawienie po stosunku. Dowiedz się, jakie są przyczyny raka szyjki macicy. Jak rozpoznać i jak leczyć tę chorobę?

Rak szyjki macicy to nowotwór złośliwy narządu rodnego, rozwijający się w szyjce macicy, czyli w dolnej części macicy łączącej pochwę z jamą macicy.

Rolą szyjki  jest utrzymanie rozwijającej się w macicy ciąży poprzez ścisłe zamknięcie kanału szyjki. Pozostaje on zaciśnięty do czasu porodu, kiedy to ulega otwarciu i znacznemu rozszerzeniu. Kanał szyjki stanowi także drogę dla plemników, zabezpiecza przed infekcjami i pomaga usunąć krew menstruacyjną. Skurcze szyjki macicy odgrywają dużą rolę w odczuwaniu orgazmu przez kobiety. 

Szacuje się, że każdego roku ok. 3,5 tys. Polek słyszy diagnozę: nowotwór. Połowa z nich zgłasza się do lekarza zbyt późno i z tego powodu nie wyzdrowieje. Według danych Polskiej Unii Onkologii, z 10 kobiet, u których codziennie wykrywa się w Polsce raka szyjki macicy, 5 umiera. To nowotwór częsty, ale stosunkowo łatwy do wykrycia. Podstawą są jednak regularne badania cytologiczne (co najmniej co 3 lata), na które część kobiet wcale się nie zgłasza.

Rak szyjki macicy: przyczyny

Rak szyjki macicy rozwija się długo i bezboleśnie. Przez wiele lat może nie dawać żadnych objawów, a te, gdy się pojawią, są zazwyczaj oznaką zaawansowania choroby nowotworowej. Rak szyjki macicy nie jest chorobą genetyczną, nie jest dziedziczony. 

Rak rozwija się najczęściej w najbardziej zewnętrznej części szyjki, znajdującej się w pochwie, zwanej tarczą części pochwowej szyjki macicy. W tej części znajduje się granica pomiędzy dwoma typami nabłonków: gruczołowym (wyścielającym jamę macicy i kanał szyjki) oraz płaskim (pokrywającym część pochwową szyjki i pochwę). To właśnie to miejsce, zwane strefą transformacji, jest miejscem rozwoju raka szyjki macicy.

Za rozwój raka odpowiada w dużej mierze zakażenie onkogennym typem wirusa HPV (brodawczaka ludzkiego). Ryzyko zachorowania zwiększa także wczesne rozpoczęcie współżycia, a także wieloletnie stosowanie hormonalnej antykoncepcji. Warto jednak wiedzieć, że pewne czynniki zwiększają ryzyko zachorowania, ale nie gwarantują, że choroba wystąpi. Kobiety, które nigdy nie stosowały antykoncepcji, nie rodziły lub nie paliły papierosów, również mogą zachorować.

Rak szyjki macicy nie jest chorobą uwarunkowaną genetycznie. Każda kobieta, w każdym wieku, może być narażona na zachorowanie.

Czynniki, które zwiększają ryzyko zachorowania na raka szyjki macicy:

  • przewlekłe zakażenie onkogennymi typami wirusa HPV;
  • wczesne rozpoczęcie współżycia;
  • wieloletnie stosowanie antykoncepcji hormonalnej;
  • duża liczba partnerów seksualnych;
  • duża liczba przebytych porodów;
  • wieloletnie palenie papierosów.

Rak szyjki macicy: objawy

Najczęstszym i najbardziej charakterystycznym objawem raka szyjki macicy jest nieprawidłowe krwawienie pomiędzy miesiączkami. Często zgłaszanymi objawami są obfite miesiączki, krwotoki miesiączkowe oraz krwawienie po stosunku.

Do objawów raka szyjki macicy zalicza się:

  • nieregularne miesiączki i nieprawidłowe krwawienia;
  • upławy o nieprzyjemnym zapachu;
  • bóle w podbrzuszu;
  • bóle okolicy krzyżowo-lędźwiowej;
  • krwawienia w trakcie i po stosunku seksualnym.

Rak szyjki macicy: rozpoznanie (diagnoza)

Raka w początkowym stadium można wykryć w badaniu cytologicznym. Dzięki cytologii diagnozować można nawet niewielkie nieprawidłowości zachodzące w szyjce macicy. Wczesne zmiany, wykryte w komórkach szyjki macicy można całkowicie wyleczyć. 

Inwazyjnego raka szyjki macicy wykryć można w badaniu fizykalnym i w badaniu cytologicznym. U kobiet, u których badanie fizykalne jest prawidłowe, a wynik cytologii nieprawidłowy, zleca się dodatkowo kolposkopię. Badanie wykonuje się za pomocą specjalnego aparatu wyposażonego w lupę umożliwiającą oglądanie szyjki macicy w powiększeniu. Dzięki temu lekarz może określić stan nabłonka szyjki i jego strukturę.

Jeśli w kolposkopii podejrzewa się inwazyjnego raka szyjki macicy, przeprowadza się biopsję z części pochwowej szyjki macicy i kanału szyjki macicy.

Ponadto wykonuje się standardowo badanie rentgenowskie płuc oraz tomografię komputerową jamy brzusznej i miednicy w celu wykluczenia przerzutów do innych narządów, a także badania laboratoryjne takie jak morfologia krwi.

Dopiero po przeprowadzeniu wszystkich niezbędnych badań i po otrzymaniu wyników możliwe jest ustalenie ostatecznej diagnozy oraz podjęcie odpowiedniego leczenia.

Uwaga! Częściej niż raka w badaniu cytologicznym rozpoznaje się tzw. dysplazje małego, średniego lub dużego stopnia. Są to zaburzenia rozwoju komórek nabłonka szyjki macicy, które mogą prowadzić do raka. Z tego powodu nieprawidłowego wyniku cytologii nie wolno lekceważyć. Dysplazje trzeba leczyć, bo tylko dzięki temu można zapobiec rozwojowi raka szyjki macicy.

Warto wiedzieć

Dla kogo bezpłatna cytologia?

Z bezpłatnych badań cytologicznych w ramach Populacyjnego Programu Profilaktyki i Wczesnego Wykrywania Raka Szyjki Macicy mogą skorzystać wszystkie kobiety w wieku 25-59, które nie miały wykonywanej cytologii w ramach NFZ w ciągu ostatnich 3 lat.

Rak szyjki macicy: leczenie

Wybór metody leczenia raka szyjki macicy zależy od stopnia zaawansowania choroby. 

W przypadku wykrycia raka nieinwazyjnego wykonuje się zabieg konizacji (klinowe wycięcie pochwowej części szyjki macicy), który prowadzi do trwałego wyleczenia i zachowania zdolności rozrodczej lub inne zabiegi oszczędzające narząd rodny (na przykład chirurgię laserową).

Rak w stopniu bardziej zaawansowanym (w postaci ograniczonej do szyjki macicy) wymaga z reguły leczenia chirurgicznego, polegającego na wycięciu całej szyjki macicy bez lub wraz z przydatkami.

Zaawansowanego raka szyjki macicy leczy się chirurgicznie poprzez wycięcie macicy z przydatkami i regionalnymi węzłami chłonnymi. W takich przypadkach stosuje się leczenie skojarzone (zabieg operacyjny i radioterapia, radioterapia i chemioterapia).

Radioterapia wykorzystywana jest jako leczenie uzupełniające po zabiegach chirurgicznych  lub jako metoda leczenia w zaawansowanych, nieoperacyjnych stadiach raka. Dodatkiem do radioterapii może być chemioterapia, która wzmaga działanie promieniowania jonizującego na guz i poprawia wyniki leczenia w porównaniu z samą radioterapią.

Warto wiedzieć

Rokowania

W raku szyjki macicy, jak w przypadku wielu innych nowotworów, późne wykrycie choroby łączy się z gorszymi rokowaniami. Im wcześniej rak zostanie wykryty, tym większe szanse na wyleczenie. We wczesnym wykryciu raka bardzo pomocne są regularne badania cytologiczne.

Rak szyjki macicy: profilaktyka

Podstawą profilaktyki są regularne badania cytologiczne wymazów z tarczy szyjki macicy. Cytologia jest badaniem szybkim, prostym i bezbolesnym. Polega na pobraniu specjalną szczoteczką wymazu z szyjki macicy kobiety w czasie badania ginekologicznego. 

Do metod zapobiegawczych zalicza się natomiast szczepienia przeciwko HPV. Procedurze mogą poddać się osoby, które jeszcze nie rozpoczęły współżycia. Choć jak każde szczepienia nie gwarantują 100 proc. ochrony, to znacznie zmniejszają ryzyko zachorowania.

Źródło: Polska Unia Onkologii, zwrotnikraka.pl; mp.pl