Kleszczowe zapalenie mózgu i opon mózgowych: jak rozpoznać objawy choroby?

10.05.2018 16:26

Kleszczowe zapalenie mózgu to choroba wirusowa przenoszona przez kleszcze (Ixodes). Gdy wirus zaatakuje człowieka, zaczyna rozwijać się choroba, która we wczesnej fazie objawia się symptomami grypopodobnymi. Późniejsze objawy to objawy neurologiczne, do których zalicza się ból głowy, problemy z koncentracją, złe samopoczucie. Zakażenie może przebiegać pod postacią kleszczowego zapalenia opon mózgowych, zapalenia mózgu, a nawet zapalenia rdzenia kręgowego. Choroba może ustąpić sama bez powikłań, ale w większości przypadków konieczna jest hospitalizacja, a nawet późniejsza rehabilitacja.

Kleszczowe zapalenie mózgu może przebiegać łagodnie lub powodować trwałe uszkodzenia, w tym niedowłady i zaburzenia czucia fot. Shutterstock

Kleszczowe zapalenie mózgu (odkleszczowe zapalenie mózgu, wczesno-letnie zapalenie mózgu, TBEV) jest chorobą zakaźną ośrodkowego układu nerwowego wywoływaną przez neurotropowe wirusy przenoszone przez kleszcze z rodzaju Ixodes. Choroba przebiega dwufazowo z objawami zapowiadającymi, przypominającymi grypę i cięższymi objawami neurologicznymi. Jej obraz kliniczny może być różny, od zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych do zapalenia mózgu, a w skrajnych przypadkach nawet do zapalenia rdzenia kręgowego. Zakażenie wirusem może przebiegać łagodnie lub ostro, pozostawiając po sobie trwałe powikłania.

Po ukłuciu przez zakażonego kleszcza wirusy początkowo namnażają się w skórze i okolicznych węzłach chłonnych. Następnie dostają się do krwi przez układ chłonny. U większości zarażonych układ immunologiczny radzi sobie z wirusem i dochodzi do jego eliminacji. Jednak u niektórych wirusy przedostają się do komórek śródbłonka naczyń krwionośnych mózgu, a następnie także neuronów i komórek glejowych.

Zachorowania na kleszczowe zapalenie mózgu obserwuje się w całej Polsce, częściej w okresach od kwietnia do listopada, gdy kleszczy jest więcej.

Objawy kleszczowego zapalenia mózgu

Kleszczowe zapalenie mózgu przebiega w dwóch fazach. Okres wylęgania choroby, czyli czas od momentu ugryzienia przez kleszcza do wystąpienia objawów wynosi zazwyczaj ok. tygodnia (może wynosić od 4 do 28 dni). Chorzy nie pamiętają zazwyczaj samego ugryzienia i często nie łączą z nim występujących objawów.

FAZA I: zazwyczaj przypomina grypę. Objawy pojawiają się nagle i nie można ich odróżnić od łagodnych zakażeń wirusowych. Chorzy mogą skarżyć się na osłabienie, bóle głowy, złe samopoczucie, bóle mięśni i gałek ocznych. Mogą również wystąpić nudności i wymioty, a także bóle brzucha. Gorączka, jeśli występuje, nie przekracza zazwyczaj 38°C. Objawy zwiastunowe, choć dopadają człowieka nagle, zwykle ustępują w ciągu tygodnia.

U części chorych objawy kleszczowego zapalenia mózgu kończą się już na I etapie. Niestety znacznie częściej objawy nawracają (70-80 proc. przypadków).

FAZA II: to faza neuroinfekcji, czyli objawów neurologicznych. Przebiega zwykle pod postacią zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych, objawia się wysoką gorączką (do 40°C), złym samopoczuciem, nudnościami, wymiotami i bólami oraz zawrotami głowy. Występuje także charakterystyczna dla zapalenia opon sztywność karku. Chorzy w tym okresie skarżą się silne bóle głowy, są rozdrażnieni i nadwrażliwi na światło, dźwięki, a nawet dotyk.

Zakażenie ośrodkowego układu nerwowego, choć zdarza się to rzadziej, może również występować pod postacią zapalenia mózgu. Charakterystycznymi objawami zapalenia są zaburzenia świadomości (narastająca senność, dezorientacja, problemy z koncentracją i pamięcią), a także objawy ogniskowe, czyli objawy wskazujące na uszkodzenia wyspecjalizowanych struktur mózgu – porażenia nerwów, zaburzenia czucia, połykania, mowy, niedowłady. W najcięższych przypadkach narastająca senność może przejść w śpiączkę. Mogą wystąpić również zaburzenia funkcji życiowych, takie jak zaburzenia oddychania i krążenia, które w bezpośredni sposób zagrażają życiu człowieka.

Najrzadziej występującą postacią kliniczną zakażenia TBEV jest zapalenie rdzenia kręgowego, które objawia się szybko postępującym niedowładem kończyn i zaburzeniami czucia. Objawy neurologiczne ustępują zazwyczaj w ciągu kilku tygodni, mogą jednak utrzymywać się przez wiele miesięcy lub pozostawić trwałe powikłania.

"

W pierwszej fazie objawów, gdy kleszczowego zapalenia mózgu nie da się rozpoznać, stosuje się zazwyczaj leki przeciwbólowe i przeciwgorączkowe. Pojawienie się objawów neurologicznych wymaga jednak szybkiej konsultacji z lekarzem, a w skrajnych przypadkach wezwania pogotowia. Kleszczowe zapalenie mózgu wymaga leczenia szpitalnego. "

Rozpoznanie kleszczowego zapalenia mózgu

W fazie I (niecharakterystycznej) objawy zwiastunowe nie wzbudzają większych podejrzeń. Trudno odróżnić je od grypy, szczególnie gdy po krótkim czasie ustępują. Dlatego rozpoznanie zapalenia mózgu lub zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych możliwe jest dopiero w fazie II, gdy pojawią się objawy neurologiczne.

Dla rozpoznania kleszczowego zapalenia mózgu ważny jest wywiad. Pozwala on ustalić, że choroba przebiega dwufazowo. W wywiadzie ważne są informacje dotyczące czasu występowania objawów i kolejność ich pojawiania się.

Decydujące jest badanie płynu mózgowo-rdzeniowego, który pobiera się przez nakłucie lędźwiowe. W kleszczowym zapaleniu mózgu płyn ten jest klarowny lub opalizujący, wodojasny. Również liczba komórek w płynie mózgowo-rdzeniowym jest nieznacznie podwyższona.

Przy podejrzeniu kleszczowego zapalenia mózgu wykonuje się tomografię komputerową lub rezonans magnetyczny, które pozwalają uwidocznić ogniskowe zmiany zapalne i demielinizacyjne w mózgu i rdzeniu kręgowym.  

Leczenie kleszczowego zapalenia mózgu

Nie ma leków, które byłyby aktywne w stosunku do TBEV (kleszczowego zapalenia mózgu). Leczenie jest zatem leczeniem objawowym i polega na podawaniu dożylnym płynów, by wyrównać zaburzenia gospodarki wodno-elektrolitowej. Stosuje się także leczenie przeciwobrzękowe i przeciwzapalne, podaje leki przeciwgorączkowe i przeciwbólowe. W skrajnych przypadkach stosuje się żywienie dojelitowe lub pozajelitowe.

Powikłania po kleszczowym zapaleniu mózgu

Kleszczowe zapalenie mózgu ustępuje zazwyczaj po ok. 2 tygodniach, nie pozostawiając trwałych następstw. Zakażenie, które przebiega w postaci kleszczowego zapalenia opon mózgowych-rdzeniowych, nie daje zwykle powikłań i ustępuje już po kilku dniach.

Zdecydowanie gorzej mają się chorzy z zapaleniem mózgu i rdzenia kręgowego. Choroba może bowiem prowadzić do rozwoju zaburzeń czucia, zaburzeń pamięci, niedowładów i problemów z koncentracją, które mogą utrzymywać się przez wiele miesięcy lub pozostać na stałe.

Następstwem niedowładów i porażeń są zaniki mięśniowe. Dlatego chorzy po zapaleniu mózgu i rdzenia kręgowego wymagają rehabilitacji, która jednak nie gwarantuje powrotu do zdrowia.

Jak chronić się przed zachorowaniem na kleszczowe zapalenie mózgu?

Profilaktyka kleszczowego zapalenia mózgu polega na zapobieganiu ukąszeniu przez kleszcze oraz jak najszybszym usuwania kleszczy, gdy dojdzie do ukąszenia. Niezwykle istotne są również szczepienia ochronne.

Zapobieganie ukąszeniom polega głównie na omijaniu terenów, na których mogą występować kleszcze, co może nawet oznaczać rezygnację ze spacerów po lesie w okresach, gdy kleszcze występują często. Chronić należy się, zakładając zakrywającą ciało odzież i wysokie buty oraz czapkę. Zaleca się zakładanie jasnej odzieży, bo umożliwia to szybsze zlokalizowanie kleszcza.

Ważne jest także stosowanie repelentów, czyli środków odstraszających kleszcze, które rozpyla się na ubraniu i odsłoniętej skórze z wyjątkiem twarzy. Nie wolno również zapominać o kontroli całej skóry po powrocie do domu ze spacerów – kontrola powinna w szczególności obejmować pachy, pachwiny, małżowiny uszne, pępek i wszystkie fałdy skórne, w których lubią ukrywać się kleszcze.

Źródło: choroby-zakazne.mp.pl/choroby/zakazenia-wirusowe

________

zdrowie.radiozet.pl/nk

Oceń