Gruczolak przysadki mózgowej: łagodny guz, niepokojące objawy

25.03.2019 14:05
Guzy przysadki mogą objawiać się bólem głowy

Gruczolaki przysadki to najczęściej występujące nowotwory wewnątrzczaszkowe u osób dorosłych. Zwykle są to guzy łagodne, które nie zawsze wywołują objawy. Zdarza się jednak, że ze względu na swoją masę lub wydzielane hormony powodują szereg zaburzeń i objawów utrudniających normalne funkcjonowanie. Takie guzy leczy się farmakologicznie lub operacyjnie.

Gruczolak przysadki to najczęściej występujący guz przysadki mózgowej. To nowotwór łagodny, choć stanowi przyczynę zaburzeń osi podwzgórze-przysadka. Gruczolaki mogą nie wywoływać żadnych objawów, mogą również powodować mnóstwo zaburzeń, a te związane są z wielkością i czynnością hormonalną guza. 

Przysadka mózgowa to gruczoł dokrewny, którego funkcją jest wydzielanie hormonów. Przysadka znajduje się wewnątrz czaszki okolicy zagłębienia kostnego, tzw. siodła tureckiego. Jest źródłem wielu hormonów, które odgrywają kluczową rolę w funkcjonowaniu gruczołów wydzielania wewnętrznego. Zaburzenia czynności przysadki mózgowej wpływają nie tylko na jakość życia, ale także na chorobowość i umieralność. Najczęstszą przyczyną zaburzeń przysadki jest łagodny guz – gruczolak. 

Gruczolaki mogą wydzielać hormony, ale nie muszą, dlatego dzieli się je na czynne i nieczynne hormonalnie. Najczęściej guzy te wydzielają prolaktynę, a także ACTH pobudzającą nadnercza i wywołującą chorobę Cushinga, hormon wzrostu, tyreotropinę (TSH) wywołująca nadczynność tarczycy.

Do rozwoju gruczolaków przysadki przyczyniają się mutacje genetyczne. 

Jakie są objawy gruczolaków przysadki?

Zwykle małe guzy nie powodują żadnych objawów, guzy większe natomiast wywołują tzw. objawy uciskowe. Większe gruczolaki, wychodząc z siodła tureckiego, mogą naciskać na nerw wzrokowy, powodując zaburzenia widzenia, mogą też wywoływać bóle i zawroty głowy.

Guz wydzielający prolaktynę może powodować:

  • zaburzenia miesiączkowania u kobiet;
  • nadmierne owłosienie u kobiet (hirsutyzm);
  • ginekomastię u mężczyzn, czyli powiększenie gruczołów sutkowych;
  • spadek libido (popędu płciowego);
  • mlekotok (wytwarzanie mleka w piersiach);
  • utratę masy kostnej i zagrożenie osteoporozą.

ZOBACZ: Prolaktyna może namieszać w życiu. Wysoki poziom jest przyczyną niepłodności

Guz wydzielający hormon wzrostu może powodować:

  • gigantyzm (głównie u dzieci);
  • akromegalię (powiększenie dłoni, stóp, kości żuchwy, języka);
  • pogrubienie głosu;
  • cukrzycę;
  • nadciśnienie tętnicze krwi;
  • bóle stawów i utratę masy kostnej;
  • osłabienie mięśni.

Guz wydzielający hormon kortykotropowy (ACTH) może powodować:

  • skłonności do tycia i otyłość;
  • trądzik, zaczerwienie twarzy;
  • rozległe rozstępy;
  • osteoporozę;
  • nadciśnienie tętnicze;
  • cukrzycę;
  • zaokrąglenie twarzy;
  • nadmierne owłosienie u kobiet (hirsutyzm);
  • zaburzenia miesiączkowania;
  • osłabienie mięśni;
  • bóle kości;
  • obniżoną odporność organizmu;
  • radykalne zmiany nastroju.

Guz wydzielający TSH może powodować:

  • nerwowość, drażliwość;
  • problemy z koncentracją;
  • wrażliwość na temperaturę, nadmierną potliwość;
  • przyspieszoną akcję serca, a nawet uczucie kołatania;
  • osłabienie mięśni;
  • spadek masy ciała;
  • swędzenie i suchość skóry;
  • zaburzenia miesiączkowania;
  • problemy z wypróżnianiem: zaparcia i biegunki;
  • drżenie rąk.

Guzy przysadki mózgowej, ze względu na wielkość, dzieli się na mikrogruczolaki o średnicy mniejszej niż 1 cm oraz makrogruczolaki większe niż 1 cm.

Jakie są metody wykrywania gruczolaków przysadki?

Podejrzenie guza przysadki może wypłynąć od lekarza endokrynologa na podstawie zaburzeń hormonalnych, ale także od neurologa na podstawie śródczaszkowych procesów chorobowych. Podejrzenie gruczolaka mogą nasuwać również problemy z widzeniem.

Podstawowym badaniem wykrywającym guzy przysadki jest rezonans magnetyczny. Za pomocą MRI można wykryć nawet 1 mm guzy i określić ich położenie.

Jakie są metody leczenia gruczolaków przysadki?

Po wykryciu guza przysadki konieczna jest jego ocena endokrynologiczna, czyli sprawdzenie jego czynności hormonalnej (wydziela hormony, czy nie).  To ważne, ponieważ w przypadku gruczolaków czynnych hormonalnie (np. prolactinoma) zwykle wystarczy wdrożenie leczenia farmakologicznego. 

Zdarza się często, że małe gruczolaki wykrywane są przypadkowo podczas badania. Jeśli są na tyle małe, że nie powodują żadnych objawów, nie wydzielają hormonów i nie uciskają sąsiednich tkanek, zwykle nie usuwa się ich, a poddaje obserwacji. Natomiast guzy duże usuwa się operacyjnie. 

Uwaga!

Powyższa porada nie może zastąpić wizyty u specjalisty. Pamiętaj, że w przypadku jakichkolwiek problemów ze zdrowiem należy skonsultować się z lekarzem.

Źródło: endokrynologia.net; onkolmed.pl; podyplomie.pl