Zamknij

Problemy z pamięcią. Czy to objaw starzenia się czy demencji?

16.08.2022
Aktualizacja: 16.08.2022 17:00
Problemy z pamięcią
fot. Shutterstock

Jak odróżnić problemy z pamięcią będące konsekwencją starzenia się organizmu od choroby otępiennej? Poznaj najważniejsze różnice. 

Starzenie się jest procesem naturalnym i obejmuje szereg zmian zarówno tych zewnętrznych (siwienie, zmarszczki), jak i wewnętrznych (zmiany w układzie sercowo-naczyniowym, trawiennym, mięśniowo-szkieletowym, hormonalnym, odpornościowym czy moczowym). W czasie starzenia się spada odporność, wydajność i wydolność organizmu, zmniejsza się odporność na stres i maleje zdolność adaptacji do nowych sytuacji. Mogą pojawić się również problemy z pamięcią.

Oczywiście starzenie może mieć różne tempo u różnych osób i zależy od różnych czynników, m.in. uwarunkowań genetycznych, doświadczeń życiowych czy strategii adaptacyjnych. Czasami u osób starszych pojawiają się problemy z pamięcią, pogarszają się funkcje poznawcze. Bywa, że zmiany te mylone są chorobą otępienną. Jakie symptomy są naturalne, a jakie świadczą o poważniejszych problemach?

Poznaj najważniejsze różnice zaprezentowane w poniższej tabeli. Zostały one opracowane przez Marzenę Wójcicką oraz Joannę Szczukę w książce "Opiekun szyty na miarę. Poradnik dla opiekunów osób z chorobami otępiennymi".

Naturalne starzenie się  Objawy choroby otępiennej
Zapominanie imienia/nazwiska nowo poznanej osoby Zapominanie imion osób bliskich (np. wnuków, rodziców)
Zapominanie słowa ("mam je na końcu języka"), ale podanie wyrazu o podobnym znaczeniu, opisanie, do czego służy dany przedmiot Mylenie nazw (np. nazwanie stołu szafą), ciągłe gubienie wątku w rozmowie
Pomylenie dokładnej dziennej daty (ale znajomość miesiąca i roku) Brak wiedzy dotyczącej aktualnej daty, obecnego miesiąca, pory roku
Sporadyczne mylenie uliczek, gubienie się czasem w nowym miejscu  Gubienie się w znanych miejscach
Zapominanie o tym, by do kogoś zadzwonić Niepamiętanie tego, że ktoś dzwonił
Wolniejsze wykonywanie codziennych czynności, problem ze zrobieniem kilku rzeczy naraz (np. gotowanie obiadu i robienie prania) Problem z wykonywaniem codziennych obowiązków – nieumiejętność ubrania się (np. wkładanie kilku par skarpet naraz, problem z zapięciem guzików), umycia (mylenie pasty do zębów z szamponem itp.)
Trudność ze znalezieniem okularów, kluczy Wkładanie rzeczy w dziwne miejsca (np. chowanie jedzenia do szafki na buty), stałe poszukiwanie rzeczy przez osobę, która miała świetną orientację, gdzie one leżą
Wolniejsze liczenie, większa potrzeba skupienia i ciszy przy wykonywaniu działań matematycznych Problem z policzeniem reszty w sklepie, problem z działaniami matematycznymi, np. u profesjonalnej księgowej
Problem z podjęciem decyzji, w co się ubrać, dłuższe zastanawianie się Ubieranie się nieadekwatnie do pogody (np. wkładanie klapek w zimie)
Zapominanie o zapłaceniu rachunków w terminie Trudność z płaceniem rachunków i procedurami bankowymi
Problem ze zrozumieniem instrukcji nowego sprzętu domowego (np. nowej pralki) Trudność z wykonaniem działania według instrukcji (np. zrobienia zupy według przepisu), problem z posługiwaniem się domowymi urządzeniami (np. odkurzaczem), problem z dokończeniem czynności, które latami były wykonywane niemal mechanicznie (np. powleczenie pościeli)
Niepamiętanie szczegółów rozmów Niepamiętanie o tym, że rozmowa się odbyła, niepamiętanie ważnych faktów z życia rodziny (np. miejsca zamieszkania)

Inne objawy choroby otępiennej to:

  • Nieadekwatne zachowania w stosunku do innych (np. głośne komentowanie w obraźliwy sposób wyglądu lub zachowania obcych osób, gdy są w pobliżu).
  • Zaburzona zdolność do oceny/osądu sytuacji (np. pretensje adresowane do ekspedientki, która powtarza pytanie „Co podać?”, ponieważ nie usłyszała wyraźnie, o co została poproszona).
  • Nieadekwatne emocje do sytuacji (np. reagowanie nadmierną wesołością, gdy ktoś płacze).
  • Nieumiejętność odnalezienia się w danej sytuacji („Dlaczego tu jestem? Kim są ci ludzie obok mnie? Jak się tu znalazłem?”).
  • Problem z myśleniem abstrakcyjnym (np. gdy ktoś był kiedyś świetnym opowiadaczem żartów, a teraz nie potrafi ich zrozumieć).
  • Zmienność charakteru (np. gdy osoba zwykle pogodna staje się mrukiem i zrzędą).
  • Problem z odczytaniem godziny z zegara ze wskazówkami.
  • Zaprzeczanie, że zrobiło się coś nieprawidłowo, i upieranie się przy swojej wersji zdarzeń, nawet jeżeli fakty jej przeczą (np. mąż: „Wyrzuciłaś dowód do kosza”, chora żona: „Chyba ty!”).
  • Unikanie robienia tego, co się miało w zwyczaju robić przez lata, np. ktoś uwielbiał jeździć na rowerze i nagle przestaje.
  • Unikanie kontaktów ze znajomymi, z którymi miało się regularne spotkania.

Źródło: "Opiekun szyty na miarę. Poradnik dla opiekunów osób z chorobami otępiennymi", Marzena Wójcicka, Joanna Szczuka, Fundacja na rzecz standardów opieki Wyspy Pamięci, Warszawa 2019