Zamknij

Jak uniknąć raka? 12 wskazówek, które pomogą ograniczyć ryzyko nowotworu

20.08.2021
Aktualizacja: 12.10.2021 14:06
Jak nie zachorowac na raka?
fot. Shutterstock

Nie da się przewidzieć, czy zachorujesz na raka czy nie. Jednak zamiast tylko bać się choroby, warto podjąć działania, by zmniejszyć jej ryzyko. Właśnie dlatego powstał Europejski Kodeks Walki z Rakiem. Zawiera 12 ważnych zaleceń.

  1. Skąd się biorą nowotwory?
  2. 12 wskazówek, które pomogą uniknąć raka

Najczęściej choroba nowotworowa diagnozowana jest u osób w średnim i starszym wieku, ale pierwsze zmiany w komórkach mogą pojawić się znacznie wcześniej i w konsekwencji doprowadzić do powstania nowotworu. Już w młodości można więc mieć wpływ na ryzyko rozwoju choroby, tym bardziej że znane są sposoby, aby to ryzyko zmniejszyć. Dzięki prowadzonym od wielu lat badaniom naukowym wiadomo, że zdrowy tryb życia oraz przestrzeganie kilku prostych zasad może ograniczyć ryzyko zachorowania na wiele rodzajów nowotworów.

Skąd się biorą nowotwory?

Nowotwór powstaje w wyniku mutacji zachodzącej w pojedynczej komórce, czyli zmianie w DNA. Zawiera ono „przepis” na prawidłowe funkcjonowanie pojedynczej komórki w zdrowym organizmie. Każdy organizm ma też mechanizmy ochronne, które zapobiegają mutacjom komórek, jednak częste i intensywne narażanie się na substancje rakotwórcze, np. zawarte w dymie tytoniowym, może spowodować, że mechanizmy te mogą zawieść. Przyczyną mutacji może też być działanie naszego organizmu, np. produkcja hormonów mogących stymulować powiększanie się niektórych guzów.

Ważne!

Najważniejszą przyczyną zachorowań na nowotwory w Polsce wciąż jest palenie tytoniu. Na podstawie badań ustalono, że do wzrostu ryzyka zachorowania na raka przyczynia się też nadwaga i otyłość, nieprawidłowa dieta, brak aktywności fizycznej oraz picie alkoholu, ale także nadmierna ekspozycja na promienie słoneczne oraz inne rodzaje promieniowania.

12 wskazówek, które pomogą uniknąć raka

W poradniku „12 sposobów na zdrowie. Europejski Kodeks Walki z Rakiem”, na którym czuwała Polska Liga Walki z Rakiem, zawarto aż 12 wskazówek, które pomogą ograniczyć ryzyko zachorowania na raka. Niektóre z nich wydają się oczywiste, inne – dużo mniej.

1. Nie pal tytoniu

Palenie odpowiada za 82 proc. wszystkich przypadków raka płuca i zwiększa ponaddwudziestokrotnie ryzyko zachorowania na tę chorobę. Paląc papierosy, znacząco zwiększamy również ryzyko zachorowania na raka gardła, krtani, jamy ustnej, trzustki, pęcherza moczowego, wątroby, nerki, szyjki macicy oraz na białaczkę.

2. Zadbaj o przestrzeń wolną od dymu tytoniowego

Bierne palenie to wdychanie dymu tytoniowego tzw. z drugiej ręki, czyli dymu z papierosa palonego przez inną osobę i wydychanego przez nią dymu. Może to być również dym z tlącego się papierosa. Zawiera on kilka tysięcy związków chemicznych, z których kilkadziesiąt jest rakotwórczych. Jeśli jest wdychany do płuc z papierosa bądź z powietrza, zwiększa wielokrotnie ryzyko zachorowania na nowotwory.

3. Utrzymuj prawidłową masę ciała

Nadwaga i otyłość zwiększają ryzyko rozwoju takich nowotworów, jak gruczolakorak przełyku, rak jelita grubego i odbytnicy, nerki, trzustki, błony śluzowej macicy oraz rak piersi (u kobiet po menopauzie). Z badań naukowych wynika, że w przypadku raka jelita grubego i odbytnicy, ryzyko zachorowania wzrasta o 15 proc. u osób z nadwagą i o 32 proc. u osób otyłych w porównaniu do osób o prawidłowej masie ciała.

4. Bądź aktywny fizycznie na co dzień

Regularne ćwiczenia chronią przed rakiem jelita grubego, piersi i błony śluzowej macicy. Dodatkowo według niektórych badań bycie aktywnym może chronić nas także przed rakiem płuca, wątroby, jajnika, prostaty, nerki i żołądka.

5. Przestrzegaj zasad zdrowej diety

Badania naukowe wykazały, że osoby, których dieta bogata jest w owoce i warzywa oraz w produkty pełnoziarniste, a jednocześnie znajdują się w niej jedynie niewielkie ilości czerwonego czy przetworzonego mięsa i soli, mają niższe ryzyko zachorowania na raka. Ponadto prawidłowa dieta pomaga wydłużyć życie osób po diagnozie nowotworowej (raka piersi i raka jelita grubego).

6. Ogranicz picie alkoholu, a najlepiej z niego zrezygnuj.

Picie alkoholu zwiększa ryzyko zachorowania na raka jamy ustnej, gardła, przełyku, krtani, wątroby, jelita grubego i piersi. est przyczyną wielu innych chorób, takich jak marskość wątroby czy zapalenie trzustki, ale może także niszczyć prawie każdy inny organ i układ w organizmie.

7. Unikaj nadmiernej ekspozycji na promienie słoneczne

Chroń przed słońcem siebie, a zwłaszcza dzieci. Częste narażenie organizmu na działanie promieniowania UV, bez względu na źródło jego pochodzenia, zwiększa prawdopodobieństwo zachorowania na nowotwory skóry, wśród nich na najbardziej agresywną ich postać – czerniaka.

8. Chroń się przed działaniem substancji rakotwórczych w miejscu pracy

Brak ochrony przed szkodliwymi substancjami chemicznymi obecnymi w miejscu pracy może przyczyniać się do wystąpienia wielu rodzajów nowotworów. Narażenie na takie pierwiastki, jak chrom, nikiel czy arsen, zwiększa ryzyko wystąpienia raka płuca. Podobne działanie wykazuje azbest. U osób, które miały styczność z produktami ropopochodnymi i arsenem, może rozwinąć się nowotwór skóry. Z kolei chlorek winylu wykazuje działanie rakotwórcze względem wątroby, benzen natomiast może przyczyniać się do zachorowania na białaczkę.

9. Sprawdź, czy w domu jesteś narażony na naturalne promieniowanie spowodowane wysokim stężeniem radonu

Radon to radioaktywny gaz szlachetny występujący w skorupie ziemskiej. Znajduje się w większości gleb i skał. Radon jest bezbarwny i nie wydziela zapachu, więc jego wykrycie jest
możliwe wyłącznie poprzez pomiar jego promieniowania. Narażenie na radon stanowi drugą po paleniu papierosów najważniejszą przyczynę raka płuca.

10. Jeśli jesteś kobietą, karm piersią i ogranicz stosowanie HTZ

Badania naukowe dowiodły, że karmienie piersią zmniejsza ryzyko wystąpienia  raka piersi u kobiet, zarówno przed menopauzą, jak i po niej. Szacuje się, że karmienie piersią przez okres 12 miesięcy zmniejsza ryzyko zachorowania na ten rodzaj nowotworu o ponad 4 proc., a urodzenie każdego kolejnego dziecka także redukuje to ryzyko o 7 proc. Karmienie piersią może też obniżać u matki ryzyko zachorowania na raka jajnika oraz raka błony śluzowej macicy. Natomiast stosowanie hormonalnej terapii zastępczej (HTZ) zwiększa ryzyko zachorowania na raka piersi, błony śluzowej trzonu macicy i jajników.

11. Zadbaj o szczepienia dzieci: przeciwko WZW B i HPV

Nawet 15-20 proc. nowotworów złośliwych spowodowanych jest wirusowymi lub bakteryjnymi infekcjami, które zwiększają ryzyko wystąpienia raka szyjki macicy, prącia, odbytu, głowy i szyi, wątroby i żołądka oraz niektórych nowotworów układu krwiotwórczego. Stosowanie szczepień ochronnych jest skutecznym sposobem uniknięcia zachorowania na nowotwory związane z infekcją wirusową. WZW to wirusowe zapalenie wątroby, które może być wywołane wirusami typu A, B lub C - przewlekły stan zapalny wątroby wywołany wirusem typu B może prowadzić do raka. Natomiast HPV to wirus brodawczaka ludzkiego, niektóre jego typy są odpowiedzialne m.in. za rozwój raka szyjki macicy.

12. Bierz udział w programach badań przesiewowych w celu wczesnego wykrywania raka

Badania przesiewowe dotyczą raka jelita grubego (dotyczy zarówno mężczyzn, jak i kobiet), raka piersi (u kobiet) oraz raka szyjki macicy (u kobiet). Szanse wyleczenia raka znacznie zwiększa jego wczesne rozpoznanie. Istnieją badania diagnostyczne, które pozwalają na wykrycie niektórych rodzajów nowotworów jeszcze przed pojawieniem się symptomów, a nawet wykrycie zmian przedrakowych.

Uwaga!

Powyższa porada nie może zastąpić wizyty u specjalisty. Pamiętaj, że w przypadku jakichkolwiek problemów ze zdrowiem należy skonsultować się z lekarzem.

Źródło: „12 sposobów na zdrowie. Europejski Kodeks Walki z Rakiem” IV edycja (12sposobownazdrowie.pl)