Zakrzepica żylna atakuje znienacka. Jak rozpoznać objawy i leczyć chorobę?

28.06.2018 13:49
Zakżepica żylna może prowadzić do zatorowości płucnej, czyli stanu zagrażającemu bezpośrednio życiu człowieka
Fot. Shutterstock

Zakrzepica żylna polega na tworzeniu się skrzeplin, które utrudniają prawidłowy przepływ krwi. Powoduje to obrzęki i ból kończyn dolnych lub górnych. Zakrzepica może mieć także poważne konsekwencje. Gdy skrzeplina oderwie się, zawędruje do naczyń płucnych, może wywołać zator skutkujący ostrą niewydolnością krążenia i zgonem. Ryzyko zakrzepicy zwiększa kilka czynników. Dowiedz się, u kogo może wystąpić zakrzepica. Jak leczyć żylną chorobę zakrzepowo-zatorową?

Zakrzepica żylna (żylna choroba zakrzepowo-zatorowa) polega na formowaniu się wewnątrz żył głębokich skrzeplin (zakrzepów) utrudniających lub wręcz uniemożliwiających prawidłowy przepływ krwi.

Zaleganie skrzeplin w żyłach powoduje z czasem niszczenie ściany żylnej i destrukcję zastawek żylnych. Świeże skrzepliny mogą odrywać się i przemieszczać do naczyń płucnych, powodując groźny zator (zatorowość płucna), który jest jedną z częstszych przyczyn zgonów wśród pacjentów szpitalnych oraz główną przyczyną zgonów w okresie pooperacyjnym i połogu.

Skąd się biorą zakrzepy? Warto wiedzieć, że tworzenie się zakrzepów w żyłach głębokich jest naturalnym mechanizmem naprawczym w przypadku uszkodzenia błony wewnętrznej. W powstawaniu zakrzepu biorą udział płytki krwi, które przylegają do uszkodzonego śródbłonka lub błony sprężystej wewnętrznej i stopniowo wypełniają ubytek. Po pewny czasie płytki krwi ulegają szkliwieniu, pokrywa je śródbłonek i cały proces naprawczy zostaje zakończony.

Jednak w niektórych przypadkach, gdy istnieją czynniki zakrzepotwórcze, proces zakrzepowy wciąż się rozwija. Na pierwszym zakrzepie płytkowym, który powstał w wyniku toczącego się procesu naprawczego, odkładają się kolejne płytki, włóknik i granulocyty, tworząc pewnego rodzaju nieregularne kolumny łączące się ze sobą. Do tej struktury dochodzi włóknik, który tworzy siatkę, w której oczkach gromadzą się krwinki białe i czerwone. Tak rozrasta się skrzeplina, która sięgając do najbliżej dużej bocznicy, może zamknąć całkowicie światło żyły.

Kto jest narażony na zakrzepicę żył? Zakrzepicy sprzyjają pewne czynniki ryzyka. Nie każdy jest bowiem narażony na chorobę zakrzepowo-zatorową, choć pewne zachowania sprzyjają jej rozwojowi.

Co sprzyja zakrzepicy?

  • długotrwałe unieruchomienie (pobyt w szpitalu, ciężka choroba, długotrwała podróż);
  • silne urazy;
  • operacje (zwłaszcza ortopedyczne);
  • stosowanie niektórych leków (hormonalnych, przeciwnowotworowych);
  • przebyte epizody żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej;
  • otyłość;
  • niewydolność serca;
  • nałogowe palenie papierosów;
  • ciąża i połóg.

Ryzyko zakrzepicy zwiększają również pewne choroby, takie jak: nowotwory, choroby serca, choroby zapalne jelit, schorzenia reumatologiczne i hematologiczne. Poza tym niektóre osoby są genetycznie obciążone skłonnością do zakrzepicy, czyli wrodzoną trombofilią. U takich osób zakrzepica żylna może pojawiać się wielokrotnie, może również dotykać krewnych.

Zakrzepica dotyczy najczęściej żył głębokich kończyn dolnych, ale występuje również w żyłach miednicy i kończyn górnych.

Objawy zakrzepicy

Zakrzepica żył podudzi objawia się głównie bólem i obrzękiem łydki, a nawet całej nogi. Natomiast zakrzepica żył kończyny górnej objawia się bólem i obrzękiem ręki. Ból nasila się na przykład przy zginaniu stopy i naciskaniu na podeszwę, utrudnia chodzenie, stanie i wykonywanie najmniejszego ruchu.

Obrzękowi czy opuchliźnie towarzyszy zazwyczaj zaczerwienienie i ocieplenie skóry. Czasami może pojawiać się stan podgorączkowy lub gorączka do 40 st. C. 

Zatorowość płucna manifestuje się natomiast dusznością, bólami w klatce piersiowej, napadowym kaszlem, a czasami także krwiopluciem. U niektórych osób zakrzepica żylna przebiega skąpoobjawowo, a jedynym alarmującym sygnałem jest zatorowość płucna.

Błędem jest mylenie żylaków z zakrzepicą. Obecność żylaków nie świadczy bowiem o tym, że dana osoba ma zakrzepicę. Żylaki to nieprawidłowo poszerzone i „skręcone” żyły powierzchowne, które stanowią problem estetyczny i nierzadko powodują bolesny stan zapalny (zapalenie żył powierzchniowych). Stan ten wymaga leczenia, ale nie można go mylić z chorobą zatorową, która dotyczy żył głębokich i jest stanem znacznie poważniejszym.

Najgroźniejszym powikłaniem zakrzepicy żylnej jest zatorowość płucna, która może prowadzić do nagłej śmierci. Innym, bardziej odległym powikłaniem zakrzepicy żył głębokich kończyn dolnych może być zespół pozakrzepowy objawiający się obrzękiem i przebarwieniami na skórze goleni, a czasem doprowadzający do trudno gojących się owrzodzeń.

Rozpoznanie zakrzepicy

Podstawowym badaniem jest ocena prawdopodobieństwa według skali Wellsa. Pacjent musi odpowiedzieć na 12 pytań dotyczących stanu zdrowia i objawów zakrzepicy – za każdą odpowiedź twierdzącą otrzymuje się jeden punkt. Na podstawie odpowiedniej punktacji ocenia się ryzyko zakrzepicy żylnej.

Lekarz rozpoznaje skrzepy w żyłach w badaniu ultrasonograficznym (USG) wykonywanym metodą Dopplera i pozwalającym zobaczyć przepływ krwi w naczyniach krwionośnych.

Wykonuje się także badanie krwi (koagulogram), które pozwala ocenić układ krzepnięcia.

Leczenie zakrzepicy

Leczenie zakrzepicy zależy od zaawansowania problemu i miejsca, w którym utworzył się zakrzep. Zazwyczaj stosuje się tzw. leczenie zachowawcze, które polega na podawaniu leków przeciwzakrzepowych, które zmniejszają ryzyko zatoru płucnego, hamują powiększanie się istniejących skrzeplin i zapobiegają powstawaniu nowych.

Najpierw stosuje się heparynę drobnocząsteczkową w postaci zastrzyków podskórnych. Następnie podaje się środki doustne rozrzedzające krew i leki flebotropowe wzmacniające oraz chroniące ściany naczyń żylnych.

Rzadziej usuwa się skrzepliny operacyjnie, ponieważ sprzyja to powstawaniu nowych skrzeplin. Operację przeprowadza się głównie w przypadku długotrwałej lub nawracającej zakrzepicy z powtarzającymi się zatorami. Operacja polega na wszczepieniu do żyły filtru wykonanego ze specjalnego stopu lub nierdzewnej stali, kształtem przypominającego otwartą parasolkę. Filtr ma powstrzymać zakrzepy płynące z krwią do tętnicy płucnej.

Zapobieganie zakrzepicy

Główną metodą zapobiegania zakrzepicy jest unikanie unieruchomienia kończyn, o ile jest to w ogóle możliwe. Dodatkowo metodą jest stosowanie podkolanówek, pończoch lub opasek elastycznych, które mają przyspieszać przepływ krwi w kończynach poddanych odpowiedniemu uciskowi. 

  1. W czasie długich podróży samochodem lub samolotem dbaj o odpowiednie nawodnienie i często spaceruj (w przypadku jazdy samochodem konieczne jest robienie przerw na rozprostowanie nóg). Ważne jest regularne napinanie mięśni łydek.
  2. Na co dzień unikaj noszenia zbyt ciasnej odzieży – ciasnych podkolanówek i spodni, chyba że jest to odzież specjalnie dobrana i zalecona przez lekarza.
  3. Utrzymuj odpowiednią masę ciała i ćwicz regularnie.
  4. Pracując na stojąco lub siedząco, rób częste, krótkie przerwy na przespacerowanie się, rozprostowanie nóg i zmianę pozycji ciała.
  5. Nie pal papierosów!

Źródło: wydawnictwopzwl.pl; pacjent.chorobykrwi.pl; czytelniamedyczna.pl

________

zdrowie.radiozet.pl/nk