Guzy jajników: łagodne i złośliwe. Jak wykryć guza?

Redakcja
07.01.2020 16:34
Guzy jajników
fot. Shutterstock

Guzy jajników budzą duży niepokój. Tymczasem w większości przypadków są to zmiany łagodne. Mogą jednak przybierać różną postać i stopień złośliwości. O potencjalnym ryzyku wystąpienia raka jajnika opowiada prof. dr hab. Paweł Blecharz – specjalista ginekologii, onkologii i chirurgii z krakowskiej SCM clinic.

Guzy jajników mogą przybierać różną postać i stopień złośliwości. Sztuką jest więc właściwe postępowanie w przypadku tego typu zmian, czyli wybranie takiej terapii, która nie spowoduje nadmiernego uszczerbku na zdrowiu przy zmianach łagodnych, ale również zadziała wystarczająco ostrożnie i aktywnie, jeżeli zachodzi podejrzenie zmian natury złośliwej. 

Proste czynnościowe torbiele jajników

W większości przypadków torbiele jajników są zmianami naturalnymi, czynnościowymi, czyli guzkami powstającymi w wyniku normalnej pracy jajników.

U zdrowej kobiety w trakcie cyklu owulacyjnego rośnie pęcherzyk Graffa, który powinien mniej więcej w połowie cyklu pęknąć, dając szansę na zapłodnienie. Natomiast u wielu kobiet występują zaburzenia tego procesu, które powodują, że pęcherzyki nie pękają. Wówczas dochodzi do ich powiększania się i powstania torbieli, czyli guza wypełnionego płynem. 

Jeśli mamy do czynienia z prostą torbielą wypełnioną płynem postępowanie powinno być wyczekujące. To dlatego, że zmiany tego typu najczęściej ustępują samoistnie. Zaleca się odczekanie 2-3 miesięcy, a następnie odbycie wizyty kontrolnej u ginekologa. - tłumaczy prof. dr hab. Paweł Blecharz, specjalista ginekologii, onkologii oraz chirurgii z krakowskiej SCM clinic.

Guzy jajników o podejrzanym charakterze

Kiedy zmiana nie jest prostą torbielą i zachodzi podejrzenie wystąpienia guza złośliwego, postępowanie przebiega nieco bardziej aktywnie. Lekarz zleca wykonanie markerów CA125 oraz HE4, aby móc ocenić charakter zmiany.

Należy również wykonać badanie USG u lekarza specjalisty, które pozwoli sprawdzić cechy torbieli.

W celu diagnostyki nie wykonuje się biopsji guza jajnika, ponieważ jest on położony w jamie otrzewnej wokół innych narządów. Biopsja złośliwej zmiany mogłaby doprowadzić jej pęknięcia i rozprzestrzenienia się choroby nowotworowej na całą jamę brzuszną.

- W wielu przypadkach idealną formą diagnostyki i leczenia są zabiegi laparoskopowe. Są one mało inwazyjne i pomimo konieczności hospitalizacji i zastosowanego znieczulenia ogólnego, zabieg ten powoduje tylko mały uraz na zewnątrz jamy brzusznej i przy dokładnym zachowaniu zasad aseptyki onkologicznej, czyli staranności, żeby guz nie pękł, jesteśmy w stanie prawidłowo zdiagnozować schorzenie – tłumaczy specjalista.

W większości przypadków udaje się oszczędzić jajnik, dlatego takie postępowanie powinno być stosowane u młodych kobiet, które pragną w przyszłości zajść w ciążę. W przypadku kobiet w okresie przedmenopauzalnym bądź pomenopauzalnym zaleca się usuwanie całego jajnika, żeby jak najbardziej ograniczyć możliwość nawrotu choroby.

Natomiast, gdy zmiany budzą podejrzenie choroby nowotworowej, czyli guzy wypełnione są nie tylko płynem, ale również litymi tkankami, mają bogate unaczynienie i są duże, najlepszym postępowaniem jest otwarcie jamy brzusznej, czyli wykonanie laparotomii. Możemy być ona poprzedzona laparoskopią, ale laparotomia z większą precyzją pozwala zachować aseptykę onkologiczną i usunąć guza w całości. Taki zabieg pozwala również obejrzeć dokładnie całą jamę brzuszną, pobrać wycinki i fragmenty innych tkanek, które są potrzebne, aby ocenić charakter choroby.

Ryzyko guzów jajnika

Prawdopodobieństwo wystąpienia guzów złośliwych u młodych kobiet jest niskie, ale rośnie ono z wiekiem. Jednak prof. dr hab. Paweł Blecharz podkreśla, że nie można się tym w pełni sugerować, ponieważ tak naprawdę kobiety w każdym wieku mogą zachorować na raka jajnika.

Zdarzają się pacjentki w starszym wieku, u których zmiany nie wywołują niepokoju onkologicznego, ale są też kobiety dwudziestoparoletnie, które mają podejrzane guzy jajników. Nie powinniśmy w ich przypadku myśleć tylko o oszczędzeniu jajnika i płodności, ale przede wszystkim o ich bezpieczeństwie onkologicznym – uczula ekspert. 

Coraz częściej obserwuje się dziedziczny charakter nowotworów. Około 10-15 proc. raków jajnika jest dziedzicznych. Problem polega na tym, że w dużej części tych rodzin nie widać wyraźnego wzoru chorób nowotworowych, więc trudno odczytać ryzyko genetyczne.

Rak jajnika to groźny przeciwnik

Rak jajnika należy do często występujących nowotworów kobiecych. Atakuje głównie po 50. roku życia, rozwija się szybko i często zajmuje okoliczne narządy. Może długo nie dawać żadnych objawów, a gdy się pojawią, przypominają często dolegliwości ze strony układu pokarmowego.

W każdej wątpliwej sytuacji, jeśli w  rodzinie występował rak jajnika lub rak piersi warto skorzystać z konsultacji genetycznej. W Polsce jest coraz więcej programów, które umożliwiają zbadanie genetycznej skłonności do chorób nowotworowych, często są one bezpłatne albo można je przeprowadzić za stosunkowo niewielką opłatą. Można również samemu wykonać testy genetyczne, oceniające predyspozycje do zachorowania na raka jajnika, ale ich interpretacja powinna być przeprowadzana wspólnie z lekarzem. 

Profilaktyka i objawy raka jajnika

Niestety, dotychczasowe badania nie ustaliły skutecznej metody profilaktyki raka jajnika.

– W moim przekonaniu regularne badania ginekologiczne, czyli USG oraz badanie cytologiczne, pod warunkiem, że są dobrze interpretowane przez lekarza, przynoszą pacjentkom korzyść profilaktyczną. Nie są to badania, które zawsze są bardzo jednoznaczne i proste w interpretacji. Niemniej nie ma innej szansy na szybkie wykrycie choroby nowotworowej jajnika niż regularne badanie się oraz zwracanie uwagi na objawy, które mogą towarzyszyć tego rodzaju zmianom – podkreśla specjalista SCM clinic.

Objawami raka jajnika mogą być:

  • zaburzenia miesiączkowania,
  • lekkie krwawienia z dróg rodnych, zaburzenia jelitowe,
  • delikatne bóle w podbrzuszu,
  • zaburzenia oddawania stolca.

Brak jednoznacznie typowych cech, które zazwyczaj wywołują alarm, może uśpić czujność. Dlatego tak ważne jest uświadamianie kobiet o raku jajnika, który może dawać niecharakterystyczne objawy.

-------------
Prof. dr hab. n. med. Paweł Blecharz specjalista ginekologii onkologicznej. Zajmuje się diagnostyką i leczeniem operacyjnym nowotworów żeńskich narządów płciowych oraz prowadzeniem chemioterapii pacjentek z tymi nowotworami. Sekretarz Polskiego Towarzystwa Ginekologii Onkologicznej.