Glejaki: złośliwe nowotwory ośrodkowego układu nerwowego

21.01.2019
Aktualizacja: 25.03.2019 12:47
Glejaki to grupa nowotworów złośliwych OUN

Zaburzenia świadomości, zmiana chodu, problemy z mową, bóle głowy i napady padaczki to objawy, które mogą nasuwać podejrzenie glejaka. Te nowotwory złośliwe rozwijają się w obrębie ośrodkowego układu nerwowego, dlatego objawy powiększającego się guza wpływają na zachowanie człowieka, jego świadomość, odczuwanie. Dowiedz się, czym są glejaki i jak leczy się te złośliwe nowotwory.

Glejaki to grupa nowotworów ośrodkowego układu nerwowego, które wywodzą się z komórek glejowych. Glejaki różnią się między sobą w zakresie komórek mózgu, z których się wywodzą (astrocyty, oligodentrocyty) i stopniem agresywności.

Glejaki to nowotwory złośliwe, które mogą pojawić się w każdym miejscu w obrębie ośrodkowego układu nerwowego, co w praktyce oznacza głównie mózg, a rzadziej rdzeń kręgowy. Glejaki charakteryzują się zdolnością do lokalnego szerzenia się w obrębie ośrodkowego układu nerwowego.

Nowotwory tego typu mogą występować u osób w każdym wieku, jednak najczęściej spotykane są u osób w 5. i 6. dekadzie życia.

Przyczyny glejaka

Nie wiadomo, dlaczego powstaje glejak. Zidentyfikowano co prawda kilka czynników ryzyka, które mogą zwiększać ryzyko zachorowania na glejaka, choć nie jest to regułą. Czynniki ryzyka, choć mogą mieć wpływ na zachorowanie, to nigdy nie są przyczyną.

Wśród czynników, które mogą zwiększać ryzyko zachorowania, wyróżnia się:

  • promieniowanie jonizujące: osoby, które przeszły w przeszłości radioterapię czaszki w celu leczenia nowotworu, mają większe szanse na zachorowanie na glejaka, nawet po kilkudziesięciu latach. 
  • obciążenie rodzinne: występowanie glejaka w rodzinie (przynajmniej jeden przypadek w tej samej rodzinie) dwukrotnie zwiększa ryzyko zachorowania;
  • zespoły genetyczne: niektóre wrodzone zespoły wiążą się z większym ryzykiem zachorowania na glejaka głównie ze względu na obecności jednej lub więcej mutacji genetycznych. Przykładem są zespoły Cowden, Turcota, Lyncha, Li–Fraumeniego oraz nerwiakowłókniakowatość typu I.

Rodzaje glejaków 

Glejaki, po badaniu histopatologicznym, dzieli się ze względu na typ komórek nerwowych, z których się wywodzą (astrocyty, oligodendrocyty lub ependymocyty).

Dzieli się je również w skali od I do IV ze względu na szybkość wzrostu guza i jego agresywność. 

  • Guzy I stopnia, które występują również u dzieci, wiążą się z najlepszymi rokowaniami. 
  • Guzy II stopnia (glejaki wysokozróżnicowane) to guzy wolno rosnące naciekowe o średnim rokowaniu.
  • Guzy III stopnia (anaplastyczne) i IV stopnia (glejaki wielopostaciowe) są agresywne i wiążą się z najmniej korzystnym rokowaniem.

Objawy glejaka 

Glejaka można podejrzewać, gdy pojawiają się niepokojące objawy, takie jak zawroty głowy, zachwiania równowagi, napady padaczkowe, zmiany osobowości i wszelkiego rodzaju zaburzenia neurologiczne – w tym zaburzenia mówienia, widzenia, utrata siły mięśniowej, zmiana chodu. Objawy glejaka związane są również ze wzrostem ciśnienia w czaszce. To objawiać się może bólami głowy, mdłościami, wymiotami, sennością. 

Rozpoznanie glejaka

Podstawowym badaniem, które wykonuje się przy podejrzeniu glejaka, jest rezonans magnetyczny (MRI) mózgu. Obrazowanie metodą rezonansu magnetycznego pozwala nie tylko na wykrycie glejaka, ale także na określenie zakresu choroby.

Często pierwszym badaniem wykonywanym w razie podejrzenia guza mózgu jest tomografia komputerowa z użyciem środka kontrastowego. 

Konieczne jest również pobranie tkanki do badania histopatologicznego – podczas operacji chirurgicznej lub za pomocą biopsji. Badanie laboratoryjne tkanki ma na celu potwierdzenie rozpoznania i określenie charakterystyki, podtypu guza, co ułatwia podjęcie decyzji o sposobie leczenia.

Leczenie glejaków 

Leczeniem z wyboru w przypadku większości glejaków jest zabieg chirurgiczny o możliwie jak najszerszym zakresie. Dalsze leczenie po operacji zależy od podtypu glejaka. 

  • Glejak wysokozróżnicowany (stopień 1 i 2): u osób, u których istnieje duże ryzyko nawrotu choroby po operacji, stosuje się radioterapięChemioterapia odgrywa mniejszą rolę w leczeniu glejaków wysokoróżnicowanych, ale może być stosowana w przypadkach guzów niekwalifikujących się do operacji lub guzów nawracających po radioterapii. 
  • Glejak anaplastyczny (stopień 3): pooperacyjne leczenie glejaka anaplastycznego obejmuje zastosowanie radioterapii, a następnie chemioterapii.
  • Glejak wielopostaciowy (stopień 4): leczenie po operacji obejmuje jednoczesne stosowanie chemioterapii i radioterapii (leczenie skojarzone). 

Uwaga!

Powyższa porada nie może zastąpić wizyty u specjalisty. Pamiętaj, że w przypadku jakichkolwiek problemów ze zdrowiem należy skonsultować się z lekarzem.

Źródło: esmo.org