Gdy nogi nie mogą wytrzymać w bezruchu, czyli o zespole niespokojnych nóg

09.05.2019
Aktualizacja: 15.05.2019 20:49
Zespół niespokojnych nóg

Czujesz potrzebę ciągłego poruszania nogami? Odczuwasz drętwienie, mrowienie lub pieczenie łydek? Te objawy nasilają się wieczorem lub w nocy? To może być zespół niespokojnych nóg.

Zespół niespokojnych nóg (ZNN, restless legs syndrome – RLS) to zaburzenie neurologiczne, które według szacunkowych danych dotyka do 8% populacji. Najczęściej pojawia się ona po 20. roku życia, ale może ona wystąpić również w dzieciństwie. To zaburzenie o charakterze przewlekłym, z możliwymi długimi remisjami. Dotyka częściej kobiety niż mężczyzn.

Niestety zespół niespokojnych nóg jest rzadko rozpoznawany, a co za tym idzie źle leczona. Przyczyną może być problem z właściwym opisaniem objawów przez pacjenta. Wielu z nich opisuje swoje dolegliwości w sposób sugerujący inne dolegliwości niż zespół niespokojnych nóg. Wyróżnia się dwa typu zespołu niespokojnych nóg: idiopatyczny (bez związku z innymi chorobami - 80% przypadków, zwykle pojawia się około 20. roku życia i zwykle z wiekiem ulega nasileniu) oraz wtórny (wynikający z innych chorób - około 20%).

Zespół niespokojnych nóg - jakie objawy?

Podstawowym objawem tego zaburzenia jest potrzeba wykonania ruchu nogą (niepokój ruchowy). Zazwyczaj wiąże się ona z nieprzyjemnym odczuciem w obrębie nóg (np. pieczenia, mrowienia, drętwienia, swędzenia), nasilającym się w spoczynku i łagodzonym przez ruch (chory odczuwa przymus ruszania nogami). Objaw ten nasila się w po południami i nocami, co uniemożliwia choremu właściwy odpoczynek czy zaśnięcie. Odczuwane dolegliwości zmuszają chorego do poruszania nogami lub ich masowania. Złagodzenie dolegliwości niestety jest tylko chwilowe - po zaprzestaniu masowania lub poruszania nogami, objawy wracają z taką samą siłą.

Osoby cierpiące na to zaburzenie nie mogą długo pozostawać w tej samej pozycji, cały czas muszą poruszać nogami. Jest to bardzo uciążliwe, zwłaszcza gdy poruszanie się jest utrudnione, np. w czasie podróży samolotem czy w czasie snu. Co istotne, nasilenie objawów zwiększa się wraz z wiekiem.

Zobacz także: Drętwienie lub mrowienie twarzy – czego może być objawem?

Zespół niespokojnych nóg a sen

U osób cierpiących na zespół niespokojnych nóg podczas snu występują okresowe ruchy kończyn (periodic limb movements in sleep – PLMS). Są to regularne, powtarzające się ruchy nóg  (np. wyprost palucha, zgięcie stopy, zgięcia w stawach kolanowym i biodrowym).  Wygląda to tak, jakby osoba z tym zaburzeniem kopała przez sen. Niestety większość osób z RLS cierpi na zaburzenia snu, a w konsekwencji czuje się ciągle zmęczona, senna, wyczerpana.

To też powód, dlaczego to zaburzenie jest źle lub zbyt późno diagnozowane. Lekarze bardzo często skupiają się na leczeniu zaburzeń snu przepisując leki nasenne. Niestety są one nieskuteczne i mogą powodować działania niepożądane (np. nasilać RLS).

Zespół niespokojnych nóg: przyczyny

Przyczyny zespołu niespokojnych nóg nie są do końca poznane - wskazuje się na zaburzenia somatyczne, neurologiczne, stosowane leki (zwłaszcza te oddziałujące na ośrodkowy układ nerwowy), niedobory minerałów i witamin (np. niedobór żelaza i magnezu).  Jednak za najbardziej prawdopodobne uznaje się zaburzenia układów dopaminowego i opioidowego. Potwierdzają to dobre wyniki terapii z użyciem substancji dopaminergicznych oraz agonistów receptorów opiodiowych.

Do grupy osób najbardziej zagrożonych RLS należą:

  • osoby w podeszłym wieku,
  • osoby z niedokrwistością z niedoboru żelaza,
  • osoby z niewydolnością nerek,
  • osoby, w których rodzinie występowały podobne przypadki,
  • kobiety w ciąży.

Zespół niespokojnych nóg może pojawić się również u osób nadużywających alkohol, nikotynę czy kofeinę.

Polecamy: Przewlekłe zmęczenie może być objawem wielu chorób – sprawdź jakich!

Jak się diagnozuje zespół niespokojnych nóg?

Rozpoznanie tego zaburzenia nie jest łatwe, bo opiera się głównie na wywiadzie z pacjentem, który w subiektywny sposób opisuje swoje dolegliwości. Jednak cztery kluczowe pytania mogą przybliżyć lekarza do postawienia właściwej diagnozy. Odpowiedź twierdząca na każde z nich sugeruje RLS.

  • Czy występują nieprzyjemne dolegliwości w kończynach dolnych?
  • Czy dolegliwości te występują w spoczynku?
  • Czy dolegliwości ustępują pod wpływem ruchu?
  • Czy dolegliwości pojawiają się najczęściej wieczorem i w nocy?

W przypadku wtórnego zespołu niespokojnych nóg - kluczowe jest ustalenie choroby, której powikłaniem jest właśnie RLS, i obserwacja występujących dolegliwości. Ważnym badaniem jest badanie krwi, które pozwoli wykluczyć cukrzycę (oznaczenie stężenia glukozy na czczo), choroby nerek (oznaczenie stężenia kreatyniny i jonogram), choroby wątroby (oznaczenie aktywności aminotransferaz), przewlekłych chorób zapalnych (morfologia krwi i OB), niedoboru żelaza (morfologia krwi, stężenie żelaza i ferrytyny) oraz niedoboru magnezu (oznaczenie stężenia magnezu). Lekarz powinien sprawdzić również, jakie leki przyjmuje pacjent.

Dowiedz się więcej: Niedobór żelaza: przyczyny, objawy niskiego poziomu żelaza

Jak się leczy zespół niespokojnych nóg?

Leczenie zespołu niespokojnych nóg zależy od jego typu. We wtórnych postaciach RLS należy leczyć przede wszystkim choroby podstawowe, np. u pacjentów z niedokrwistością i niedoborem żelaza oprócz stosowania diety bogatej w żelazo należy podawać żelazo w tabletkach.
W przypadku idiopatycznej postaci zespołu niespokojnych nóg lekarz może zastosować terapię lekami dopaminergicznymi (np. lewodopę, ropinirol i pramipeksol). To leczenie można stosować również we wtórnej postaci choroby, jeśli leczenie podstawowej choroby nie przyniosło pożądanych efektów. Przy czym, trzeba podkreślić, że to leczenie ma charakter objawowy. Jeśli ta metoda nie zadziała, można stosować niektóre leki przeciwpadaczkowe (np. gabapentynę i pregabalinę). W ciężkich, opornych na leczenie postaciach zespołu niespokojnych nóg można podawać małe dawki leków opioidowych, np. kodeiny.

Ważne

Leczenie powinien prowadzić neurolog lub lekarz z poradni leczenia zaburzeń snu. To on ustali dawkę i sposób przyjmowania leków (być może co kilka miesięcy - w czasie remisji - trzeba będzie zmniejszyć dawkę leku lub przerwać leczenie).

Uwaga!

Powyższa porada nie może zastąpić wizyty u specjalisty. Pamiętaj, że w przypadku jakichkolwiek problemów ze zdrowiem należy skonsultować się z lekarzem.

Źródło: mp.pl