“To nie ta sama osoba”. Jak uszkodzenia mózgu zmieniają osobowość

07.06.2019
Aktualizacja: 07.08.2019 08:19
Zmiany patologiczne w mózgu

Uszkodzenie mózgu u starszego dziecka lub osoby dorosłej wiąże się z utratą wypracowanych wcześniej sposobów funkcjonowania. Często osoba, która doznała takiego uszkodzenia, ma bolesną świadomość tego, co utraciła. Jest to dodatkowy ciężar psychiczny.

Zmiany psychiczne w trwałym uszkodzeniu mózgu

Głębokość upośledzenia umysłowego jest zwykle skorelowana z rozległością uszkodzenia mózgu. Wiele zależy też od charakteru, lokalizacji uszkodzenia oraz stanu, osobowości pacjenta przed pojawieniem się zaburzenia.

Poniższa historia przedstawia, jak różne mogą być zmiany psychiczne u pacjenta z uszkodzeniem mózgu.

Osiemnastoletnia dziewczyna została przyprowadzona przez mamę na konsultację neuropsychiatryczną z powodu licznych zmian na poziomie funkcjonowania, po uderzeniu grabiami w głowę. Zmiany zaszły w jej osobowości w ciągu ostatnich dwóch lat. W pierwszej klasie liceum była piątkową, zaangażowaną w życie szkoły uczennicą. Teraz, ledwo zdobywa trójki, zaczęła zadawać się z podejrzanym towarzystwem i często sięga po alkohol.

Jakie zmiany zaszły w mózgu dziewczynki? Testy neuropsychologiczne przeprowadzone podczas konsultacji wykazały znaczne pogorszenie funkcji intelektualnych w porównaniu ze stanem sprzed wypadku: słabą koncentrację, niski poziom uwagi, zdolności pamięciowych i rozumowania. Zaczęła się buntować i przestała interesować ją nauka. To nie jest tak, że ludzie po urazie mózgu nagle stają się złymi, nieznośnymi ludźmi. Oni robią to nieświadomie. Jest to element choroby, nie mają nad tym kontroli.

Objawy choroby mózgu

Objawy psychopatologiczne, które towarzyszą uszkodzeniom mózgu, nie zawsze da się zawczasu przewidzieć, gdyż mogą zależeć od indywidualnych uwarunkowań związanych z wiekiem danej osoby, jej osobowością, ogólną sytuacją psychologiczną. Nie zawsze powinno się zakładać, że zaburzenie psychiczne - na przykład głęboka depresja następuje po urazie głowy - wynika z uszkodzenia mózgu.

Depresja w takim przypadku może być spowodowana tym, że pacjent ma świadomość dramatycznie obniżonego poziomu własnych możliwości i utraty poprzednio posiadanych umiejętności.

Niektóre zmiany są subtelne, trudne do wychwycenia, jak chociażby wahania nastroju. Czasem jednak ludzie stają się bardzo agresywni, potrafią się rzucić z pięściami na rodzinę, przeklinają.

Około 80% naszego zachowania wynika nie z rozumu, a z emocji. Ale te emocje są hamowane przez korę przedczołową, czyli przednią część płata czołowego, która zajmuje aż 33% powierzchni mózgu. Część brzuszno-przyśrodkowa kory jest hamulcem najgorszych instynktów. Jeśli zostanie uszkodzona, z człowieka mogą wyjść prawdziwe demony.

prof. Jerzy Vetulani, neurobiolog

Skutki urazu czaszkowego mózgu

Urazom mózgu od łagodnie rozproszonych przez umiarkowanie po bardzo rozproszone towarzyszą problemy z uwagą. Osoba, która doznała mechanicznego uszkodzenia mózgu, może skarżyć się na problemy z pamięcią spowodowane nieumiejętnością skupienia się przy wydobywaniu czegoś z pamięci, podczas gdy umiejętność gromadzenia nowych informacji pozostaje nienaruszona.

Oto najczęściej spotykane problemy będące konsekwencją choroby mózgu, zaburzenia jego pracy lub uszkodzenia tego narządu:

  1. Upośledzenie pamięci. Niekiedy pojawia się skłonność do konfabulacji, to znaczy wymyślania wspomnień w celu wypełnienia luk w pamięci.
  2. Upośledzenie orientacji. Problem z orientacją w czasie i przestrzeni.
  3. Upośledzenie uczenia się, rozumienia i osądu.
  4. Upośledzenie możliwości kontrolowania lub modulowania emocji. Nadreaktywność emocjonalna; wybuchy śmiechu, płaczu, wściekłości z byle powodu.
  5. Apatia lub stępienie emocji. Osłabiona reaktywność emocjonalna, zobojętnienie na ludzi i wydarzenia.
  6. Upośledzenia inicjowania zachowań. Utrata zdolności do samodzielnego mobilizowania się do działania.
  7. Utrata kontroli nad tym, co jest stosowane i jakie zachowanie jest obyczajne.
  8. Upośledzenie komunikacji w obszarze odbioru i ekspresji.
  9. Upośledzenie zdolności wizualno-przestrzennych. Trudności w koordynacji czynności ruchowych z aspektami widzianego otoczenia.

Ważna informacja

Około 80% naszego zachowania wynika nie z rozumu, a z emocji. Ale te emocje są hamowane przez korę przedczołową, czyli przednią część płata czołowego, która zajmuje aż 33% powierzchni mózgu. Część brzuszno-przyśrodkowa kory jest hamulcem najgorszych instynktów. Jeśli zostanie uszkodzona, z człowieka mogą wyjść prawdziwe demony

Jakie są skutki uszkodzenia konkretnych płatów mózgu? Uszkodzenie części czołowych może dać jeden z dwóch objawów: brak motywacji, pasywność, ograniczenie myśli lub impulsywność, łatwe rozpraszanie uwagi.

Uszkodzenie konkretnych obszarów prawego płata ciemieniowego może skutkować upośledzenie koordynacji wzrokowo-ruchowej, natomiast uszkodzenie lewego płata ciemieniowego, może upośledzić niektóre elementy funkcji związanych z używaniem języka, w tym czytanie i pisanie, oraz umiejętność liczenia.

Uszkodzenie pewnych struktur płatów skroniowych zakłóca wczesny etap magazynowania informacji w pamięci. Rozległe, obustronne uszkodzenie okolic skroniowych może skutkować tym, że pamięć zdarzeń odległych pozostanie względnie nienaruszona, natomiast nic nowego nie będzie zapamiętywane.

Uszkodzenia jeszcze innych struktur w płatach skroniowych mogą spowodować zakłócenie funkcji związanych z jedzeniem, seksualnością i emocjami.

Uszkodzenie płata potylicznego, powoduje rozmaite zaburzenia widzenia i deficyty dotyczące skojarzeń wzrokowych, a charakter tych deficytów zależy od lokalizacji uszkodzenia.

Ważna informacja

Około 18% osób po urazie mózgu doznanym na przykład na skutek wypadku lub upadku podejmuje próbę samobójczą.