Rozrusznik serca – nie leczy serca, tylko wspiera je w działaniu

25.02.2019
Aktualizacja: 25.02.2019 16:01
Rozrusznik serca, inaczej stymulator serca - jak działa?

Stymulator serca to urządzenie, które wspiera serce w prawidłowym działaniu, gdy jego „naturalny rozrusznik”, czyli węzeł zatokowy, zawiedzie. Sprawdź, jak działa i o czym powinien pamiętać chory z rozrusznikiem serca.

Serce to mięsień, który mieści się w klatce piersiowej za mostkiem, po lewej stronie od linii środkowej. Jest on wielkości męskiej pięści i waży niecałe pół kilograma. Dzięki jego rytmicznym skurczom (inaczej uderzeniom) krew bogata w tlen i substancje odżywcze dociera do wszystkich komórek w organizmie człowieka.

Serce ma swój własny „układ elektryczny”, który inicjuje uderzenia serca. Jest on umiejscowiony w węźle zatokowym (albo zatokowo-przedsionkowym), w miejscu nagromadzenia się specjalnej tkanki, czyli grupy komórek o swoistych właściwościach. Mówi się o nich, że są one „naturalnym rozrusznikiem serca”. Węzeł zatokowy wysyła impulsy elektryczne, które pobudzają przedsionki do skurczu. Podczas skurczu przedsionków krew zostaje przepompowana do komór, a następnie – dzięki jednoczesnemu skurczowi komór – krew zostaje przepompowana do tętnic i dalej do wszystkich narządów organizmu.

Problem się pojawia, gdy węzeł zatokowy nie może zapoczątkować impulsu albo nie może przyspieszyć rytmu wysyłanych impulsów, a włókna przewodzące nie mogą przesłać impulsów przewodzących. Wtedy konieczne może się okazać wstawienie stymulatora serca (inaczej rozrusznika serca).

Kiedy potrzebny jest rozrusznik serca?

Najczęstszym zaburzeniem wymagającym rozrusznika jest bradykardia, czyli zbyt wolny (lub niemiarowy) rytm serca, który nie przekracza 60 uderzeń na minutę podczas zwykłych, codziennych zajęć i tym samym nie pokrywa zapotrzebowania organizmu na tlen.

Stymulator pobudza, czyli przyspiesza rytm serca do wartości, która odpowiada potrzebom organizmu podczas codziennego wysiłku. Zwykle po wszczepieniu rozrusznika pacjenci odczuwają ogromną poprawę stanu zdrowia. Mijają uczucie zmęczenia, zawroty głowy i duszność, czyli objawy bradykardii. Poprawia się też oddech podczas codziennych czynności.

Zobacz także: Dlaczego brakuje tchu? Najczęstsze przyczyny duszności

Jak działa rozrusznik serca?

Działanie układu stymulującego dzieli się na dwie funkcje: stymulacji oraz sterowaniu. Stymulacja polega na wysyłaniu impulsów, gdy naturalny rytm serca ulega zahamowaniu lub jest nieregularny, z długimi pauzami. Aby to mogło poprawnie działać, potrzeba sterowania, czyli monitorowania aktywności serca i reagowania na nieprawidłowości. Obie te funkcje pełni właśnie stymulator serca.

Warto wiedzieć, że rytm zdrowego serca zwalnia i przyspiesza wielokrotnie w ciągu dnia. Serce bije wolniej w spoczynku i we śnie, a szybciej pod wpływem wysiłku lub emocji. W taki sposób serce reaguje na zmieniające się zapotrzebowanie organizmu na krew. Gdy dostosowanie rytmu serca do tego zapotrzebowania nie jest możliwe, należy wszczepić stymulator serca.  

Ważne

Stymulator nie ma mocy uzdrawiania (leczenia) serca, nie zapobiega chorobom serca, ani nie hamuje ich rozwoju. On je jedynie wspiera w działaniu.

Badania kontrolne po wszczepieniu rozrusznika serca – dlaczego są tak ważne?

Regularne badania są niezwykle istotnym elementem opieki nad pacjentem z rozrusznikiem serca. Ich częstość zależy przede wszystkim od lekarza prowadzącego, który wyznacza wizyty, biorąc pod uwagę kilka czynników: rodzaju stymulatora i elektrod, ogólnego stanu zdrowia pacjenta, planu leczenia oraz zwyczajów panujących w danej placówce leczniczej. Zwykle badania kontrolne są wyznaczane raz na rok, jeśli pacjent ma stymulator jednojamowy, lub dwa razy w roku w przypadku stymulatora dwujamowego.

Warto wiedzieć! Odstępy pomiędzy kolejnymi badaniami kontrolnymi zmieniają się z biegiem lat. Im bliżej przewidywanego terminu wymiany stymulatora, tym częściej będą się one odbywały.

Podczas takiego badania lekarz sprawdza nie tylko pracę urządzenia (stymulatora, elektrod, poziom naładowania baterii), ale również, czy prawidłowo się ono komunikuje z sercem.

Do sprawdzenia stanu rozrusznika lekarz używa programatora. To rodzaj komputera, który odbiera informacje zgromadzone w pamięci stymulatora. Umożliwia on również zmianę ustawień rozrusznika (np. gdy zmienił się stan zdrowia pacjenta lub styl życia) bez konieczności wyjmowania go spod skóry.

Najbardziej typowym i najprostszym badaniem sprawdzającym, czy rozrusznik serca prawidłowo komunikuje się z sercem, jest badanie EKG (elektrokardiogram). Podczas tego badania analizowana jest nie tylko praca serca, ale i stymulatora.

Polecamy: Nieprawidłowe tętno ma swoje przyczyny. Co oznacza wolne, a co szybkie?

O czym powinien pamiętać chory z rozrusznikiem serca?

Osoby, które mają wszczepione stymulatory serca, powinny być niezwykle ostrożne w kontakcie z urządzeniami elektrycznymi oraz magnesami, które wytwarzają pole elektromagnetyczne o większej sile. Mogą one przejściowo zakłócić działanie rozrusznika. Na przykład stymulator może niewłaściwie ocenić rytm serca i tym samym nie wysłać impulsu elektrycznego w odpowiednim momencie lub wysłać, gdy nie będzie on potrzebny.

Niektóre stymulatory mają wbudowane zabezpieczenia – filtry elektroniczne – przed zakłócającym wpływem pola elektrycznego. Potrafią one odróżnić elektryczne sygnały i określić ich źródło.

Pamiętaj!

  1. Będąc w podróży zagranicznej, wypatruj znaków ostrzegających przed EMI (skrót od: electromagnetic interference), czyli polem elektromagnetycznym.
  2. Jeśli podejrzewasz, że działanie Twojego stymulatora jest zaburzone przez pole elektromagnetyczne, jak najszybciej oddal się od urządzenia, które jest jego źródłem.
  3. Jeśli musisz poddać się jakiemukolwiek zabiegowi medycznemu, powiadom lekarza (dentystę, technika, kosmetyczkę), który ma ten zabieg wykonać, że masz wszczepiony sztuczny rozrusznik. Może się zdarzyć, że ta osoba będzie chciała skonsultować się z Twoim lekarzem prowadzącym.
  4. Jeśli przenosisz urządzenia zasilane prądem, trzymaj je w odległości kilkunastu centymetrów od rozrusznika.
  5. Osoby z rozrusznikiem serca, korzystając z telefonów komórkowych, powinny pamiętać, by trzymać je w odległości 15 centymetrów od rozrusznika. Tę odległość łatwo zachować, gdy się trzyma telefon przy uchu po przeciwnej stronie w stosunku do stymulatora.
  6. Gotowanie przy płycie indukcyjnej jest bezpieczne, o ile stymulator znajduje się 60 centymetrów od płyty. W przeciwnym razie mogą wystąpić zakłócenia.
  7. Unikaj wykonywania czynności, które by narażały Twój stymulator na ucisk (np. zrezygnuj z polowań, jeśli kolka karabinu miałaby spoczywać na ramieniu po stronie stymulatora).

Zobacz także: Choroba wieńcowa, czyli niedotlenienie serca. Objawy choroby niedokrwiennej

Kiedy osoba z rozrusznikiem serca powinna skontaktować się z lekarzem?

Objawy, które sugerują, że powinieneś, jak najszybciej skontaktować się lekarzem to:

  • trudność w oddychaniu,
  • zawroty głowy,
  • omdlenia,
  • obrzęki na kostkach, podudziach, nadgarstkach lub ramionach;
  • ból w klatce piersiowej lub uporczywa czkawka;
  • gorączka towarzysząca zaczerwienieniu, ociepleniu, tkliwości, obrzęknięciu lub wyciekowi z okolic rany po wszczepieniu stymulatora;
  • nieoczekiwane przyspieszenie rytmu serca lub uczucie kołatania serca.

Dowiedz się więcej: Kołatanie serca – czy to groźny objaw?