Zamknij

Objawy raka skóry można wykryć w czasie samobadania. Na to zwróć uwagę

18.05.2022
Aktualizacja: 18.05.2022 13:40

Przynajmniej raz w miesiącu prowadź samoobserwację skóry, a raz na rok zbadaj znamiona u dermatologa lub chirurga onkologa – apelują eksperci i dodają, że wczesne wykrycie raka skóry, m.in. czerniaka, daje niemal blisko stuprocentowe szanse na jego wyleczenie. Jak prowadzić samoobserwację i na co zwrócić szczególną uwagę?

Zmiany skórne - co może świadczyć o raku?
fot. Shutterstock
  1. Czerniak jest najbardziej złośliwy
  2. Czerniak pojawia się też u osób młodych
  3. Słońce na cenzurowanym
  4. Jakie zmiany skórne mogą świadczyć o raku skóry, czerniaku?
  5. Najważniejsze zasady profilaktyki raka skóry
  6. Jak prowadzić samoobserwację skóry?

Jak co roku, w okresie wiosenno-letnim wraca temat raka skóry. W tym czasie jesteśmy najbardziej narażeni na działanie promieni słonecznych. I choć słońce jest nam potrzebne, chociażby do wytworzenia witaminy D, czy poprawy samopoczucia, to jednak zbyt długa ekspozycja na jego promieniowanie może prowadzić do pojawienia się zmian skórnych, które mogą mieć charakter złośliwy.

Warto też pamiętać, że po zimie nasza skóra jest nieprzygotowana na długą ekspozycję na słońce, a przez to podatna na szybsze poparzenia słoneczne, które zwiększają ryzyko czerniaka. Skórę do słońca należy przyzwyczaić, wystawiając ją na działanie promieni słonecznych najpierw na kilka minut, a potem sukcesywnie przedłużając ten czas. Nie wolno przy tym zapominać o tym, by zawsze nakładać na skórę krem do opalania, chroniący przed promieniowaniem UVA oraz UVB (minimum SPF 30). Oczywiście działa on tylko przez określony czas, dlatego zaleca się powtarzać jego aplikację na skórę co 2 godziny, a także każdorazowo po kąpieli lub spoceniu się. Oczywiście stosowanie kremów z filtrami nie chroni nas w stu procentach, ale znacząco zmniejsza ryzyko zachorowania.

O czym jeszcze warto pamiętać?

Czerniak jest najbardziej złośliwy

Nowotwory skóry są najczęstszymi nowotworami u osób rasy białej (stanowią około 10 proc. wszystkich nowotworów). Dzielą się na raki skóry i czerniaka, który stanowi jedynie 6 proc. przypadków nowotworów skóry, ale jest najbardziej złośliwy spośród nich – wyjaśnia prof. Piotr Rutkowski, kierownik Kliniki Nowotworów Tkanek Miękkich, Kości i Czerniaków w Narodowym Instytucie Onkologii im. Marii Skłodowskiej-Curie – Państwowym Instytucie Badawczym w Warszawie, przewodniczący Rady Naukowej Akademii Czerniaka.

Z przedstawionych przez niego danych wynika, że w Polsce co roku notuje się około 4 tys. nowych zachorowań na czerniaka i około 1400 zgonów z jego powodu. Przyczyną jest jego zdolność do szybkich przerzutów. Dlatego szybki czas diagnozy tak bardzo się liczy.

– I tak poczyniliśmy olbrzymi postęp, ponieważ dane pokazują, że (...) wyleczalność tych nowotworów wzrosła o 15 proc. i to jest prawie rekord wśród wszystkich nowotworów w Polsce. Tylko rak gruczołu krokowego jest lepszy. (...) Ale to i tak jest jeszcze cały czas gorzej o 15 proc. w stosunku do Europy Zachodniej – tłumaczył prof. Rutkowski i dodał, że niestety przez pandemię w 2020 r. bardzo spadła liczba rozpoznawanych czerniaków – o około 15 proc., natomiast w 2021 r. liczba nowych diagnoz bardzo wzrosła i cały czas rośnie. Wszyscy spłacamy dług popandemiczny.

Czerniak pojawia się też u osób młodych

W przypadku większości nowotworów ryzyko zachorowania rośnie wraz z wiekiem, ale w przypadku czerniaka jest inaczej. Można na niego zachorować w każdym wieku.

– Młodsza skóra jest bardziej podatna na uszkodzenie przez intensywne promieniowanie UV i wtedy mamy większą szansę, że między 35. a 60. rokiem życia zachorujemy na czerniaka – tłumaczył prof. Rutkowski i dodał, że szczyt zachorowań przypada między 60. a 74. rokiem życia.

Słońce na cenzurowanym

Głównym czynnikiem przyczyniającym się do zachorowania na nowotwory skóry, w tym czerniaka, jest promieniowanie UV. Ale nie tylko. Warto w tym miejscu wspomnieć o sztucznym opalaniu w solariach, stałym drażnieniu znamion mechanicznie lub chemicznie, o niskiej zawartości barwnika w skórze oraz predyspozycjach genetycznych.

Aby obniżyć ryzyko zachorowania na nowotwory skóry, trzeba ograniczyć czas ekspozycji na słońce i regularnie, raz w miesiącu, badać skórę pod kątem znaniom i zmian skórnych, a przynajmniej raz w roku odwiedzać dermatologa, by przeprowadził badanie dermatoskopem. Te trzy działania w profilaktyce raka skóry są najważniejsze.

Wiele osób martwi się, że brak ekspozycji na słońce oznacza niedobór witaminy D. Prof. Rutkowski uspokaja: – Aby skóra wyprodukowała 1000 j.m. (jednostek międzynarodowych) tej witaminy, wystarczy 15 minut na słońcu i nie trzeba mieć odkrytej całej skóry, a jedynie twarz i ramiona.

Jakie zmiany skórne mogą świadczyć o raku skóry, czerniaku?

Jeśli zaobserwujemy na swoim ciele jakąkolwiek niepokojącą zmianę (znamię), która:

  • jest asymetryczna,
  • ma poszarpane brzegi,
  • jest duża, tj. o średnicy powyżej 6 mm,
  • ma kolor czerwony, czarny, szary lub biały,
  • ma niejednolitą barwę,
  • swędzi, pęka, piecze, powiększa się w krótkim czasie,

należy jak najszybciej zgłosić się do lekarza dermatologa lub chirurga onkologa, którzy wykonają badanie dermatoskopowe. Jest ono niezwykle proste i trwa jedynie 10 minut. Planowane badanie dermatoskopowe powinno być wykonane około 6-8 tygodni po ekspozycji słonecznej. Pozwala to zredukować liczbę niepotrzebnych wycięć.

– Rozwijający się rak skóry wygląda często jak niegojąca się ranka. A jeżeli coś się nie goi przez trzy miesiące, to jest powód, żeby się skontaktować z lekarzem – tłumaczy prof. Rutkowski.

– Ważna jest szybka reakcja, ponieważ czerniak szerzący się powierzchownie rozwija się często w ciągu sześciu miesięcy. Niestety, pacjenci nie zgłaszają się do lekarza, bo krąży wśród nich wiele mitów, m.in. ten, że lepiej nie wycinać nowotworu, bo może się rozsiać – uważa prof. Kamińska-Winciorek, kierownik Zespołu ds. Raka i Czerniaka Skóry w Narodowym Instytucie Onkologii im. M. Skłodowskiej-Curie – Państwowym Instytucie Badawczym, Oddział w Gliwicach, przewodnicząca Sekcji Dermoskopii i innych Technik Obrazowania Skóry (DITOS) Polskiego Towarzystwa Dermatologicznego.

Najważniejsze zasady profilaktyki raka skóry

Prof. Grażyna Kamińska-Winciorek przypomniała, że w profilaktyce nowotworów skóry kluczowa jest zasada 7W. Chodzi o to, by:

  • unikać nadmiernej ekspozycji na słońce, szczególnie w godzinach 11.00-16.00, jeśli musimy w tych godzinach wyjść, wybierajmy zacienione miejsca,
  • bezwzględnie unikać solarium,
  • nosić kapelusz lub czapkę, która zakrywa kark i uszy (rondo lub daszek najlepiej min. 7,5 cm),
  • stosować kremy ochronne z filtrem SPF,
  • wybierać odzież zakrywającą ramiona,
  • nosić okulary przeciwsłoneczne z filtrem UV,
  • regularnie badać raz do roku znamiona u lekarza dermatologa lub chirurga onkologa, a w międzyczasie co miesiąc prowadzić samoobserwacje znamion na swojej skórze.

Jeśli zdecydujemy się na opalanie, nie pozwalajmy sobie na drzemkę na słońcu, bo to zawsze prowadzi do poparzeń słonecznych. Zamiast leżeć w jednej pozycji, wybierzmy aktywności na świeżym powietrzu, np. spacer. Pamiętajmy jednak, by przed promieniami słonecznymi chronić twarz, kark, oczy oraz resztę. W tym celu należy wysmarować ciało kremem, a także założyć kapelusz, okulary przeciwsłoneczne i przewiewną koszulę z długim rękawem.

Ważne!

Promienie UV docierają do nas również przez szyby, dlatego o odpowiednim dawkowaniu słońca oraz stosowaniu ochrony powinniśmy też pamiętać, gdy dużo czasu spędzamy przy oknie, na przykład pracując lub podczas podróży samochodem czy samolotem.

Jak prowadzić samoobserwację skóry?

Jak już wspomniałam wcześniej, bardzo ważna jest czujność pacjenta i prowadzenie samodzielnej obserwacji znamion, również pieprzyków i piegów. Przydatne może być robienie zdjęć (wybranych zmian lub całej powierzchni skóry) i porównywanie ich w określonym odstępie czasowym. W przypadku jakichkolwiek wątpliwości warto skonsultować się z lekarzem.

W przypadku wątpliwości lekarz może wykonać zabieg usunięcia podejrzanego znamiona, tzw. biopsję wycinającą. Jest to prosty zabieg chirurgiczny, często możliwy do wykonania w warunkach ambulatoryjnych. Wycięciu poddawany jest chory fragment skóry wraz z marginesem ok. 1-2 mm. Następnie wycinek poddawany jest ocenie histopatologicznej. Pozwala ona na potwierdzenie rozpoznania czerniaka oraz uzyskanie informacji o stopniu jego zaawansowania, które służą planowaniu dalszego leczenia.

Warto pamiętać!

Wcześniejsze rozpoznanie i usunięcie czerniaka nie tylko poprawia rokowanie, ale daje szansę wyleczenia u blisko 90% chorych.

Uwaga!

Powyższa porada nie może zastąpić wizyty u specjalisty. Pamiętaj, że w przypadku jakichkolwiek problemów ze zdrowiem należy skonsultować się z lekarzem.

Źródło: Kampania „Baw się dobrze! #NIEspieczRAKA” przygotowana przez Akademię Czerniaka/ PAP Joanna Morga