Szmery nad sercem u dorosłych – jakie mogą być przyczyny?

23.12.2019
Aktualizacja: 23.12.2019 21:45
Szmery w sercu - jakie przyczyny
fot. Shutterstock

Szmery nad sercem – te słowa lekarza zwykle wywołują popłoch u pacjentów, ale nie zawsze świadczą o chorobie, zwłaszcza u małych dzieci. Jednak nie należy ich lekceważyć i zawsze trzeba je skonsultować z kardiologiem, który zleci konieczne badania. 

Szmery nad sercem (inaczej szmery w sercu) są słyszalne podczas badania stetoskopem. To wibracje, które powstały na skutek turbulentnego przepływu krwi (chodzi o przepływ płynu, w którym parametry przepływu, takie jak prędkość, ciśnienie, gęstość, w poszczególnych punktach zmieniają się w sposób chaotyczny). Do takiego turbulentnego przepływu dochodzi w wyniku zwiększenie przepływu krwi przez niezmienione naczynie, normalnego przepływu przez zwężone ujście, przez cofanie się krwi, lub jej przepływ przez nieprawidłowe połączenie między naczyniami krwionośnymi.

Szmery nad serce (szmery w sercu) mogą mieć one charakter pojedynczy lub mnogi, zależnie od defektu, a także różną lokalizację, wysokość i charakter. Mogą im towarzyszyć inne zjawiska osłuchowe. Czasami szmery są też słyszalne w innych miejscach, np. pod obojczykiem, na plecach lub na szyi.

Szmery nad sercem – jakie są rodzaje?

U osoby dorosłej rozróżnia się trzy rodzaje szmerów w sercu: skurczowe, rozkurczowe i ciągłe (szmery skurczowo-rozkurczowe). W ich diagnozie pomocna jest sześciostopniowa skala głośności Levine’a: bardzo ciche, ciche, średniej głośności (od 1 do 3) oraz głośne (wyraźne słyszalne), szmery bardzo głośne (słyszalne od razu po przyłożeniu stetoskopu) oraz najgłośniejsze (słyszalne nawet po odsunięciu stetoskopu od klatki piersiowej chorego) – skala od 4 do 6.

Stosuje się również podział szmerów ze względu na ich dźwięczność: narastające (crescendo), cichnące w czasie (decrescendo), narastająco-cichnące w czasie lub ciągłe (crescendo-decrescendo).

Szmery nad sercem – co je wywołuje?

Szmery nad sercem mogą mieć wiele przyczyn. Mogą mieć organiczny i być przyczyną wad serca, takich jak: zwężenie lub niedomykalność zastawki, zwężenia ujścia komory serca czy początkowego odcinka aorty lub tętnicy płucnej. Szmery nad sercem powstają także w przebiegu przecieku przez ubytki przegród serca. Ten objaw należy zawsze skonsultować z lekarzem kardiologiem

U osób ze zdrowym sercem szmery mogą pojawić się z powodu zwiększonego przepływu krwi, np. podczas ciąży, przy niedokrwistości, przy nadczynności tarczycy (tzw. szmery czynnościowe). Szmery serca mogą pojawić się również w tętnicach płucnych przy spłaszczeniu klatki piersiowej, czy w naczyniach piersi u kobiet w ciąży i w czasie karmienia. Nazywane są one "szmerami niewinnymi" (tzw. skurczowe). Pojawiają się one również u dzieci w wielu przedszkolnym. Tego typu szmery są okresowe, zmienne w charakterze, o różnym nasileniu, zależne od pozycji ciała, a nawet temperatury ciała. Zwykle mijają w trakcie dorastania lub starzenia się. Dlatego uważa się je za nieszkodliwe.

Szmery nad sercem – kiedy koniecznie trzeba je skonsultować z lekarzem?

Szmerów w sercu raczej sami nie usłyszymy, ale jeśli po wysiłku pojawią objawy, takie jak: sinienie palców u nóg lub rąk po wysiłku, puchnące żyły na szyi, ból w klatce piersiowej, puchnięcie ciała, należy jak najszybciej zgłosić się do lekarza.

Szmery nad sercem – jak wygląda diagnostyka?

Aby ustalić przyczynę szmerów nad sercem, lekarz kardiolog przeprowadzi odpowiednie badania. Najpierw zbierze wywiad, zapyta m.in. o przebyte choroby, występujące w rodzinie wady serca. Następnie osłucha chorego, aby ocenić i sklasyfikować szmer. Jeśli lekarz uzna, że szmery nad sercem mogą być wynikiem wady serca, zleci odpowiednie badania. Diagnostykę rozpoczyna się zwykle od RTG klatki piersiowej oraz badań krwi (aby wykluczyć anemię, nadczynność tarczycy czy ciążę). Później zleca się również EKG serca lub echokardiogram (echo serca).

Szmery nad sercem – jak wygląda leczenie?

Leczenie zależy od przyczyny szmerów. Jeśli są to "szmery niewinne", to nie wymagają one leczenia. Jeśli przyczyny szmerów mają charakter pozasercowy, to leczy się pierwotną przyczynę, czyli np. niedokrwistość, choroby tarczycy.

W przypadku wad serca leczenie zależy rozwoju choroby. Jeśli wada jest niewielka i bezobjawowa, zwykle stosuje się leczenie zachowawcze. W przypadku poważniejszych zmian konieczny bywa zabieg kardiochirurgiczny.

Uwaga!

Powyższa porada nie może zastąpić wizyty u specjalisty. Pamiętaj, że w przypadku jakichkolwiek problemów ze zdrowiem należy skonsultować się z lekarzem.