Rak nadnerczy: czynny i nieczynny hormonalnie. Jak rozpoznać objawy?

01.10.2019
Aktualizacja: 01.10.2019 14:24
Rak nadnerczy
fot. Shutterstock

Rak nadnerczy to stosunkowo rzadki nowotwór złośliwy. Szacuje się, że każdego roku w Polsce odnotowuje się około 140 nowych zachorowań. Jest to jednak rak podstępny. Guz nowotworowy może bowiem wydzielać hormony, co przez chorych często mylone jest z zaburzeniami hormonalnymi towarzyszącymi innym chorobom, w tym chorobom tarczycy. 

Rak nadnerczy to nowotwór złośliwy rozwijający się w obrębie nadnerczy, czyli narządów wewnątrzwydzielniczych umiejscowionych nad nerkami. Guzy nowotworowe dzieli się na nowotwory kory nadnerczy oraz nowotwory rdzenia nadnerczy.

Nadnercza są parzystymi narządami położonymi nad nerkami po obu stronach ciała. Mają trójkątny kształt i są wielkości kciuka. To gruczoły dokrewne, co oznacza, że produkują hormony, które uczestniczą w regulacji ciśnienia krwi, wspierają gospodarkę wodno-elektrolitową ludzkiego ciała i biorą udział w regulacji poziomu glukozy. Co ciekawe, hormony produkowane przez nadnercza w sytuacji zagrożenia odpowiadają za tzw. odruch walki lub ucieczki. Do hormonów wydzielanych przez nadnercza należą: kortyzol, aldosteron, epinephrina i norepinephrina oraz cześć hormonów płciowych – estrogenów i androgenów.

Ran nadnerczy nie jest częstym nowotworem, ale zwykle ma agresywną postać. Rozpoznanie raka we wczesnym stadium daje szanse na wyleczenie, ale gdy dojdzie do przerzutów, szanse na skuteczne leczenie maleją. 

Rak nadnerczy: przyczyny

Nowotwory złośliwe nadnerczy rozwijają się często jako jeden z elementów zespołów chorób genetycznych. Najczęściej towarzyszą zespołowi mnogiej gruczolakowatości wewnątrzwydzielniczej typu I, zespołowi mnogiej gruczolakowatości wewnątrzwydzielniczej IIA i zespołowi mnogiej gruczolakowatości wewnątrzwydzielniczej IIB.

Dokładna przyczyna powstawania tego typu nowotworów nie jest jednak znana. Nie wiadomo zatem, dlaczego u niektórych wcześniej zdrowych osób rozwija się rak, a u innych nie.

Rak nadnerczy: objawy

Objawy nowotworów złośliwych nadnerczy uzależnione są od tego, czy guz wydziela hormony, czy też nie, a także od umiejscowienia guza. Jeśli guz nie jest czynny hormonalnie, to objawy nowotworu mogą nie występować przez dłuższy czas. Występowanie takich objawów jak: ból w obrębie jamy brzusznej, najczęściej w okolicy lędźwiowej, wyczuwalny guz, uczucie rozpierania w jamie brzusznej zwykle świadczy o powiększaniu się guza i dużym zaawansowaniu miejscowym nowotworu.

Objawy guzów hormonalnie nieczynnych, czyli niewydzielających hormonów, zależą wyłącznie od umiejscowienia i wielkości guza nowotworowego. Guzy małe zwykle nie dają objawów, guzy duże natomiast mogą powodować objawy wynikające z ucisku na sąsiadujące tkanki, w tym: obrzęki kończyn dolnych lub wodobrzusze.

Guzy hormonalnie czynne, czyli wydzielające hormony wywołują wiele różnorodnych objawów. 

W zależności od rodzaju guza i uwalnianego przez niego w nadmiarze hormonu objawy mogą obejmować:

  • wysokie ciśnienie tętnicze często niereagujące na leczenie przeciwnadciśnieniowe;
  • nadmierne owłosienie;
  • zmianę barwy głosu;
  • zaburzenia menstruacji u kobiet;
  • powiększenie gruczołów piersiowych;
  • osłabienie popędu płciowego, zaburzenia wzwodu u mężczyzn;
  • nadmierne odkładanie się tłuszczu, np. na karku;
  • zmiana kształtu twarzy na bardziej zaokrąglony;
  • ścieńczenie skóry;
  • czerwone, niewielkie zmiany na skórze o charakterze rozstępów;
  • ciągłe uczucie zmęczenia;
  • osłabienie siły mięśniowej i kurcze mięśni;
  • znaczne zmniejszenie lub zwiększenie masy ciała;
  • cukrzyca;
  • objawy wynikające ze zmniejszenia stężenia potasu w krwi, w tym zaburzenia rytmu serca;
  • bóle i zawroty głowy;
  • nadmierne pocenie się.

Rak nadnerczy: badania

Raka nadnerczy rozpoznaje się za pomocą badań obrazowych, takich jak USG jamy brzusznej, tomografia komputerowa, rezonans magnetyczny, które pozwalają na zlokalizowanie guza. Czasami wykonuje się również biopsję guza, czyli pobranie komórek do badania laboratoryjnego w celu potwierdzenia lub wykluczenia złośliwego charakteru zmiany nowotworowej.

Ostatnim elementem diagnostyki jest określenie czynności hormonalnej guza i w tym celu wykonuje się badania laboratoryjne krwi.

Rak nadnerczy: leczenie

Szansę na wyleczenie raka daje tylko radykalna operacja chirurgiczna wycięcia guza ograniczonego miejscowo. Podczas operacji usuwa się całe nadnercze wraz z guzem. W przypadku małych guzów operacje przeprowadza się laparoskopowo. Zabieg operacyjny raka kory nadnerczy możliwy jest do przeprowadzenia w przypadku I lub II stopnia zaawansowania klinicznego guza.

W przypadku guzów, które wydzielają kortyzol, konieczne jest zastosowanie blokady stereoidogenezy za pomocą mitotanu lub metyraponu.

Jeżeli nie można przeprowadzić operacji z powodu dużych rozmiarów guza lub ze względu na obecność przerzutów odległych, możliwe jest zastosowanie chemioterapii i radioterapii.

Ważne

Rokowanie w raku nadnerczy

Rokowanie w przypadku raka nadnerczy nie jest pozytywne. Nowotwory te są często agresywne, całkowite 5-letnie przeżycie u chorych z rozpoznaniem raka kory nadnerczy wynosi ok. 37 proc. Rokowanie polepsza się jednak w porównaniu z tym sprzed kilkudziesięciu lat.

Uwaga!

Powyższa porada nie może zastąpić wizyty u specjalisty. Pamiętaj, że w przypadku jakichkolwiek problemów ze zdrowiem należy skonsultować się z lekarzem.