Wole tarczycy: guzkowe i miąższowe. Dlaczego tarczyca jest powiększona?

11.09.2018
Aktualizacja: 01.03.2019 11:52
Wole to inaczej powiększenie tarczycy widoczne jako powiększenie obwodu szyi
fot. Shutterstock

Wole to powiększenie tarczycy powodowane przez wiele stanów chorobowych. Objawia się nienaturalnym powiększeniem pewnego obszaru szyi w łuku aorty lub poniżej mostka. Wole nie zawsze jest groźnym objawem, choć zawsze wymaga konsultacji z lekarzem. Nawet powiększenie tarczycy bez guzków może po pewnym czasie rozwinąć się w wole guzkowe. Ważne jest również poznanie przyczyny rozwoju wola. Dowiedz się, skąd się bierze wole tarczycy i jak je leczyć.

Wole tarczycy to inaczej powiększenie gruczołu tarczycowego. Występuje znacznie częściej u kobiet niż u mężczyzn i dotyczy ok. 7 proc. całej populacji.

Tarczyca to gruczoł zbudowany z dwóch płatów położonych w dolnej części szyi, pomiędzy tchawicą a tętnicami szyjnymi wspólnymi, oraz z łączącej je cieśni. Prawidłowa tarczyca jest niewidoczna i niewyczuwalna palcami. Natomiast o powiększeniu tarczycy, czyli o wolu, mówi się wtedy, gdy w badaniu przedmiotowym płaty tarczycy są większe od dystalnych paliczków kciuków badanego.

Powiększoną tarczycę można również uwidocznić w badaniu USG. Wole rozpoznaje się, jeśli objętość tarczycy przekracza górną granicę normy.

Przyczyną wola może być niedobór jodu, a także choroba autoimmunologiczna tarczycy.

Wole tarczycy jest zazwyczaj bezobjawowe, choć pierwszym symptomem jest powiększenie tarczycy. Nie zawsze widzą to sami chorzy. Przeważnie zwracają na to uwagę osoby z otoczenia, które widzą nienaturalnie powiększoną szyję. Wole może także powodować uczucie ucisku, duszności i chrypkę, choć nie są to objawy specyficzne i zależą od wielkości wola oraz jego charakteru.

Należy jednak zwrócić uwagę na kilka ważnych aspektów:

  • długotrwałe wole: sugeruje chorobę łagodną;
  • zażywanie niektórych leków może wywoływać wole, przykładem jest lit;
  • uprzednie narażenie na promieniowanie: jest to czynnik ryzyka łagodnych i złośliwych guzów tarczycy;
  • wole po 65. roku życia: wzrasta ryzyko zachorowania na raka tarczycy;
  • płeć: rak tarczycy występuje częściej u mężczyzn niż u kobiet;
  • rodzinne występowanie wola tarczycy: sugeruje autoimmunologiczne zapalenie tarczycy;
  • tkliwość wola: sugeruje podostre zapalenie tarczycy;
  • dysfagia, duszność, chrypka towarzyszące wolom: objawy rzadko występujące.

Wole można podzielić ze względu na czynność hormonalną:

  • wole obojętne, czyli nietoksyczne: proces wydzielania produkcji hormonów nie jest zaburzony i pomimo jej powiększenia, hormony są w normie;
  • wole nadczynne, czyli toksyczne: wydzielanie hormonów jest zaburzone i w organizmie jest ich nadmiar;
  • wole niedoczynne: wydzielanie hormonów  jest zaburzone, bo w organizmie jest ich niedobór.

Wole rozróżnia się także ze względu na budowę: wole miąższowe/proste, wole guzowate/guzkowe.

Wole miąższowe proste

Wole proste miąższowe to powiększona tarczyca, ale zbudowana z prawidłowej tkanki i pozbawiona guzków. W badaniu stwierdza się miąższ jednolity. Ta postać występuje zazwyczaj pomiędzy 15. a 25. rokiem życia, często u kobiet w ciąży.

Rzadko obecność wola powoduje uczucie ucisku na szyi. Wole jest miękkie i symetryczne i nie towarzyszą mu objawy takie jak tkliwość czy powiększenie węzłów chłonnych.

Zazwyczaj nie wymaga leczenia, bo wole może ulec samoistnej regresji. Niestety, w niektórych przypadkach występuje nieznany czynnik stymulujący wzrost tarczycy. Wtedy po latach wole proste może przekształcić się w wieloguzkowe.

Wole rozlane (miąższowe) może występować w przebiegu choroby Gravesa-Basedowa, choroby Hashimoto, podostrego zapalenia tarczycy czy chłoniaka tarczycy.

Wole guzkowe

Tarczycę z obecnością guzków określa się mianem wola guzkowego, guzowego czy guzowatego. Wole guzkowe może, choć nie musi, wiązać się z powiększeniem tarczycy, czyli zwiększeniem jej objętości.

Wole z pojedynczym guzkiem tarczycy może być spowodowane gruczolakiem lub rakiem tarczycy.

Natomiast wole wieloguzkowe (z więcej niż jednym guzkiem tarczycy) może występować w przebiegu zapalenia tarczycy typu Hashimoto.

Wole wieloguzkowe rozpoznaje się często u pacjentów, którzy zgłaszają się do lekarza z objawami nadczynności tarczycy, dużym wolem uciskającym na tchawicę lub bez niego, z nagłym bólem pojawiającym się podczas połykania, spowodowanym krwotokiem do guzka lub torbieli.

W badaniu palpacyjnym (palcami) wyczuwalne jest wole o nierównej powierzchni, z obecnością guzków.

Wole guzkowe może rozwinąć się na podłożu wcześniej istniejącego wola miąższowego.

shutterstock_567604018

Fot. Shutterstock.com

Jakie badania u osób z wolem?

U osób z wolem tarczycy konieczne jest wykonanie następujących badań:

  1. Oznaczenie stężenia TSH i hormonów tarczycy w surowicy.
  2. Określenie wydzielania kalcetoniny: jest zwiększone u chorych z rakiem rdzeniastym i powinno być zawsze oznaczane u chorych z rodzinnym występowaniem tej choroby.
  3. Wielkość gruczołu tarczycowego: określa się za pomocą zdjęcia RTG lub TK.
  4. Spirometria: ocena ew. obturacji (zwężenia) górnych dróg oddechowych.
  5. Scyntygrafia tarczycy: za jej pomocą można ocenić, czy guzki tarczycy są gorące, czy zimne.
  6. USG tarczycy: pozwala na odróżnienie guzków litych od torbieli.
  7. Badanie cytologiczne materiału pobranego w wyniki biopsji cienkoigłowej.

Leczenie wola tarczycy

Tarczyca powiększa się zwykle powoli, a objawy uciskowe i dyskomfort pojawiają się, gdy wole osiąga duże rozmiary i rozrasta się w górnym otworze klatki piersiowej. Dlatego leczenie zależy od rozmiaru i charakteru wola.

Wskazaniem do leczenia są zaburzenia czynności tarczycy, podejrzenie nowotworu złośliwego, objawy uciskowe i defekt kosmetyczny.

W leczeniu wola łagodnego stosuje się przede wszystkim jod promieniotwórczy i tyreoidektomię.

Małe wole proste nie wymaga zazwyczaj leczenia, a jedynie obserwacji, ponieważ naturalny przebieg choroby zmierza w kierunku rozwoju toksycznego wola wieloguzkowego.

Wole guzkowe nietoksyczne można obserwować, ale zwykle wykonuje się operację, która jest najlepszą metodą leczenia wola guzkowego obojętnego.

Wole guzkowe toksyczne leczy się, podając leki przeciwtarczycowe w wysokich dawkach, by opanować objawy nadczynności tarczycy. Następnie należy podjąć decyzję o leczeniu jodem radioaktywnym lub o operacji. Operacja jest konieczna, gdy guzki tarczycy mają cechy złośliwości lub gdy wole jest duże. Leczenie jodem radioaktywnym ordynuje się natomiast wtedy, gdy operacja jest niemożliwa lub gdy wole jest małe, a guzki nie wykazują cech złośliwości.

Nagłe pojawienie się chrypy, zaburzeń połykania i duszności u osoby z twardym wolem jest wskazaniem do pilnej diagnostyki w kierunku raka tarczycy.

Źródło: endokrynologia.net; podyplomie.pl

Rachael Hough, Iftikhar Ul Haq, Choroby wewnętrzne, Wydawnictwo Medyczne Urban & Partner, Wrocław 2005

Nicolas A.Boon, Nicki R. Colledge, Brian R. Walker, John A.A. Hunter, Choroby wewnętrzne Davidsona, wydawnictwo Elsevier Urban & Partner, Wrocław 2009

________

zdrowie.radiozet.pl/nk