Radioterapia nowotworów, czyli napromienianie. Na czym polega?

26.10.2018 16:45
Radioterapia nowotworów
Fot. Shutterstock

Radioterapia to jedna z ważniejszych, podstawowych metod leczenia nowotworów złośliwych. Choć napromienianie jest w wielu przypadkach bardzo skuteczne, to obciążone jest ryzykiem powikłań. Dowiedz się, na czym polega radioterapia, jak przebiega i czy jest skuteczna.

Radioterapia, czyli leczenie napromienianiem, to metoda terapeutyczna wykorzystywana w leczeniu nowotworów złośliwych. Za pomocą promieniowania jonizującego niszczy się komórki nowotworowe. 

Podczas radioterapii wykorzystuje się takie promieniowanie, jak podczas badania Rentgenowskiego, ale dawki promieniowania w przypadku radioterapii są znacznie większe, promieniowanie stosuje się także przez dłuższy czas.

Zobacz także: Chemioterapia w leczeniu nowotworów. Na czym polega „chemia”?

Na czym polega radioterapia?

W radioterapii najczęściej wykorzystuje się promieniowanie X (rentgenowskie), które jest rodzajem promieniowania elektromagnetycznego. Udowodniono, że promieniowanie jonizujące skuteczniej uszkadza komórki nowotworowe aniżeli komórki prawidłowe, dlatego wykorzystuje się ten typ promieniowania w procesie leczenia nowotworów.

Promieniowanie jonizujące wywołuje w komórkach nowotworowych zmiany, które prowadzą do ich śmierci, co w efekcie prowadzi do zmniejszenia guza i powstania zwłóknienia w tkance zdrowej. Może to także spowodować rozwój wtórnego nowotworu popromiennego, promieniowanie działa bowiem w jednakowym stopniu na komórki nowotworowe (działanie pożądane), jak i na komórki zdrowe (działanie niepożądane). 

Warto wiedzieć, że podczas napromieniania organizm nie kumuluje dawki promieniowania, tylko skutki jego działania. Pod wpływem leczenia nowotwór stopniowo znika. 

Rodzaje radioterapii:

  • Teleradioterapia, czyli leczenie wiązkami zewnętrznymi. Polega na wykorzystaniu źródła promieniowania jonizującego położonego poza ciałem chorego i prowadzeniu leczenia z odległości. Wydobywające się promieniowanie jest skierowane na chorą okolicę ciała.
  • Brachyterapia, polegająca na umieszczeniu źródeł promieniotwórczych w obrębie guza nowotworowego lub jego sąsiedztwie. Źródło promieniowania jest wprowadzane za pomocą odpowiedniego urządzenia do wnętrza ciała, w obręb chorego narządu .

Radioterapię wykorzystuje się zazwyczaj w skojarzeniu z innymi metodami leczenia raka: chemioterapią i chirurgią, ale może być też wykorzystywana jako jedyny sposób leczenia. Radioterapię można stosować przed operacją w celu zmniejszenia guza lub po operacji w celu usunięcia komórek nowotworu, które mogły pozostać po operacji.

Jak przebiega radioterapia nowotworów? To zabieg krótki, trwający zazwyczaj kilkanaście minut, ale wymagający powtórzeń. Zaleconej dawki promieniowania nie można podać jednorazowo, dlatego zabiegi trzeba powtarzać (frakcjonować). 

Zmiana nowotworowa naświetlana jest z różnych stron, by w danym miejscu osiągnąć największą dawkę promieniowania.

Szacuje się, że napromienianiem daje się skutecznie leczyć około 50 proc. nowotworów.

Czy radioterapia jest skuteczna?

Skuteczność radioterapii zależy od guza i jego masy - im masa jest większa, tym mniejsza skuteczność terapii. Radioterapia jest bardzo skuteczna w leczeniu wczesnych (subklinicznych) ognisk nowotworu.

Wrażliwość komórek rakowych (a także zdrowych) na napromieniowanie określa się jako promieniowrażliwość. Do chorób o największej promieniowrażliwości zalicza się białaczki, chłoniaki złośliwe, nasieniaki i neuroblastomy. 

Nowotwory o średniej promieniowrażliwości to np. raki płaskonabłonkowe: rak skóry, szyjki macicy, rak gardła, rak krtani, rak języka. Natomiast niską promieniowrażliwością cechują się: raki gruczołowe (rak jelita grubego, rak tarczycy), mięsaki tkanek miękkich, czerniak i glejak wielopostaciowy.

Jakie są powikłania po radioterapii?

Radioterapia nie jest metodą idealną i obarczona jest ryzykiem powikłań. Napromienianie nie dotyczy bowiem tylko komórek nowotworowych, ale także zdrowych (prawidłowych). Ceną leczenia jest tak zwany ostry odczyn popromienny, który pojawia się po pierwszych dwóch - trzech tygodniach od rozpoczęcia radioterapii i towarzyszy jej do końca, a często nawet dłużej.

Niektóre narządy i tkanki wyjątkowo mocno reagują na napromienianie, szczególnie wrażliwe są skóra, błona śluzowa jamy ustnej, gardła i krtani, jelita oraz płuca. 

Częste powikłania:

  • zaczerwienienie skóry,
  • uczucie zmęczenia,
  • utrata apetytu,
  • utrata włosów w okolicy napromienianej,
  • nudności, wymioty,
  • biegunka.

Do innych możliwych powikłań zalicza się: pajączki skórne na skórze napromienianej, niepłodność (może mieć charakter odwracalny lub stały), zwłóknienie skóry, zwłóknienie i zanik nerek, marskość wątroby, niedrożność jelit, martwica mózgu, martwica rdzenia kręgowego, tamponada serca prowadząca do zgonu, efekt teratogenny u płodu, zwiększenie ryzyka wystąpienia innych nowotworów złośliwych, tzw. nowotworów popromiennych.

Choć w czasie stosowania radioterapii mogą, ale nie muszą, wystąpić powikłania, to ta metoda leczenia jest skuteczna. W wielu przypadkach korzyści z leczenia znacznie przewyższają ryzyko i możliwe działania niepożądane.  

Bez względu na rodzaj radioterapii, podstawą jest precyzyjne zaplanowanie leczenia w celu prawidłowego i bezpiecznego przeprowadzenia terapii, uzyskania całkowitego zniszczenia komórek nowotworowych i ograniczenia powikłań popromiennych.

Źródło: zwrotnikraka.pl; onkologia.mp.pl

________

zdrowie.radiozet.pl/nk