Zapalenie zatok przynosowych: ostre i przewlekłe. Jak je rozpoznać?

20.03.2018
Aktualizacja: 19.03.2019 15:00
Zapalenie zatok przynosowych można podzielić na ostre i przewlekłe
Fot. Shutterstock

Zapalenie zatok przynosowych dotyczy osób w różnym wieku, występuje bez względu na porę roku. Objawia się zazwyczaj uczuciem blokady nosa, problemem z wydmuchaniem wydzieliny, bólem głowy i utrudnionym oddychaniem. Ważne, by zapalenie zatok leczyć już we wstępnej fazie, jak tylko pojawią się objawy. Nieleczone może przejść w chorobę przewlekłą, której objawy są bardziej uciążliwe i trudniejsze do wyleczenia. Dowiedz się, jak rozpoznać objawy zapalenia zatok przynosowych.

Zapalenie zatok przynosowych spowodowane jest infekcją zatok i rozwijającym się stanem zapalnym oraz obrzękiem błony śluzowej, która wyściela zatoki. Powoduje to zablokowanie ujścia z zatok do jamy nosowej, przez co wydzielina nie może się ewakuować i zalega w zatokach, powodując ból, uczucie rozpierania i osłabienie.

Zatoki przynosowe to powietrzne jamy umiejscowione wewnątrz kości czaszki. Każdy człowiek ma cztery pary zatok: szczękowe, czołowe, sitowe i zatokę klinową. Każda zatoka połączona jest z jamą nosową, dzięki czemu produkowana wydzielina może się swobodnie ewakuować. Powietrze z zewnątrz przedostające się do zatok wentyluje ich wnętrze, co zapewnia brak bakterii.

Wyróżnia się zapalenie zatok ostre, podostre lub przewlekłe. Klasyfikacja zależy głównie od czasu trwania choroby.

  • Ostre zapalenie zatok: ma gwałtowny początek, ale nie trwa dłużej niż 3-4 tygodnie.
  • Podostre zapalenie zatok: okres trwania choroby wynosi mniej więcej 4-8 tygodni.
  • Przewlekłe zapalenie zatok: to stan, który trwa dłużej niż 8 tygodni. Przewlekłe zapalenie zatok ma również tendencję do nawracania.

Objawy zapalenia zatok

Objawy ostrego zapalenia zatok są dosyć charakterystyczne, obejmują przede wszystkim:

  • utrudnione oddychanie przez nos;
  • bóle głowy, twarzy u nasady nosa oraz po obu jego stronach, które nasilają się po pochyleniu głowy;
  • blokada nosa;
  • ropna wydzielina z nosa, która może spływać po tylnej ścianie gardła;
  • obrzęk tkanek miękkich w okolicy oczu;
  • pogorszenie węchu;
  • gorączka.

Objawy przewlekłego zapalenia zatok są mniej wyraźne, choć zazwyczaj podobne do ostrego zapalenia zatok. Osoby chore skarżą się najczęściej na katar i spływanie wydzieliny, a także blokadę nosa, która uniemożliwia swobodne oddychanie oraz opróżnienie zatok z zalegającej wydzieliny. Odczuwalny może być także obrzęk w nosie, bóle głowy i bóle gardła, kaszel, uczucie pełności w uszach, a także ciągłe zmęczenie i złe samopoczucie.

Przyczyny zapalenia zatok

Przyczyn zapalenia zatok przynosowych jest wiele, większość obejmuje infekcję wirusową lub bakteryjną. Najczęstszą przyczyną zapalenia zatok przynosowych są wirusy, m.in. rynowirusy, koronawirusy, adenowirusy i wirus grypy.

Wśród najczęściej występujących przyczyn zapalenia zatok przynosowych wyróżnia się:

  • infekcję wirusową;
  • infekcję bakteryjną;
  • infekcję grzybiczą;
  • alergię;
  • drażnienie błony śluzowej przez czynniki fizyczne, takie jak dym papierosowy;
  • infekcję zęba pochodzenia korzeniowego;
  • skrzywienie przegrody nosowej.

Rozpoznanie zapalenia zatok

Lekarz stawia diagnozę na podstawie rozmowy z pacjentem i potwierdzenia opisywanych objawów, takich jak blokada nosa, patologiczna wydzielina, trudności z oddychaniem i pogorszenie węchu oraz badań dodatkowych. Lekarz wykonuje badanie dotykowe twarzy i szyj pacjenta, by sprawdzić, czy niektóre miejsca są bardziej wrażliwe na ból podczas dotyku. Następnie wykonuje badanie laryngologiczne, które obejmuje rynoskopię przednią, czyli oglądanie jamy nosa wziernikiem. W trakcie badania może stwierdzić obecność wydzieliny, polipów, a także ocenić stan błony śluzowej oraz wygląd przegrody nosowej.

Obecnie coraz częściej wykorzystuje się także tomografię komputerową w procesie diagnostycznym. To specjalistyczne badanie pozwala na dokładną ocenę wszystkich zatok, jamy nosa i otaczających tkanek. Na podstawie wyniku tomografii lekarz może ustalić prawdopodobną przyczynę zapalenia zatok, ocenić stan chorobowy i zaplanować leczenie.

Przy ostrym zapaleniu zatok pobiera się materiał do badania mikrobiologicznego. Nierzadko wykonuje się także testy alergiczne, by wykluczyć alergię jako ewentualną przyczynę zapalenia zatok przynosowych.

Leczenie zapalenia zatok

Gdy pojawią się pierwsze objawy zapalenia zatok, można próbować domowych sposobów łagodzenia objawów choroby. Gdy potwierdzono infekcję wirusową, leczenie polega głównie na wyciszaniu objawów. Zaleca się codzienne, kilkukrotne inhalacje za pomocą specjalnych inhalatorów lub z wykorzystaniem zwykłej miednicy wypełnionej parującą wodą. Ulgę przynosi także wypijanie dużej ilości płynów, okłady na twarz z wykorzystaniem ciepłego ręcznika, nawilżanie błony śluzowej nosa roztworem soli fizjologicznej, a także samodzielne płukanie zatok za pomocą specjalnego zestawu dostępnego w aptekach.

Jeśli domowe sposoby nie przynoszą oczekiwanych skutków, a ból i dyskomfort ze strony zatkanych zatok nasila się, konieczna jest wizyta u lekarza. W leczeniu stosuje się zazwyczaj niesteroidowe leki przeciwzapalne i przeciwbólowe, a także leki o działaniu obkurczającym na błonę śluzową nosa i zatok — takich leków, szczególnie pod postacią kropel do nosa, nie wolno przyjmować dłużej niż przez 5-7 dni.

Zapalenie zatok przynosowych przebiegające z silną infekcją, wysoką gorączką i znacznym obrzękiem tkanek oczodołowych, a także zapalenie trwające ponad dwa tygodnie wymaga najczęściej leczenia antybiotykiem. Terapia trwa zazwyczaj ok. 10-14 dni, ale zdarza się, że antybiotyk trzeba przyjmować dłużej. Metoda i czas leczenia uzależnione są od opinii lekarza i wyników badań pacjenta.

Nawracające, przewlekłe zapalenie zatok i zakażenia grzybicze są wskazaniem do leczenia operacyjnego — endoskopowej mikrochirurgii wewnątrznosowej z użyciem kamery, światła i maleńkich narzędzi chirurgicznych.

Powikłania po zapaleniu zatok

Powikłania zdarzają się rzadko i dotyczą często nieleczonego zapalenia zatok lub wyjątkowo poważnego stanu chorobowego. Najczęstszym powikłaniem zapalenia zatok przynosowych jest przejście choroby w stan przewlekły, czasami trudny do wyleczenia. Zapalenie zatok przynosowych może wyzwalać ataki astmatyczne, może także rozszerzyć się do okolicznych tkanek m.in. oczodołu, kości lub okolic mózgowia, powodując zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych. W przebiegu zapalenia zatok może pojawić się także zapalenie ucha środkowego.

Źródło: Zapalenie zatok przynosowych - dr n. med. Mariola Zagor, otorynolaryngolog, Klinika Otorynolaryngologii, Wydział Lekarsko-Dentystycznego Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego; lek. med. Paulina Czarnecka, Kliniczny Oddział Otolaryngologiczny, 4 Wojskowy Szpital Kliniczny z Polikliniką SP ZOZ we Wrocławiu; lek. med. Marlena Janoska-Jaździk, Samodzielny Publiczny Centralny Szpital Kliniczny w Warszawie (otolaryngologia.mp.pl/choroby)

________

zdrowie.radiozet.pl/nk