O tarczycy w pigułce. Jakie funkcje w organizmie pełni tarczyca?

23.07.2019
Aktualizacja: 17.09.2019 15:49
Tarczyca
fot. Shuttertsock

Tarczyca to niewielki gruczoł położony w obrębie szyi. Choć waży zaledwie 20-30 g to zawiaduje metabolizmem całego organizmu. Wydzielane przez tarczycę hormony towarzyszą człowiekowi od życia płodowego, przez dojrzewanie, ciążę. Wpływają na układ kostny, nerwowy i mięśniowy. Dlatego zaburzenia pracy tarczycy mogą wpływać na cały organizm.

Tarczyca to mały narząd położony z przodu szyi, w jej dolnej części. Tarczyca składa się z dwóch płatów połączonych cieśnią. Narząd ten zbudowany jest głównie z komórek pęcherzykowych tarczycy, w których produkowane są hormony tarczycy — tyroksyna (T4) i trijodotyronina (T3). Występują tu również nieliczne komórki okołopęcherzykowe, czyli komórki C, które wytwarzają kalcytoninę, hormon uczestniczący w regulacji stężenia wapnia we krwi.

Powierzchnia tarczycy jest gładka lub guzkowata, miękka w dotyku, przypominająca ślinianki. Ma zwykle barwę ciemnobrązowo-czerwoną, ale zależy ona jednak od wieku i stanu gruczołu — ciemnieje z wiekiem. Kolor szarawy może świadczyć o niedokrwieniu, fioletowy odcień zaś wskazuje na zastój krwi.

Tarczycę dzieli się 3 lub 4 części. Największe z nich to płaty boczne tarczycy, pomiędzy którymi znajduje się mniejsza od nich cieśń. Często spotyka się również wąski wyrostek odchodzący od głównej masy gruczoły w płaszczyźnie pośrodkowej lub blisko niej, nazywany płatem piramidowym.

Jakie funkcje pełni tarczyca?

Tarczyca kontrolowana jest przez przysadkę mózgową (mały narząd zlokalizowany w centralnym układzie nerwowym) na zasadzie sprzężenia zwrotnego. Tarczyca uwalnia określoną ilość hormonów, które trafiają do krwioobiegu i przedostają się do wszystkich tkanek organizmu, także do przysadki mózgowej. Tam odnotowywana jest ilość hormonów uwolnionych przez tarczycę i na tej podstawie regulowane jest wydzielanie TSH — hormonu przysadkowego zwiększającego produkcję T4 i T3. Zmniejszone wydzielanie TSH do krwi powoduje, że maleje produkcja hormonów tarczycy i odwrotnie, gdy TSH jest więcej, zwiększa się także produkcja hormonów tarczycy. Tak więc tarczyca jest ściśle związana z przysadką mózgową i jej działaniem. Gdy przysadka działa nieprawidłowo, wpływa to również na pracę tarczycy.

Tarczyca odpowiada za produkcję hormonów, które regulują czynności metaboliczne całego organizmu. Są niezbędne do prawidłowego rozwoju ośrodkowego układu nerwowego w życiu płodowym i we wczesnych latach rozwojowych, są również potrzebne do prawidłowego wzrostu kości i odpowiedniego rozwoju chrząstek nasadowych.

Hormony tarczycy warunkują prawidłowy przebieg dojrzewania płciowego i pobudzają podstawową i całkowitą przemianę materii, wpływają na układ nerwowy, na układ mięśniowy i gospodarkę wapniowo-fosforanową organizmu (za co odpowiada kalcytonina).

Na co choruje tarczyca?

U zdrowych ludzi tarczyca tylko nieznacznie uwidacznia się na szyi, wywołując delikatne zaokrąglenie. Jednak powiększona tarczyca jest widoczna na pierwszy rzut oka. Sprawia, że obwód szyi jest powiększony. Powiększenie tarczycy nazywa się wolem, który może występować przy zachowaniu prawidłowej funkcji tarczycy, ale często towarzyszy zaburzeniom pracy tego gruczołu.  

Na co choruje tarczyca? Przede wszystkim wyróżnia się dwa typy zaburzeń funkcjonowania tego narządu, czyli nadczynność i niedoczynność. Są to sytuacje, gdy tarczyca wydziela zbyt mało lub zbyt dużo hormonów. Wśród innych często występujących nieprawidłowości dotyczących budowy i funkcji gruczołu znajdują się wole tarczycy i guzki tarczycy.

Częstym schorzeniem tarczycy są zapalenia ze szczególnym uwzględnieniem autoimmunologicznej choroby Hashimoto i autoimmunologicznej choroby Gravesa-Basedowa

W obrębie tarczycy może również rozwinąć się nowotwór złośliwy. Rak tarczycy jest chorobą rzadko, stanowi zaledwie 1 proc. nowotworów występujących u człowieka. Zwykle występuje pod postacią twardego, niebolesnego guza oraz powiększonych węzłów chłonnych szyi.

Objawy, które mogą sugerować nieprawidłową pracę tarczycy:

  • szybkie chudnięcie,
  • przybieranie na wadze,
  • ospałość,
  • nadpobudliwość,
  • osłabienie,
  • trudności w koncentracji,
  • uczucie gorąca,
  • zwiększona potliwość,
  • duszność,
  • kołatanie serca,
  • drżenie rąk.

Warto wiedzieć

Jakie badania na tarczycę?

Osoby, które podejrzewa się o chorobę tarczycy, kierowane są na badania: stężenia hormonu tyreotropowego (TSH) w surowicy krwi, stężenia hormonu fT4 (czyli tzw. wolnej tyroksyny), a także badania obrazowe, takie jak USG tarczycy.