Tętniak przez lata może nie dawać objawów. Czym jest tętniak?

28.05.2018 13:47
Tętniak powstaje jako wybrzuszenie w ścianie naczynia krwionośnego
Fot. Shutterstock

Tętniak to podstępny twór, który przez długi czas może nie dawać o sobie znać. Powstaje w ścianie naczynia krwionośnego, zazwyczaj w części tętnicy, która z jakiegoś powodu uległa osłabieniu. Przepływająca pod ciśnieniem krew napiera na osłabioną część naczynia, stopniowo ją uwypuklając. Gdy ciśnienie niebezpiecznie wzrośnie, tętniak może pęknąć i spowodować masywny krwotok. Dowiedz się, jak powstają tętniaki. Jak rozpoznać objawy tętniaka mózgu i tętniaka aorty?

Tętniak to anomalia w budowie ściany dużego naczynia krwionośnego, zazwyczaj tętnicy. Jest to miejscowe wybrzuszenie w ścianie tętnicy, która w tym miejscy staje się cieńsza i bardziej podatna na uszkodzenia. Ze względu na miejsce występowania wyróżnia się tętniaka aorty, tętniaka serca, tętnicy udowej, tętnicy podkolanowej, tętnicy nerkowej i tętniaka mózgu (tętnic mózgowych). Tętniak, zwłaszcza gdy pęknie, stanowi poważne zagrożenie dla zdrowia i życia.

Tętniaki to miejscowe wybrzuszenia i zniekształcenia powstałe w ścianach tętnic, rzadziej w żyłach. W miejscu powstania tętniaka ściana tętnicy staje się cieńsza i bardziej podatna na uszkodzenia, co stwarza zagrożenie pęknięcia tętniaka i wystąpienia masywnego krwotoku (w przypadku tętniaka aorty), co częstą kończy się śmiercią.

  • Tętniaki mogą pojawić się w dowolnym miejscu, jednak najczęściej występują w aorcie i naczyniach krwionośnych w mózgu.

Wyróżnia się tętniaki rzekome i prawdziwe. Tętniak prawdziwy występuje wtedy, gdy obserwuje się workowate poszerzenie światła naczynia przy zachowaniu ciągłości jego ścian. Tętniaki rzekome powstają natomiast na skutek przerwania ciągłości ściany tętnicy otoczonej przez mięśnie, powięzie i tkankę łączną.

Spis treści:

Tętniak może nie powodować żadnych objawów (bezobjawowy). Rozpoznawany jest zazwyczaj w momencie, gdy osiągnie duże rozmiary lub gdy pęknie. Tętniaki mogą być także rozpoznane przypadkowo podczas badań obrazowych. Objawy towarzyszące tętniakom są ściśle związane z miejscem ich występowania, tj. naczyniem, wokół którego wytworzył się tętniak.

Przyczyny powstawania tętniaków

Tętniak może rozwijać się powoli w osłabionym miejscu ściany tętnicy, które wybrzusza się z powodu siły, jaką wywiera na nie płynąca krew. Do tej pory nie określono jednak dokładnej przyczyny, która powoduje powstawanie tętniaków. Wiadomo natomiast, że pewne czynniki zwiększają ryzyko ich występowania.

Do czynników ryzyka zalicza się m.in.:

  • nadciśnienie (wysokie ciśnienie krwi) utrzymujące się przez wiele lat, które skutkuje uszkodzeniem i osłabieniem naczyń krwionośnych;
  • rozwój miażdżycy powodujący osłabienie ścian naczyń krwionośnych;
  • urazy, w tym uraz klatki piersiowej;
  • wielotorbielowatość nerek — zwiększa ryzyko występowania tętniaka mózgu;
  • infekcja atakująca i osłabiająca część naczynia krwionośnego;
  • miejsce w ścianie naczynia krwionośnego o osłabionej strukturze oceniane jako wada wrodzona (tętniak wrodzony).

Tętniak mózgu (tętnic mózgowych)

Tętniak mózgu, określany również jako tętniak wewnątrzczaszkowy lub tętniak naczyń mózgowych, jest chorobą naczyń mózgu.

Powstaje, gdy jedna z warstw budujących tętnicę ulegnie w pewnym miejscu osłabieniu. Płynąca pod ciśnieniem krew zaczyna wypychać na zewnątrz osłabioną część tętnicy, co powoduje charakterystyczne wybrzuszenie. To uwypuklenie powiększa się z czasem i grozi pęknięciem.

Nie wyjaśniono, dlaczego tętniaki mózgu powstają wyłącznie u niektórych osób. Wśród przyczyn tętniaka mózgu wymienia się przede wszystkim wrodzone nieprawidłowości budowy ściany tętnic i miażdżycę, a także stany zapalne w ścianach naczyń.

Tętniak mózgu najczęściej powstaje w miejscu rozwidlenia tętnic na gałęzie dalsze lub w miejscu odejścia poszczególnych tętnic. Tętniak tworzy się jako uwypuklenie ściany tętnicy, które kształtem przypomina worek – stąd najczęściej występujące tętniaki określane są mianem workowatych (80 proc. wszystkich tętniaków). Rzadziej występują tętniaki wrzecionowate, które zlokalizowane są głównie na tętnicy podstawnej i środkowej mózgu, w przeciwieństwie do tętniaków workowatych, które typowo umiejscawiają się w miejscu podziału tętnic.

OBJAWY TĘTNIAKA MÓZGU: Tętniak mózgu może nie dawać żadnych objawów. Jedynie w niektórych przypadkach duży tętniak może uciskać sąsiednie struktury i powodować bóle głowy i różne problemy neurologiczne. Część tętniaków daje nieswoiste objawy, takie jak poszerzenie jednej źrenicy, podwójne widzenie lub opadanie powieki. Jednak najczęściej chorzy dowiadują się o istnieniu tętniaka w momencie jego pęknięcia, czyli krwawienia podpajęczynówkowego.

Gdy tętniak pęknie, pojawia się nagły i bardzo silny ból głowy określany przez chorych jako najsilniejszy w życiu. Mogą temu towarzyszyć też takie objawy, jak sztywność karku, światłowstręt, nudności i wymioty. U niektórych chorych dochodzi do utraty przytomności, niedowładów lub zaburzeń mowy. W skrajnych przypadkach pęknięcie tętniaka mózgu prowadzi do śpiączki, a nawet śmierci.

Tętniaki powstają przez dłuższy czas, dlatego najczęściej wykrywane są w czwartej, piątej i szóstej dekadzie życia, sporadycznie występują u noworodków.

LECZENIE TĘTNIAKA MÓZGU: Istnieją dwie metody leczenia tętniaka mózgu (naczyń mózgowych). Pierwsza polega na założeniu klipsa na szyję tętniaka, co wymaga otwarcia czaszki chorego. Druga metoda nie wymaga tak inwazyjnego postępowania – zabieg neuroradiologiczny, czyli embolizacja, polega na wypełnieniu tętniaka sprężynkami przez cewnik, który wprowadza się przez tętnicę udową w pachwinie.

O metodzie leczenia decyduje cały zespół lekarski w porozumieniu z pacjentem. Wybierając sposób leczenia, należy wziąć pod uwagę położenie tętniaka, jego wielkość, kształt, szerokość szyi i przyległych naczyń. Ryzyko pęknięcia tętniaka wzrasta wraz z jego wielkością. Im większy tętniak (może powiększać się z czasem), tym większe szanse na jego pękniecie i wystąpienie krwotoku.

Tętniak aorty (brzusznej/piersiowej)

Aorta to główna tętnica w organizmie. Lewa komora serca tłoczy do niej krew, a kolejne odgałęzienia dostarczają ją do wszystkich narządów i tkanek.

Średnica aorty nie jest wartością stałą. O średnicy decyduje m.in. wiek, płeć, rozmiary ciała i ciśnienie tętnicze. Choć przyrost średnicy aorty postępuje naturalnie z wiekiem, to jest to powolny proces poszerzania. Jednak w niektórych przypadkach dochodzi do nadmiernego poszerzenia się aorty, które przekracza o ponad 50 proc. normę dla danego jej odcinka — wtedy mówimy o tętniaku aorty.

Do zmian w ścianie aorty, które prowadzą do jej osłabienia i zmniejszenia elastyczności, najczęściej prowadzi miażdżyca. Do innych, rzadszych przyczyn zalicza się także zmiany zwyrodnieniowe ścian naczyń w przebiegu zaburzeń genetycznych (np. zespół Marfana), zmiany pozapalne w przebiegu chorób autoimmunologicznych (choroba Takayasu), zapalenie w przebiegu takich chorób jak kiła, infekcyjne zapalenie wsierdzia, sepsa oraz zmiany pourazowe. 

Tętniaki aorty dzieli się ze względu na ich umiejscowienie. Wyróżnia się:

  • tętniaki aorty brzusznej: to najczęstsza lokalizacja tętniaków. Występuje w części zstępującej poniżej przepony;
  • tętniaki aorty piersiowej: występują w części wstępującej, łuku aorty lub początkowej części aorty zstępującej – do wysokości przepony;
  • tętniaki piersiowo-brzuszne: występują na granicy obu wymienionych obszarów.

Tętniaki aorty dzieli się również na workowate występujące zwykle w okolicy tętnicy podobojczykowej lewej lub dolnej ściany łuku aorty i tętniaki wrzecionowate, które są znacznie częstsze.

OBJAWY TĘTNIAKA AORTY: Tętniak aorty najczęściej pozostaje przez długi czas bezobjawowy. Jednak w świetle poszerzonego odcinka aorty krew płynie nieprawidłowo, co stwarza ryzyko powstania skrzepliny w tętniaku. Fragmenty skrzepliny mogą odrywać się i wędrować wraz z krwią, powodując zatory będące nierzadko pierwszym objawem tętniaka. W ten sposób może dojść do udaru mózgu, niedokrwienia kończyn dolnych lub jelit, zawału nerki, zespołu niebieskich palców.

  • Objawy tętniaka aorty piersiowej: zwykle pojawia się stały, przeszywający ból w klatce piersiowej i ból pleców. Rzadziej występują zaburzenia połykania (dysfagia), chrypka, kaszel, duszność. W przypadku tętniaka aorty wstępującej lub łuku aorty mogą wystąpić objawy niedomykalności zastawki aortalnej lub objawy zespołu żyły głównej górnej (duszność, obrzęk i zaczerwienienie szyi i twarzy).
  • Objawy tętniaka aorty brzusznej: zazwyczaj objawy nie występują, mogą pojawiać się dopiero przy dużych tętniakach. Charakterystycznym objawem może być stały, gniotący ból w okolicy pępka, podbrzuszu lub okolicy lędźwiowej, naśladujący ból korzeniowy.

Duże tętniaki powodują zazwyczaj ból. Stwarzają również duże ryzyko pęknięcia. Gdy do tego dojdzie, chory może odczuwać rozrywający ból w klatce piersiowej lub jamie brzusznej, szybko postępujące pogorszenie stanu ogólnego i narastające objawy wstrząsu. Może dojść do zaburzenia przytomności lub jej utraty.

LECZENIE TĘTNIAKA AORTY: Leczenie tętniaka aorty obejmuje leczenie farmakologiczne, czyli przewlekłe przyjmowanie leków, które zwalniają tempo powiększania się tętniaków. Leczenie operacyjne jest metodą radykalną polegającą na usunięciu zmienionego chorobowo odcinka aorty i wszczepieniu protezy, czyli sztucznego odcinka aorty w miejsce tętniaka.

Tętniak serca (pozawałowy)

Tętniak serca jest zazwyczaj powikłaniem rozległych zawałów. Gdy dojdzie do pęknięcia wolnej ściany komory, krew przedostaje się do worka osierdziowego, co prowadzi do tamponady serca lub wytworzenia się tętniaka rzekomego. Tętniak pozawałowy lewej komory serca daje złe rokowania, zwłaszcza gdy wytworzy się w ciągu 48 godzin od zawału.

OBJAWY TĘTNIAKA SERCA: Zazwyczaj nie daje żadnych objawów.

LECZENIE TĘTNIAKA SERCA: Polega na operacyjnym usunięciu tętniaka i skrzeplin przyściennych. Brzegi wrót zostają zszyte lub na powstały otwór naszywa się specjalną łatę dakronową (operacja sposobem Dora). 

Tętniak tętnicy płucnej

Tętniak pnia tętnicy płucnej (tętniak tętnicy płucnej) to rzadki rodzaj tętniaka. Przyczyną powstawania tętniaków są głównie choroby naczyń płucnych, które prowadzą  do  wzrostu  naczyniowego oporu płucnego i ciśnienia w tętnicy płucnej, co prowadzi do poszerzenia tętnicy. Znaczne poszerzenie tętnicy płucnej może prowadzić do jej pęknięcia, co grozi śmiercią. Do innych, rzadziej występujac przyczyn tętniaka zalicza się nabyte wady serca - zwykle zwężenie zastawki dwudzielnej, nowotwory płuc, zakażenie gruźlicą.

OBJAWY TĘTNIAKA TĘTNICY PŁUCNEJ: Początkowo tętniak może nie dawać żadnych objawów. jednak w miarę powiększania się czy rozrastania ścian tętnicy płucnej mogą pojawić się takie objawy, jak: duszności, nietolerancja wysiłku, osłabienie, kaszel i czasami krwioplucie.

LECZENIE TĘTNIAKA TĘTNICY PŁUCNEJ: Leczenie obejmuje wycięcie tętniaka i wszczepienie protezy z tworzywa sztucznego.

Tętniak tętnicy udowej

Tętniak tętnicy udowej tworzy się zazwyczaj jako efekt zmian zwyrodnieniowych ściany tętnicy udowej, a także po zabiegach rekonstrukcyjnych, gdy dochodzi do pęknięcia linii szycia tętnicy lub po urazie tętnicy udowej.

OBJAWY TĘTNIAKA TĘTNICY UDOWEJ: Tętniak tętnicy udowej może objawiać się bólem lub być wyczuwalny jako guz.

LECZENIE TĘTNIAKA TĘTNICY UDOWEJ: Nie zawsze konieczne jest leczenie, lekarz może zalecić obserwację tętniaka i monitorowanie poprzez regularne badania USG. W przypadku tętniaków tętnicy udowej wykonuje się również zabiegi naprawcze lub leczenie przeciwpłytkowe.

Tętniak tętnicy podkolanowej

Tętniak tętnicy podkolanowej rzadko pęka, prowadzi natomiast do zatorowości i w konsekwencji do zakrzepicy obwodowej. Wśród przyczyn powstawania tego rodzaju tętniaków wymienia się m.in. przebyte urazy i infekcje, a także wrodzone wady kolagenu.

OBJAWY TĘTNIAKA TĘTNICY PODKOLANOWEJ: Objawy mogą długo nie występować. Czasami pierwszym objawem wskazującym na możliwą obecność tętniaka jest zakrzepowe zapalenie żył głębokich. Nierzadko pojawiają się także obrzęki podudzia i stopy. Gdy tętniak się powiększy, może być wyczuwalny jako guzek pod kolanem lub dawać się poznać jako szerokie tętnienie w dole podkolanowym - może występować w tym miejscu bolesność. W zaawansowanych przypadkach stwierdza się nawet zgorzel palców.

LECZENIE TĘTNIAKA TĘTNICY PODKOLANOWEJ: Leczenie: Jeśli doszło do zatoru, należy udrożnić naczynia. Podaje się miejscowo lek wprowadzony cewnikiem, który rozpuszcza zmiany zakrzepowe. Po udrożnieniu tętnicy możliwa jest operacja polegająca na wycięciu zmienionej tętnicy i wszczepieniu zastawki lub wykonaniu zespolenia.

Źródło: udar.mp.pl/udar-mozgu; choroby-ukladu-krazenia.mp.pl

________

zdrowie.radiozet.pl/nk